СИЁСАТ
Панҷшанбе 17 Август 2017 04:44
412
Тайи 25-30 соли охир инсоният бо мафҳумҳои таассубу террор зиёд рӯ ба рӯ шуд. Чаро 30 соли охир? Чунки аз охирҳои асри ХХ то имрӯз ҷомеаи башарӣ, алалхусус дунёи ислом дар шиносондану муаррифӣ кардани аразишҳои маънавии худ бо мушкилиҳо рӯ ба рӯ гашт. Ин боис гардид, ки дар баробари исломи асил, ки нисбат ба инсоният бо таҳаммулу хушбинона муносибат карданро талқин мекунад ва ба маънӣ ва ботин кор дорад, равияҳое пайдо шаванд, ки комилан мутаассибу радикалианд. Ин равияҳо на ба маънову ботин аҳамият медиҳанд, балки рӯякӣ ва зоҳирианд. Онҳо аз он ки ба дилу нияти кас бингаранд ва ахлоқу кирдори ӯро баҳо диҳанд, ба тарзи пӯшиш, шаклу шамоил ва қиёфа муҳимият қоиланд. Яъне, барои онҳо мусулмонӣ ҳамон риш асту бархе ҷузъиёти зоҳирии дигар...

Бо асри технология номгузорӣ шудани асри XXI гумон мерафт, ки акнун ҷомеа баробари пешрафти илму технология пешрафт хоҳад кард. Яъне аз лиҳози рӯҳиву маънавӣ худро инкишоф хоҳад дод, вале ин гумон ботил баромад. Чунки бо тараққиёти технологияву пешравиҳои илмӣ танҳо ақаллият ё доираи маҳдуде дар кишварҳои ғарбӣ баҳра бурда, барои худ ҳаёти фарраҳбору осоишта таъмин карданд. Боқимондаҳо ҳарчанд аз технологияи замона бархурдоранд, аммо ҳоло ҳам бо шуур ва фаҳмиши асри Х-ХI умр ба сар мебаранд ва ҳеҷ не ки аз қайди таассуби асримиёнагӣ раҳо ёбанд. Илова бар ин, васоити ахбори омма, ки дар Ғарб таҳти идораи ҳамон ақаллият ё доираи маҳдуд қарор дорад, солиёни зиёд аст кӯшиш мекунад, то шинохту дарки дини ислом аз ҷониби ҷомеаи башарӣ тавре сурат бигирад, ки насрониву яҳудиҳо мехоҳанд. Дар ин миён мусулмонон бо сабаби тафриқаву ҷудоиандозиҳои дохилиашон, ҷаҳолат ва фақру зарурате, ки онҳоро печондааст, ҳамчунин адами муаррифии дурусту намунавӣ сол ба сол гирифтори ҷараёнҳои ифротӣ шуда, иддаои ботили ғарбиёнро таҳким мебахшанд. Яъне омилҳои зикршуда корро ба нафъи онҳое анҷом дода истодааст, ки мехоҳанд исломро дини ваҳшату тарс нишон дода, мусулмонро террорист муаррифӣ намоянд.

Албатта, ин вазъи дардовару ҳузнангез бояд ҳамаро нигарон созад. Аз ҷумла ҷомеаи моро ҳам бояд барои аз назар гузаронидани фаъолият ва таъсири институтҳои иҷтимоӣ, рӯ овардан ба арзишҳои миллӣ ва эҳёи таҷрибаҳои муфиди фарҳангиву таърихӣ водор кунад. Зеро фарҳанг ва ҳувияти миллии мардуми тоҷик асрҳо боз бо дарк ва фаҳмиши ҳассоси дини мубин асос ёфтааст. Хизматҳои боарзише, ки гузаштагони миллати тоҷик ҷиҳати таблиғу тарғиби арзишҳои маънавӣ, пешрафти илму маърифат барои рушду инкишофи башарият анҷом додаанд, дар таърихи башар назираш кам аст. Бемуҳобо, имрӯз башарият ба ҳамон МУСУЛМОНИИ ТОҶИКОНА сахт муҳтоҷ асту муштоқ. Ҳамон мусулмоние, ки аҷдодони мо зиндагӣ кардаанд, мусулмоние, ки шоиру орифони классики мо дар осори пурқимматашон таҷассум намудаанд, ҳамон мусулмоние, ки орӣ аз таассуб ва фаҳмиши ифроту радикализм аст. Ҳамон мусулмоние, ки дар он на қатли инсон асту на ҷабри бечораву на зулм ба нотавону на ғасби моли ғайр... Ҳамон мусулмоние, ки тобу таҳаммули намояндаи дини ғайрро дорад. Ҳамон мусулмоние, ки ба габру кофару бутпараст баробар арзиш қоил аст ва болотар аз эътиқодаш ба инсон будани кас аҳамият медиҳад. Бале, имрӯз инсоният эҳтиёҷ ба ҳамин гуна як мусулмонӣ дорад, ки он бешак мусулмониест, ки гузаштагони мо дар сарзамини паҳновари Осиёи имрӯза зиндагӣ кардаанд ва мо ҳам ҷуръат нишон дода, онро мусулмонии тоҷикона номидем.

Пӯшида нест, ки пас аз хотима ёфтани Ҷанги дуюми ҷаҳон бисёриҳо ба дарки таъсири ВАО бештар расиданд. Маҳз дар он замон бештари кишварҳое, ки нуфуси зиёдашон мусулмон буд, пайиҳам аз истисмору султаи қудратҳои ғарбӣ озод шуда, истиқлолият ёфтанд. Аммо мустақилшавии кишварҳоро ВАО-и Ғарб ба ҷаҳониён ҳамчун ваҳшигарии мусулмонҳо ва исёни миллатҳо алайҳи демократияву низоми ҷаҳонӣ талаққӣ медод. Бахусус пас аз таъсиси Исроил (1948) ва истилову забти ҳудудҳои Фаластин аз ҷониби яҳудиҳо ин раванд авҷ гирифта, эътирозҳои мусулмонон нисбат ба бе хонаву дар мондани сокинони минтақа ҳамчун терроризм ва ё экстремизм маънидод мешуд. Илова бар ин, бо дарназардошти зеҳни кунду фаҳмиши ноҷову шуури паст ва дониши сатҳии баъзе аз ашхоси иртиҷоии ба зоҳир диндор ислом бо террор дар як қатор зикр мешуд.

Вақте дар Эрон инқилоби исломӣ доир шуд, он ба оламиён бо муболиғаи зиёд ҳамчун оғози ваҳшат ва хатари азими мусулмонон тавзеҳ ёфт. Як сол баъд, соли 1980 дар маркази шаҳри Ню-Йорк саҳнаи ба дор овехтани одамон дар Эрон намоиш дода шуд, рӯи “манекенҳои” ба дор кашидашуда лавҳаи “Ислом ин аст!”-ро овехта буданд. Солҳои баъдӣ, тадриҷан бо зуҳури ҳаракатҳои террористӣ ва амалиёти ваҳшиёнаи онҳо ба шаъни дини ислом латмаи шадид расид. Ниҳоят, пас аз ҳодисаҳои Эрон тадриҷан бесарусомониҳо дар Сомалӣ, Судон, Нигерия, Афғонистон ва кишварҳои дигар низ шуруъ шуд. Сипас, ҳодисаҳои “баҳори араб” дар Ховари Миёна оғоз гардида, то ҳол мардуми он минтақа аз дасти гурӯҳҳои ифротии ба ном мусулмонӣ зарар дида, манфиатҷӯён, яъне қудратҳо он тӯдаи ҷоҳилро дар ростои манфиатҳояшон истифода мебаранд. Ҳоло ҳамин абарқудратҳоянд, ки моро зуд-зуд гӯшрас мекунанд, ки ДИИШ ё худ гурӯҳи террористии “Давлти исломии Ироқу Шом” ба марзҳои Осиёи Марказӣ омаданисту назири низоъҳои Ховари Миёна дар ин ҷо ҳам рух медиҳад...

Ҳоло зарур аст, ки мусулмонони ҷаҳон шеваи муносибати хешро аз нав дида бароянд. Зеро он тахрибе, ки ба дин ва олами мусулмонӣ аз сӯи иртиҷопарастон расидаву то ҳол мерасад, танҳо мардони амал (онҳое, ки аҳли коранд) метавонанд таъмираш кунанд. Чаро ки онҳо ба нафъи башарият кор мекунанд, иродаи қавӣ доранду новобаста ба таъсири ангезаҳои беруна пайваста дар пайи мақсадҳои олианд, рафтору кирдор ва гаштугузорашон оқилона аст. Онҳо ҳамчун пешоҳанг ҷомеаро ба қуллаҳои баланди одамгарӣ раҳнамоӣ мекунанд. Бешубҳа, зиёиён, олимону орифони гузаштаи миллати тоҷик аз зумраи ҳамон амалгароён буданд, ки сарфи назар аз вазъи замонашон мудом ба таъмири пояҳои маънавию ахлоқии ҷомеа машғул шудаанд. Онҳо арзишҳои маънавии башариятро ҳифз ва ҳамзамон ташаккул дода, инсонро барои расидан ба камолот ва дараҷаҳои баланди ахлоқиву маънавӣ раҳнамоӣ кардаанд. Чунин таълим ва тарбияро, ки он бузургон пеша карда буданд, метавон мусулмонии тоҷикона хонд. Зеро мардуми ин сарзамин дини исломро на чун манзумаи қоидаҳои иҷборӣ, балки ҳамчун як василаи раҳ ёфтан ба дили инсонҳо ва бо муҳаббат муомила кардан ба онҳо пазируфта, рафтор ва гуфтори хешро аз барои ризои Худо ва муҳаббати паёмбар сидқан бино мекарданд. Мо - тоҷикон ҳамеша, то вақте дар эътиқод пайрави Имом Мотуридӣ ва дар амал пайрави Имоми Аъзам будем, ягон ҷараёни ифротӣ ва ҳеҷ як андешаи бегона натавонист девори маънавиёту арзишҳои моро хароб кунад. Ҳамчунин асосҳои шаръӣ-фикрии мусулмонии тоҷиконаро бе мақсадҳои олии тасаввуфи ҳақиқӣ тасаввур кардан ғайриимкон аст. Зеро рӯҳияи тасаввуф фаҳмиши шаръии ҷомеаро аз қолабҳои сохта ва зоҳирпарастӣ наҷот дода, инсонро ба тафаккуру илмомӯзӣ, риояи одобу эҳтироми Ҳақ ва халқ, расидан ба умқи ибодат водор мекунад. Аз ин ҷост, ки ҷараёнҳои ифротӣ, ки асли таълимоташонро зоҳирпарастӣ, иртиҷову ваҳшигарӣ ташкил медиҳад, тасаввуф ё суфияро бидъат шуморида, алайҳи он мубориза мебаранд. Гузашта аз ин, ҳар ҷомеаеро, ки мардумаш бинобар вижагии мусулмонии тоҷикона, яъне мусулмонии асил тарбият гирифтаанд, на ашхоси иртиҷоиро ба миён овардаанду на дар домани хеш ҳаракатҳои террористиро парвариш додаанд. Таърихи миллати мо ба ин гувоҳ аст.

Ҳамин тавр асрҳои гузашта мусулмонии тоҷикона бар асоси таълим ва тарбияи мазҳаби ҳанафия, ақидаҳои Мотуридӣ ва тасаввуф бино ёфта буд. Маврид ба зикр аст, ки миллати тоҷикро бо шарофати фарзандони бузургаш, ки мусулмонии ҳақиқиро зиндагӣ кардаанд ва бевосита туфайли дини мубин дар дунё беҳтар мешиносанд. Ҳарчанд иддае аз зиёиён инро қабул накунанд ҳам, ҷаҳони имрӯз тоҷикро бо он бузургфарзандонаш эътироф мекунад. Зеро дар саҳифаҳои таърихи тоисломии миллатамон ному шахсияти олим ва ё орифи забардасте мавҷуд нест. Дуруст аст, ки то ташрифи дини мубин ба минтақаи Осиё форсзабонҳо соҳиби фарҳанг ва таърихи бой буданд, ин қобили инкор нест. Вале ин ки бинобар заминаи ҳамон фарҳанги пешин мардуми ин минтақа оқилона исломро ҳамчун роҳи ҳақ пазируфт, ҷои баҳс надорад. Тоҷикон минбаъд тавонистанд бо ташвиқ ва рӯҳияи ҷадид ба қуллаҳои нави фарҳангиву маънавӣ, адабиву илмӣ бирасанд. Мовароуннаҳр бо шарофати арзишҳои маънавии дини мубин эҳёи худро асрҳо пештар аз Аврупо аз сар гузаронд. Асосҳо ва рӯҳияи дини исломро аз ҳама пеш ва беш мардуми ин сарзамин дарк кардааст. Арзишҳои олие, ки бо он Расули Худо (с) ҷомеаи башариро нур бахшид, танҳо бо таълим ва вусъати ирфонии мусулмонии тоҷикона барҳақ шинохта шуд. Гарчанде Аврупо ҳоло ҳам динро душмани илм мешуморад, мардуми тоҷик аллакай дар он замон машғулият бо илмро айни ибодат пазируфта буду мутафаккирон илмро ҳамчун оинаи таҷаллии исму сифоти Худованд дар рӯи замин медонистанд. Маҳз дарки ҳамин назокат мусулмонии тоҷиконаро барои оламиён мақбултар сохт.

Зимнан бояд зикр кард, ки Мавлои Балх, Саъдии Шерозӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Хоразмӣ, Берунӣ, Синову Донишу Айнӣ барин ашхоси рӯшанфикри миллат дар рӯҳияи мусулмонии тоҷикона тарбия ёфта, барои башарият хизматҳои нодире анҷом додаанд. Чунончи, хидматҳои Мавлои Балх дар сарзамини Шарқи Миёнаи имрӯза ва олами Ғарб хеле арзишманду аз ҷониби оламиён боиси қадрдониву ифтихор аст... Ба андешаи мо, имрӯз танҳо ҳамон мусулмонии тоҷикона, ки замоне бузургони миллати мо пйраваш буданд ва бар асоси он зиндагӣ кардаанд, метавонад ҷомеаи Тоҷикистонро аз таъсири ҳар гуна ҷараёнҳои ифротиву мутаассиб эмин дорад, боиси маърифатнок гардидани насли ҷавони миллат шавад. Илова бар ин, метавонад ба бесарусомониҳову мушкилоти имрӯзи ҷомеаи башарӣ даво бахшад. Ҳарчанд ин кори осон нест, аммо номумкин ҳам нест.

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм