ҶОМЕА
Шанбе 07 Феврал 2026 06:45
Дар таърихи футболи тоҷик номҳое ҳастанд, ки на танҳо бо пирӯзиҳо ва унвонҳо, балки бо мактаб, ҷаҳонбинӣ ва руҳи касбӣ пайваст шудаанд. Яке аз чунин чеҳраҳои нодир ва фаромӯшношуданӣ Шариф Назаров аст. Мураббие, ки ба унвони “профессори футбол” шинохта мешуд ва саҳми ӯ дар ташаккул, рушди касбӣ ва муаррифии футболи тоҷик дар арсаи байналмилалӣ беназир мебошад.
АЗ МАЙДОНИ БОЗӢ ТО КУРСИИ МУРАББИГӢ
Шариф Назаров 23 феврали соли 1946 дар ноҳияи Рӯдакӣ (собиқ Ленин) ба дунё омада, роҳи футболиашро ҳамчун бозингар оғоз кардааст. Дар солҳои 60–70-уми садаи гузашта, ӯ дар дастаҳои “Пахтакор”-и Қӯрғонтеппа ва “Помир”-и Душанбе ҳамчун ҳимоятгар ҳунарнамоӣ мекард. Он солҳо футбол барои бисёриҳо танҳо бозӣ буд, аммо барои Назаров мактаб, интизом ва макони ташаккули шахсият.
Бо вуҷуди он ки фаъолияти бозингариаш арзанда буд, тақдири аслии ӯ дар курсии мураббигӣ шакл гирифт. Маҳз дар ҳамин ҷода Шариф Назаров худро ҳамчун мутахассиси дараҷаи олӣ, стратег ва роҳбари фикркунанда нишон дод.
“ПОМИР” ВА ЛИГАИ ОЛИИ СССР: АВҶИ ШУҲРАТ
Дар зиндагиномаи Шариф Назаров як марҳалае вуҷуд дорад, ки онро метавон қуллаи касбӣ, нуқтаи авҷи шуҳрат ва ҳамзамон имтиҳони бузургтарин номид. Ин марҳала ба номи як даста сахт пайванд аст - “Помир”-и Душанбе. Барои футболи тоҷик, “Помир” натанҳо даста, балки рамзи ифтихор, ҷасорат ва худшиносӣ буд. Ва маҳз таҳти роҳбарии Назаров ин рамз ба воқеияти бузург табдил ёфт.
Дар солҳои 80-уми асри гузашта баромадан ба лигаи олии қаҳрамонии ИҶШС барои дастае аз ҷумҳурие чун Тоҷикистон орзуи хеле ҷасурона ба назар мерасид. Лигаи олӣ макони қудратҳои футболи шуравӣ буд, дастаҳое аз Маскав, Киев, Тбилисӣ, Ленинград, Минск, ки бо инфрасохтори бузург, мактабҳои пурқувват ва анъанаҳои дерина машҳур буданд.
Аммо Шариф Назаров бовар дошт, ки футбол танҳо номи шаҳр ё маблағ нест, балки футбол эътиқод аст. Ӯ орзуи баромад ба лигаи олиро на ҳамчун хаёл, балки ҳамчун ҳадафи стратегӣ медид.
Пеш аз ҳама, Назаров “Помир”-ро аз лиҳози равонӣ сохт. Ӯ дарк мекард, ки футболбозони тоҷик бояд пеш аз рақибон худро боварманд ҳис кунанд. Ӯ тактикаеро интихоб намуд, ки ба хусусиятҳои бозингаронаш мувофиқ буд: интизоми дифоӣ, гузаришҳои босуръат ба ҳамла ва бозии дастаҷамъона.
Дар “Помир” ҳар футболбоз вазифаи равшан дошт. Назаров бозиро ба қисмҳо ҷудо мекард, рақибро амиқ таҳлил менамуд ва ба ҷузъиёти майда аҳамияти калон медод. Ин муносибати илмӣ, ки аз таҳсилоти олии мураббигии ӯ сарчашма мегирифт, дастаеро сохт, ки метавонист бо ҳар рақиб мубориза барад.
Маҳз ин талошҳо дар ниҳоят самар овард ва соли 1988 барои футболи тоҷик соли таърихӣ гардид. “Помир”-и Душанбе таҳти раҳбарии Шариф Назаров ба Лигаи олии қаҳрамонии СССР роҳ ёфт. Ин дастоварди таърихӣ на танҳо барои даста, балки барои тамоми ҷумҳурӣ ҷашн буд.
Дар Душанбе футбол дигар танҳо бозӣ набуд, он ба рамзи ифтихори миллӣ табдил ёфт. Ҳар бозии “Помир” дар Лигаи олӣ рӯйдоди муҳим буд, варзишгоҳҳо пур мешуданд ва номи Тоҷикистон дар харитаи футболи шуравӣ бо эҳтиром садо медод.
Даста бо ҷасорат бозӣ мекард, аз номҳои бузург наметарсид ва бо руҳи мубориз ба майдон мебаромад. Ғалабаҳо бар дастаҳои машҳур, аз ҷумла “Спартак”-и Маскав, на танҳо ҳисоби бозӣ, балки шикасти ақидаҳои кӯҳна буданд, ки гумон доштанд дастаҳои ҷумҳуриҳои кӯчаки Шуравӣ тавони рақобат бо дастаҳои Маскаву Киеву Минскро надоранд.
Шариф Назаров мураббие набуд, ки ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳ бошад. Ӯ бештар дар соя мемонд, аммо маҳз аз ҳамон ҷо дастаашро идора мекард. Ӯ эҳсос мекард, ки мураббӣ бояд ба даста хизмат кунад, на даста ба мураббӣ.
Футболбозони ин даста ба ёд меоранд, ки Назаров дар лаҳзаҳои душвор ором мемонд, ба эҳсосот дода намешуд ва ҳамеша роҳи ҳалли мушкилро меҷуст. Ин хислат дар Лигаи олӣ, ки ҳар иштибоҳ қимат дошт, аҳамияти ҳалкунанда дошт.
“Помир” то фурӯпошии Иттиҳоди Шуравӣ дар Лигаи олӣ ҳунарнамоӣ кард. Ин на як мавсим, балки як давраи пурмасъулият буд. Барои футболи тоҷик ин давра ҳамчун мактаби бузурги таҷриба хизмат кард.
Футболбозон, мураббиён ва ҳатто мухлисон дар ин солҳо омӯхтанд, ки рақобат дар сатҳи олӣ чӣ маъно дорад. Ва дар маркази ин раванд ҳамеша номи Шариф Назаров меистод, чун ӯ орзуро ба воқеият табдил дод.
Баромади “Помир” ба лигаи олии ИҶШС танҳо натиҷаи варзишӣ набуд. Он исботи қобилияти футболи тоҷик, баланд шудани худшиносии миллӣ ва поягузории анъанаи ҷасорат буд. Ин саҳифа, бе муболиға, бе номи Шариф Назаров тасаввурнопазир аст.
ФУТБОЛИ ИСТИҚЛОЛ, ҚАҲРАМОНӢ ВА БУНЁДКОРӢ
Дар солҳои аввали истиқлолияти Тоҷикистон Шариф Назаров боз ҳам нақши калидӣ дар футболи тоҷик бозид. Таҳти раҳбарии ӯ “Помир” ду маротиба қаҳрамони Тоҷикистон (1992, 1995) ва барандаи Ҷоми кишвар (1992) гардид.
Солҳои 1994–1995 ӯ ба Ӯзбекистон даъват шуда, сармураббии дастаи “Навбаҳор”-и Намангон буд. Аммо соли 1997 боз ба Ватан баргашт ва дубора роҳбарии “Помир”-ро ба уҳда гирифт, ки гӯё рисолати ӯ аз футболи тоҷик ҷудо набуд.
Шариф Назаров танҳо бо як даста маҳдуд нашуд. Ӯ дастаи “Варзоб”-и Душанбе-ро ду бор (1999, 2000) қаҳрамони Тоҷикистон ва як бор (1999) барандаи Ҷоми кишвар гардонд.
Бо роҳбарии ӯ “Авиатор” (баъдтар “Парвоз”-и ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) ду маротиба соҳиби медали биринҷӣ (2003, 2004) ва соли 2004 барандаи Ҷоми Тоҷикистон шуд.
Инчунин, ӯ сармураббии дастаҳои “Фаррух”-и Ҳисор (2001–2002), “Хима”-и Душанбе (2006–2007) буд ва дар ҳар ҷо мактаби худро гузошт, ки онро метавон мактаби интизом, боварӣ ба футболбоз ва масъулияти касбӣ номид.
Яке аз саҳифаҳои ифтихории фаъолияти Шариф Назаров кори ӯ дар тими миллии Тоҷикистон мебошад. Ӯ дар солҳои гуногун – 1992–1995, 1999, 2003, 2005–2006 масъулияти сармураббигии тими миллиро бар дӯш дошт.
Натиҷаи олитарини Назаров дар тими миллӣ ғолибияти Тоҷикистон дар Ҷоми даъвати AFC соли 2006 буд. Ин пирӯзӣ Тоҷикистонро бори аввал ҳамчун қувваи ҷиддӣ дар футболи Осиё муаррифӣ кард.
МУАЛЛИМ, ПРОФЕССОР, ИНСОН
Шариф Назаров хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1974) ва мактаби олии мураббиёни шаҳри Маскав (1983) буд. Соли 1977 унвони мураббии шоистаи Тоҷикистон ва соли 1991 – баландтарин унвони замони шуравӣ “Мураббии шоистаи ИҶШС”-ро гирифт. Ӯ ягона намояндаи Осиёи Марказӣ аст, ки ба ин унвон мушарраф шудааст.
Шогирдонаш ӯро “профессор” меномиданд. Ба гуфтаи футболбозон, сирри муваффақияташ бовар ба футболбоз, махсусан ҷавонон буд. Ӯ ба ҳар кас имконият медод, истеъдодро мешинохт ва рушд медод.
Аз моҳи июни соли 2009 Шариф Назаров раиси бошгоҳи футболи “Регар-ТадАЗ”-и Турсунзода буд. Баъдан дар Душанбе мактаби футболи Шариф Назаров таъсис ёфт ҷойе, ки устод бо шогирдонаш ба тарбияи насли наврас машғул буд.
ВИДОЪ БО УСТОД
30 декабри соли 2025 барои футболи тоҷик рӯзи сангин ва фаромӯшношуданӣ гардид. Дар шаҳри Душанбе, пас аз бемории вазнину тулонӣ, Шариф Назаров мураббии бузург, муаллим ва меъмори як давраи пуршарафи футболи миллӣ аз олам даргузашт. Ӯ 80 сол дошт ва ҳамагӣ ду моҳ то ҷашни 80-солагиаш монда буд. Хабар мисли зарбаи хомӯш, вале амиқ ба қалби тамоми дӯстдорони футбол расид.
Мувофиқи гуфтаи наздиконаш, устод ним сол пеш ба сактаи мағзӣ гирифтор шуда буд. Давраи охир ӯ бештар дар ҳалқаи хонавода қарор дошт, аммо ҳатто дар он рӯзҳои вазнин низ аз футбол ҷудо набуд дар суҳбатҳо, дар хотираҳо ва дар орзуҳои нотамомаш ҳамеша номи футбол садо медод.
Рӯзи 31 декабр, дар шаҳри Душанбе, Шариф Назаров ба хок супурда шуд. Ин видоъ танҳо як маросими дафн набуд, балки он лаҳзаи хомӯшии умумии футболи тоҷик буд. Дар чеҳраи ҳамкорон, шогирдон, футболбозони собиқ ва мухлисон на танҳо ғам, балки эҳтироми амиқ дида мешуд.
Майдонҳое, ки солҳо пеш зери роҳбарии ӯ пур аз ҷӯшиш буданд, он рӯз гӯё ором шуданд. Футболбозоне, ки аз дасти ӯ роҳхат ба майдонҳои бузург гирифта буданд, имрӯз бо дили пурдард устодашонро гусел мекарданд.
МЕРОСЕ, КИ БОҚӢ МОНД ВА Ё БА ҶОИ ХУЛОСА
Мероси Шариф Назаров танҳо маҷмуи унвонҳо, медалҳо ва саҳифаҳои оморӣ нест. Он чизи хеле амиқтар, фарохтар ва пойдор-тар аст, ки онро метавон мероси тафаккур, мактаби инсонсозӣ ва фалсафаи касбият номид, ки солҳои дароз футболи тоҷикро шакл додааст ва то имрӯз таъсири худро нигоҳ медорад.
Аввалин ва муҳимтарин мероси ӯ мактаби мураббигӣ мебошад. Назаров исбот кард, ки мураббӣ танҳо шахсе нест, ки тактика меомӯзад ё таркиб интихоб мекунад. Ба андешаи ӯ, мураббӣ бояд равоншинос, омӯзгор ва роҳбари ахлоқӣ бошад. Ӯ футболбозро на ҳамчун василаи натиҷа, балки ҳамчун шахсият мебинад. Ин равиш садҳо футболбозро ба воя расонд, ки баъдтар на танҳо дар майдон, балки дар зиндагӣ низ ҷойгоҳи худро ёфтанд.
Мероси дуюм: бовар ба истеъдоди миллӣ. Дар замонҳое, ки бисёриҳо ба имкониятҳои футболи тоҷик шак мекарданд, Шариф Назаров ба ҷавонҳои худ бовар дошт. Ӯ далерона футболбозони наврасро ба ҳайати асосӣ мебаровард, масъулият медод ва аз хатои онҳо наметарсид. Ин бовар сабаб шуд, ки наслҳои гуногун бо ҷуръат ва худэътимодӣ ба майдон бароянд.
Мероси сеюм: таҷрибаи идоракунии даста дар шароити душвор. Ӯ дар замонҳои гуногун аз давраи пурқудрати шуравӣ то солҳои аввали истиқлол дастаҳоро роҳбарӣ кард. Назаров нишон дод, ки ҳатто дар шароити камбуди захираҳо метавон натиҷа гирифт, агар интизом, масъулият ва ҳадафи равшан вуҷуд дошта бошад. Ин таҷриба имрӯз ҳам барои мураббиён ва роҳбарони варзишӣ дарси муҳим аст.
Мероси чаҳорум: поягузории анъанаи футболии “Помир” мебошад. Он руҳия, ки “Помир”-ро ба рамзи ифтихор табдил дод, маҳз дар замони Назаров шакл гирифт: бозии ҷасурона, эҳтиром ба рақиб ва мубориза то лаҳзаи охирин. Ин анъана то имрӯз дар хотираи мухлисон зинда аст.
Нақши ӯ дар муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ низ бахше аз ин мерос аст. Пирӯзии тими миллӣ дар Ҷоми даъвати AFC соли 2006 нишон дод, ки Тоҷикистон метавонад на танҳо иштирокчӣ, балки ғолиб бошад. Ин дастовард ба насли нав орзу, умед ва ҳадаф бахшид.
Бахши муҳими дигар, мактаби футболи Шариф Назаров мебошад. Ин мактаб на танҳо ҷойи тамрин, балки фазои тарбия буд. Дар он ҷо кӯдакон на танҳо зарба задан ба тӯб, балки эҳтиром, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятро меомӯхтанд. Ин аст меросе, ки ҳатто бе номи ӯ ҳам зинда мемонад.
Ва ниҳоят, мероси бузургтарини ӯ намунаи шахсият аст. Шариф Назаров барои наслҳои баъдӣ рамзи устуворӣ, поквиҷдонӣ ва садоқат ба касб боқӣ монд. Ӯ исбот кард, ки инсон метавонад бо меҳнати ҳалол ва дониш роҳи худро дар таърих боз кунад.
Ӯ аз майдон рафт, аммо мактаби ӯ боқӣ монд. Ӯ хомӯш шуд, аммо садои шогирдонаш идома дорад. Ӯ рафт, вале номаш дар ҳар саҳифаи таърихи футболи тоҷик зинда аст.
Ин аст хулосаи умри пурбаракати як мураббӣ, ки футболро танҳо бозӣ намедид, балки онро рисолат медонист!
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
АЗ МАЙДОНИ БОЗӢ ТО КУРСИИ МУРАББИГӢ
Шариф Назаров 23 феврали соли 1946 дар ноҳияи Рӯдакӣ (собиқ Ленин) ба дунё омада, роҳи футболиашро ҳамчун бозингар оғоз кардааст. Дар солҳои 60–70-уми садаи гузашта, ӯ дар дастаҳои “Пахтакор”-и Қӯрғонтеппа ва “Помир”-и Душанбе ҳамчун ҳимоятгар ҳунарнамоӣ мекард. Он солҳо футбол барои бисёриҳо танҳо бозӣ буд, аммо барои Назаров мактаб, интизом ва макони ташаккули шахсият.
Бо вуҷуди он ки фаъолияти бозингариаш арзанда буд, тақдири аслии ӯ дар курсии мураббигӣ шакл гирифт. Маҳз дар ҳамин ҷода Шариф Назаров худро ҳамчун мутахассиси дараҷаи олӣ, стратег ва роҳбари фикркунанда нишон дод.
“ПОМИР” ВА ЛИГАИ ОЛИИ СССР: АВҶИ ШУҲРАТ
Дар зиндагиномаи Шариф Назаров як марҳалае вуҷуд дорад, ки онро метавон қуллаи касбӣ, нуқтаи авҷи шуҳрат ва ҳамзамон имтиҳони бузургтарин номид. Ин марҳала ба номи як даста сахт пайванд аст - “Помир”-и Душанбе. Барои футболи тоҷик, “Помир” натанҳо даста, балки рамзи ифтихор, ҷасорат ва худшиносӣ буд. Ва маҳз таҳти роҳбарии Назаров ин рамз ба воқеияти бузург табдил ёфт.
Дар солҳои 80-уми асри гузашта баромадан ба лигаи олии қаҳрамонии ИҶШС барои дастае аз ҷумҳурие чун Тоҷикистон орзуи хеле ҷасурона ба назар мерасид. Лигаи олӣ макони қудратҳои футболи шуравӣ буд, дастаҳое аз Маскав, Киев, Тбилисӣ, Ленинград, Минск, ки бо инфрасохтори бузург, мактабҳои пурқувват ва анъанаҳои дерина машҳур буданд.
Аммо Шариф Назаров бовар дошт, ки футбол танҳо номи шаҳр ё маблағ нест, балки футбол эътиқод аст. Ӯ орзуи баромад ба лигаи олиро на ҳамчун хаёл, балки ҳамчун ҳадафи стратегӣ медид.
Пеш аз ҳама, Назаров “Помир”-ро аз лиҳози равонӣ сохт. Ӯ дарк мекард, ки футболбозони тоҷик бояд пеш аз рақибон худро боварманд ҳис кунанд. Ӯ тактикаеро интихоб намуд, ки ба хусусиятҳои бозингаронаш мувофиқ буд: интизоми дифоӣ, гузаришҳои босуръат ба ҳамла ва бозии дастаҷамъона.
Дар “Помир” ҳар футболбоз вазифаи равшан дошт. Назаров бозиро ба қисмҳо ҷудо мекард, рақибро амиқ таҳлил менамуд ва ба ҷузъиёти майда аҳамияти калон медод. Ин муносибати илмӣ, ки аз таҳсилоти олии мураббигии ӯ сарчашма мегирифт, дастаеро сохт, ки метавонист бо ҳар рақиб мубориза барад.
Маҳз ин талошҳо дар ниҳоят самар овард ва соли 1988 барои футболи тоҷик соли таърихӣ гардид. “Помир”-и Душанбе таҳти раҳбарии Шариф Назаров ба Лигаи олии қаҳрамонии СССР роҳ ёфт. Ин дастоварди таърихӣ на танҳо барои даста, балки барои тамоми ҷумҳурӣ ҷашн буд.
Дар Душанбе футбол дигар танҳо бозӣ набуд, он ба рамзи ифтихори миллӣ табдил ёфт. Ҳар бозии “Помир” дар Лигаи олӣ рӯйдоди муҳим буд, варзишгоҳҳо пур мешуданд ва номи Тоҷикистон дар харитаи футболи шуравӣ бо эҳтиром садо медод.
Даста бо ҷасорат бозӣ мекард, аз номҳои бузург наметарсид ва бо руҳи мубориз ба майдон мебаромад. Ғалабаҳо бар дастаҳои машҳур, аз ҷумла “Спартак”-и Маскав, на танҳо ҳисоби бозӣ, балки шикасти ақидаҳои кӯҳна буданд, ки гумон доштанд дастаҳои ҷумҳуриҳои кӯчаки Шуравӣ тавони рақобат бо дастаҳои Маскаву Киеву Минскро надоранд.
Шариф Назаров мураббие набуд, ки ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳ бошад. Ӯ бештар дар соя мемонд, аммо маҳз аз ҳамон ҷо дастаашро идора мекард. Ӯ эҳсос мекард, ки мураббӣ бояд ба даста хизмат кунад, на даста ба мураббӣ.
Футболбозони ин даста ба ёд меоранд, ки Назаров дар лаҳзаҳои душвор ором мемонд, ба эҳсосот дода намешуд ва ҳамеша роҳи ҳалли мушкилро меҷуст. Ин хислат дар Лигаи олӣ, ки ҳар иштибоҳ қимат дошт, аҳамияти ҳалкунанда дошт.
“Помир” то фурӯпошии Иттиҳоди Шуравӣ дар Лигаи олӣ ҳунарнамоӣ кард. Ин на як мавсим, балки як давраи пурмасъулият буд. Барои футболи тоҷик ин давра ҳамчун мактаби бузурги таҷриба хизмат кард.
Футболбозон, мураббиён ва ҳатто мухлисон дар ин солҳо омӯхтанд, ки рақобат дар сатҳи олӣ чӣ маъно дорад. Ва дар маркази ин раванд ҳамеша номи Шариф Назаров меистод, чун ӯ орзуро ба воқеият табдил дод.
Баромади “Помир” ба лигаи олии ИҶШС танҳо натиҷаи варзишӣ набуд. Он исботи қобилияти футболи тоҷик, баланд шудани худшиносии миллӣ ва поягузории анъанаи ҷасорат буд. Ин саҳифа, бе муболиға, бе номи Шариф Назаров тасаввурнопазир аст.
ФУТБОЛИ ИСТИҚЛОЛ, ҚАҲРАМОНӢ ВА БУНЁДКОРӢ
Дар солҳои аввали истиқлолияти Тоҷикистон Шариф Назаров боз ҳам нақши калидӣ дар футболи тоҷик бозид. Таҳти раҳбарии ӯ “Помир” ду маротиба қаҳрамони Тоҷикистон (1992, 1995) ва барандаи Ҷоми кишвар (1992) гардид.
Солҳои 1994–1995 ӯ ба Ӯзбекистон даъват шуда, сармураббии дастаи “Навбаҳор”-и Намангон буд. Аммо соли 1997 боз ба Ватан баргашт ва дубора роҳбарии “Помир”-ро ба уҳда гирифт, ки гӯё рисолати ӯ аз футболи тоҷик ҷудо набуд.
Шариф Назаров танҳо бо як даста маҳдуд нашуд. Ӯ дастаи “Варзоб”-и Душанбе-ро ду бор (1999, 2000) қаҳрамони Тоҷикистон ва як бор (1999) барандаи Ҷоми кишвар гардонд.
Бо роҳбарии ӯ “Авиатор” (баъдтар “Парвоз”-и ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) ду маротиба соҳиби медали биринҷӣ (2003, 2004) ва соли 2004 барандаи Ҷоми Тоҷикистон шуд.
Инчунин, ӯ сармураббии дастаҳои “Фаррух”-и Ҳисор (2001–2002), “Хима”-и Душанбе (2006–2007) буд ва дар ҳар ҷо мактаби худро гузошт, ки онро метавон мактаби интизом, боварӣ ба футболбоз ва масъулияти касбӣ номид.
Яке аз саҳифаҳои ифтихории фаъолияти Шариф Назаров кори ӯ дар тими миллии Тоҷикистон мебошад. Ӯ дар солҳои гуногун – 1992–1995, 1999, 2003, 2005–2006 масъулияти сармураббигии тими миллиро бар дӯш дошт.
Натиҷаи олитарини Назаров дар тими миллӣ ғолибияти Тоҷикистон дар Ҷоми даъвати AFC соли 2006 буд. Ин пирӯзӣ Тоҷикистонро бори аввал ҳамчун қувваи ҷиддӣ дар футболи Осиё муаррифӣ кард.
МУАЛЛИМ, ПРОФЕССОР, ИНСОН
Шариф Назаров хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1974) ва мактаби олии мураббиёни шаҳри Маскав (1983) буд. Соли 1977 унвони мураббии шоистаи Тоҷикистон ва соли 1991 – баландтарин унвони замони шуравӣ “Мураббии шоистаи ИҶШС”-ро гирифт. Ӯ ягона намояндаи Осиёи Марказӣ аст, ки ба ин унвон мушарраф шудааст.
Шогирдонаш ӯро “профессор” меномиданд. Ба гуфтаи футболбозон, сирри муваффақияташ бовар ба футболбоз, махсусан ҷавонон буд. Ӯ ба ҳар кас имконият медод, истеъдодро мешинохт ва рушд медод.
Аз моҳи июни соли 2009 Шариф Назаров раиси бошгоҳи футболи “Регар-ТадАЗ”-и Турсунзода буд. Баъдан дар Душанбе мактаби футболи Шариф Назаров таъсис ёфт ҷойе, ки устод бо шогирдонаш ба тарбияи насли наврас машғул буд.
ВИДОЪ БО УСТОД
30 декабри соли 2025 барои футболи тоҷик рӯзи сангин ва фаромӯшношуданӣ гардид. Дар шаҳри Душанбе, пас аз бемории вазнину тулонӣ, Шариф Назаров мураббии бузург, муаллим ва меъмори як давраи пуршарафи футболи миллӣ аз олам даргузашт. Ӯ 80 сол дошт ва ҳамагӣ ду моҳ то ҷашни 80-солагиаш монда буд. Хабар мисли зарбаи хомӯш, вале амиқ ба қалби тамоми дӯстдорони футбол расид.
Мувофиқи гуфтаи наздиконаш, устод ним сол пеш ба сактаи мағзӣ гирифтор шуда буд. Давраи охир ӯ бештар дар ҳалқаи хонавода қарор дошт, аммо ҳатто дар он рӯзҳои вазнин низ аз футбол ҷудо набуд дар суҳбатҳо, дар хотираҳо ва дар орзуҳои нотамомаш ҳамеша номи футбол садо медод.
Рӯзи 31 декабр, дар шаҳри Душанбе, Шариф Назаров ба хок супурда шуд. Ин видоъ танҳо як маросими дафн набуд, балки он лаҳзаи хомӯшии умумии футболи тоҷик буд. Дар чеҳраи ҳамкорон, шогирдон, футболбозони собиқ ва мухлисон на танҳо ғам, балки эҳтироми амиқ дида мешуд.
Майдонҳое, ки солҳо пеш зери роҳбарии ӯ пур аз ҷӯшиш буданд, он рӯз гӯё ором шуданд. Футболбозоне, ки аз дасти ӯ роҳхат ба майдонҳои бузург гирифта буданд, имрӯз бо дили пурдард устодашонро гусел мекарданд.
МЕРОСЕ, КИ БОҚӢ МОНД ВА Ё БА ҶОИ ХУЛОСА
Мероси Шариф Назаров танҳо маҷмуи унвонҳо, медалҳо ва саҳифаҳои оморӣ нест. Он чизи хеле амиқтар, фарохтар ва пойдор-тар аст, ки онро метавон мероси тафаккур, мактаби инсонсозӣ ва фалсафаи касбият номид, ки солҳои дароз футболи тоҷикро шакл додааст ва то имрӯз таъсири худро нигоҳ медорад.
Аввалин ва муҳимтарин мероси ӯ мактаби мураббигӣ мебошад. Назаров исбот кард, ки мураббӣ танҳо шахсе нест, ки тактика меомӯзад ё таркиб интихоб мекунад. Ба андешаи ӯ, мураббӣ бояд равоншинос, омӯзгор ва роҳбари ахлоқӣ бошад. Ӯ футболбозро на ҳамчун василаи натиҷа, балки ҳамчун шахсият мебинад. Ин равиш садҳо футболбозро ба воя расонд, ки баъдтар на танҳо дар майдон, балки дар зиндагӣ низ ҷойгоҳи худро ёфтанд.
Мероси дуюм: бовар ба истеъдоди миллӣ. Дар замонҳое, ки бисёриҳо ба имкониятҳои футболи тоҷик шак мекарданд, Шариф Назаров ба ҷавонҳои худ бовар дошт. Ӯ далерона футболбозони наврасро ба ҳайати асосӣ мебаровард, масъулият медод ва аз хатои онҳо наметарсид. Ин бовар сабаб шуд, ки наслҳои гуногун бо ҷуръат ва худэътимодӣ ба майдон бароянд.
Мероси сеюм: таҷрибаи идоракунии даста дар шароити душвор. Ӯ дар замонҳои гуногун аз давраи пурқудрати шуравӣ то солҳои аввали истиқлол дастаҳоро роҳбарӣ кард. Назаров нишон дод, ки ҳатто дар шароити камбуди захираҳо метавон натиҷа гирифт, агар интизом, масъулият ва ҳадафи равшан вуҷуд дошта бошад. Ин таҷриба имрӯз ҳам барои мураббиён ва роҳбарони варзишӣ дарси муҳим аст.
Мероси чаҳорум: поягузории анъанаи футболии “Помир” мебошад. Он руҳия, ки “Помир”-ро ба рамзи ифтихор табдил дод, маҳз дар замони Назаров шакл гирифт: бозии ҷасурона, эҳтиром ба рақиб ва мубориза то лаҳзаи охирин. Ин анъана то имрӯз дар хотираи мухлисон зинда аст.
Нақши ӯ дар муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ низ бахше аз ин мерос аст. Пирӯзии тими миллӣ дар Ҷоми даъвати AFC соли 2006 нишон дод, ки Тоҷикистон метавонад на танҳо иштирокчӣ, балки ғолиб бошад. Ин дастовард ба насли нав орзу, умед ва ҳадаф бахшид.
Бахши муҳими дигар, мактаби футболи Шариф Назаров мебошад. Ин мактаб на танҳо ҷойи тамрин, балки фазои тарбия буд. Дар он ҷо кӯдакон на танҳо зарба задан ба тӯб, балки эҳтиром, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятро меомӯхтанд. Ин аст меросе, ки ҳатто бе номи ӯ ҳам зинда мемонад.
Ва ниҳоят, мероси бузургтарини ӯ намунаи шахсият аст. Шариф Назаров барои наслҳои баъдӣ рамзи устуворӣ, поквиҷдонӣ ва садоқат ба касб боқӣ монд. Ӯ исбот кард, ки инсон метавонад бо меҳнати ҳалол ва дониш роҳи худро дар таърих боз кунад.
Ӯ аз майдон рафт, аммо мактаби ӯ боқӣ монд. Ӯ хомӯш шуд, аммо садои шогирдонаш идома дорад. Ӯ рафт, вале номаш дар ҳар саҳифаи таърихи футболи тоҷик зинда аст.
Ин аст хулосаи умри пурбаракати як мураббӣ, ки футболро танҳо бозӣ намедид, балки онро рисолат медонист!
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед