Мавзӯи манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои нав-расони то 14-сола имрӯз яке аз масъалаҳои доғ миёни ҷомеа гаштааст. Аммо қабули чунин як қонун дар кишвар то кадом андоза имконпазир аст ё не, ҳанӯз ҳам норӯшан боқӣ мондааст.

Вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳим Саидзода дар охирон нишасти худ, дар ҳузури намояндагони васоити ахбори омма манъи шабакаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакони то 14-соларо ҷонибдорӣ карда, аз хатари он ба мафкураи наврасон изҳори нигаронӣ намуд.

Ба гуфтаи вазир, бояд ҷавонон ба синну соли мувофиқ расанд ва дар вақти истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ эҳтиёткор бошанд. Ӯ таъкид кард: “Бигзор ҷавонон ба синну соли мувофиқ расанд. Ман тарафдори он ҳастам, ки хонанда аз интернет ҳамон чизҳоеро истифода барад, ки барои баланд шудани мафкурааш мусоидат кунад. Дар ин самт мо корбарӣ мекунем”.

Инчунин, дар ин маврид Бобоҷони Ҷаҳонгир, сардори Раёсати ҳифзи ҳуқуқи кӯдаки Вазорати маорифи кишвар иброз дошт, ки соли гузашта ба Қонун “Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак” тағйиру иловаҳо ворид шудааст ва дар асоси он бояд аз ҳоло ҳар гуна иттилооте, ки ба саломатӣ ва рушди мафкураи кӯдак зарар мерасонад, маҳдуд карда шавад.

Ӯ афзуд: “Ҳоло дар Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон гурӯҳи байниидоравӣ таъсис дода шудааст ва лоиҳаи ин қоидаҳо таҳия ва ба Ҳукумати кишвар пешниҳод мешавад. Дар ин қоида ҳамаи маълумотҳое, ки дар интернетанд ва ба рушди мафкураи кӯдакон монеъ мешаванд, барои наврасони то синни 18-сола маҳдуд карда мешавад”.

Бояд гуфт, ки чанде қабл пешниҳоди манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои кӯдакони то 14-сола аз ҷониби вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дилноза Аҳмадзода ба парлумони кишвар ироа гардида буд. Ба зикри ӯ, манъи дастрасии наврасон ба шабакаҳои иҷтимоӣ онҳоро аз иттилооти зараровар муҳофизат мекунад.

“Кӯдакон ва наврасон аксар вақт ноогоҳона бо чунин иттилоот рӯ ба рӯ мешаванд ва бо дарназардошти синну сол, камбудии дониш ва таҷриба наметавонанд зарари онро дуруст арзёбӣ кунанд, ки ин метавонад ба пайдоиши андешаҳои ифротгароёна, бегонаситезӣ ё риоя накардани тарзи ҳаёти солим оварда расонад”, - гуфтааст вакили парлумони кишвар.

Ин таҷриба дар баъзе аз мамлакатҳои дунё низ роҳандозӣ шудааст, ҳарчанд на ҳама вақт муваффақ гаштааст. Масалан, дар Австралия истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғони то 16-сола манъ шудааст ва қонуншикан ба ҷавобгарӣ кашида мешавад. Пештар аз ин, дар чанд кишвари дигар, аз ҷумла Фаронса низ талошҳо барои манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ мушоҳида шудааст.

Имрӯз ҷавонону наврасон қисмати фаъоли истифодабарандагони шабакаҳои иҷтимоиро ташкил медиҳанд. Аз рӯи оморҳои Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Тоҷикистон, соли 2025 истифодабарандагони интернет ба 5,2 млн нафар расидааст, ки нисбат ба соли қаблӣ 700 ҳазор нафар зиёд мебошад.

Ба назари коршиносон, манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ роҳи ҳал буда, беҳтар аст, наврасон ҳангоми истифодаи он пеш аз ҳама зери назорати волидайн қарор дошта бошанд.

Равоншинос Маҳмудшоҳ Кабирӣ мегӯяд, истифодаи зиёди шабакаҳои иҷтимоӣ ба равони кӯдак таъсири манфӣ мерасонад, вале пеши роҳи онро гирифтан ғайриимкон аст.

Ба гуфтаи ӯ, бояд дар телефонҳои мобилии ноболиғон барномаи махсуси “назорати волидайн” насб карда шавад, то ин ки ба ин васила волидон тавонанд баъзе аз маҳдудиятҳоро барои ноболиғон ҷорӣ намоянд.

“Руҳу равони ноболиғ иттилооти зиёди вазнинро бардошт карда наметавонад ва нодуруст инкишоф меёбад. Дар натиҷа шахсияти аз лиҳози равонӣ нодуруст инкишофёфта ба воя мерасад, ки ба ҷомеа мутобиқ шуда наметавонад”, - гуфт равоншинос.

Ҷомеашинос Фирӯз Миров низ бар он назар аст, ки манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ба мафкураи кӯдак то андозае таъсири мусбат мерасонад, аммо он роҳи ҳал буда наметавонад. Ба таъкиди ӯ, яке аз роҳҳои ҳал, ин омӯзиши маърифати истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ мебошад, ки он аз оила ва муассисаҳои таълимӣ сарчашма мегирад.

“Манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғони то 14-сола масъалаи ҳассос аст. Манъи қонунии он метавонад то андозае ба мафкураи наврасон таъсири мусбӣ дошта бошад, аммо ин роҳи ҳалли пурра буда наметавонад”, - гуфт ҷомеашинос.

Ҳамзамон ӯ гуфт, ки оила ва мактаб пурра наметавонанд сарчашмаҳои иттилоотии заруриро иваз кунанд, аз ин рӯ бояд ба тарбияи оилавӣ, ташаккули тафаккури илмӣ, фарҳанги истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва баланд бардоштани саводи рақамии наврасон таваҷҷуҳи махсус зоҳир шавад.

Пас аз ироаи ин пешниҳод қисме аз фаъолони ҷомеа беҳтар донистанд, ки синни манъкунӣ аз 14 ба 17-18 сол иваз карда шавад. Масалан, ҳуқуқшинос Саидзода Файзалӣ бар он назар аст, ки манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғон беҳтар аст, ки аз синни 17-18 сол оғоз гардад.

Ӯ гуфт: “Дар замони муосир техника ва технология босуръат рушд мекунад, лекин шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғони то синни 17-18-сола таъсири манфии худро мерасонад. Зеро ки ноболиғон тарзи дурус-ти истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро хуб сарфаҳм намераванд ва даст ба қонуншиканӣ мезананд. Аз ҳамин сабаб, манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ аз синни 14 ба 17-18 сол иваз шавад, беҳтар аст”.

Ба андешаи ҳуқуқшинос тарбияи насли наврас дар руҳияи инсондӯстӣ, ватанпарварӣ ва хештаншиносӣ пеш аз ҳама аз волидон вобаста аст. Ӯ роҳи ҳалро дар ташкили вохӯриҳо ва суҳбатҳои рӯ ба рӯ мебинад.

Ба гуфтаи коршиносон, мавзӯи манъи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғони то 14-сола дар Тоҷикистон баҳсбарангез буда, ҷонибдорон онро роҳи муҳофизати кӯдакон аз иттилооти зараровар медонанд, вале бархеҳо бар онанд, ки назорати оилавӣ, саводи рақамӣ ва тарбияи дуруст аз ҳама муҳимтар аст. Таҷрибаи кишварҳои дигар нишон медиҳад, ки манъ метавонад таъсири мусбат дошта бошад, аммо роҳи ҳалли ниҳоӣ нест.

Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”