ҶОМЕА
Шанбе 17 Январ 2026 09:47
Шавқи ӯ ба барномасозӣ аз синни наврасӣ оғоз шуд. Замоне ки ҳамчун шогирди устои таъмири телефон кор мекард. Аз синфи 9 то 11 дар зодгоҳи худ - Панҷакент. Чун зимни кор пайваста ҷузъҳои дохилу беруни телефонро медид ва бо схемаҳо ошно мешуд, оҳиста-оҳиста ба техника ва барномасозӣ таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ҳамчунин, аз тамошои филмҳои вобас-та ба нақши ҳакерҳо ва аҳамияти технологияҳои муосир илҳом мегирифт. Филмҳои дидааш манзараи эҷодкориро дар зеҳнаш ба вуҷуд оварданд.
Ӯ ба таври ҷиддӣ вақте вориди олами барномасозӣ шуд, дарк намуд, ки бо барномасозӣ метавон мушкилоти ҷойдоштаи ҷомеаро ҳал сохт. Бо ин сабаб барномасозӣ барои ӯ на танҳо ба як соҳа, балки ба воситаи самараноки хизмат ба ҷомеа табдил ёфт.
“Давраи мактабхонӣ бароям на танҳо давраи омӯзиш, балки давраи ташаккули ҷаҳонбинии техникӣ буд. Ҳамеша ба фанҳои дақиқ ва технология таваҷҷуҳи хосса доштам, таҷрибаҳои техникӣ мегузарондам ва аз хурдӣ орзу доштам, ки муҳандис ва барномасози муваффақе шавам”, - ба ёд меорад ӯ.
Мо дар мавриди Абдулазиз Авезов ҳарф мезанем, ки айни замон донишҷӯи курси 4-и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ мебошад.
Қаҳрамони мо пас аз хатми мактаб, соли 2021 ба донишгоҳи мазкур ҳуҷҷат супорид, то орзуи худро амалӣ созаду барномасози касбӣ шавад. Кӯшиш мекард, ки хуб хонаду натиҷаҳои беҳтаринро ба даст оварад ва ҳамчунин алгоритмҳои мураккабро амиқтар фаҳмад.
Ҳанӯз аз курси 1-ум чун шогирди устод Одил Ҳамроев дар Maxis Company таҷрибаомӯзӣ кард ва маҳз аз он ҷо ба таври ҷиддитар ба барномасозии амалӣ ворид гардид.
- Ҳамон сол дар олимпиадаи фаннии донишҷӯёни донишгоҳ иштирок намуда, ҷойи 2-юмро гирифтам. Ин дастоварди аввалинам дар соҳаи худ буд, ки бовар ва илҳомамро афзуд, - гуфт ӯ.
Устодаш Одил Ҳамроев аз хислатҳои хуби ин ҷавон гуфт ва ӯро бисёр васф ҳам кард. Ба монанди эҳтиром ба падару модар, устодон, дӯсту рафиқон ва инчунин шогирди болаёқату серғайрат буданашро низ таъкид намуд. Ба гуфтаи устод маҳз ҳамин хислатҳои ӯ сабаб шудааст, ки бо мутахассисон ва устодони соҳаи IT муносибатҳои наздик пайдо кунад ва соҳиби эҳтиром миёни онҳо бошад.
- Хислати дигари шогирдам ин аст, ки мунтазам барои омӯхтани донишҳои нав, гирифтани таҷриба ва малакаи тоза талошу меҳнати зиёд мекунад. Зиёд мехостам, ки дигар ҷавонони кишвар низ чунин хислатҳоро дошта бошанд, то дар роҳи созандагӣ ва ояндаи дурахшон онҳоро ба кор баранд, - баён дошт номбурда.
Аммо ин ҳама танҳо аввали роҳ буд, чун сипас ин ҷавон дар курси 2-юм, дар Maxis Company ҳамчун Junior Developer (барномасози ҷавон) фаъолияти расмии худ-ро оғоз кард ва баъди чанде бо мақсади касби таҷриба ва малакаи бештар ба ҶДММ ТАҚХ “Зудамал” гузашт. Вай дар он ҷо ҳамчун барномасози сатҳи миёнаи Full Stack дар асоси NET кор карду дар ин давра барномаҳои гуногун барои веб-сомонаҳо, телефон ва терминалҳоро ҳамроҳи даста таҳия намуд.
Истеъдоду кордонии ин ҷавон бо гузашти вақт аз чашмҳо пинҳон намонд. Зеро соли гузашта Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ӯро чун муҳандиси барномасозии Full Stack ба ҳайати кормандони хеш пайваст ва то имрӯз он ҷо фаъолият мекунад.
Ӯ бо ин ҳама қонеъ нагашт ва шумораи дастовардҳои худро бештар намудан хост. Ин буд, ки тасмим гирифт, маҳорати худро дар озмуни хеле ҷиддӣ - “Илм-фурӯғи маърифат” санҷаду то куҷо омода будани худро барои рақобатҳои ҷиддӣ бифаҳмад. Соли равон аз рӯи номинатсияи “Зеҳни сунъӣ ва барномасозӣ” барои аввалин бор дар озмуни мазкур иштирок кард. Ӯ ҳама марҳилаҳои озмунро бо муваффақият пушти сар кард ва дар даври ниҳоӣ ғолиби ҷойи аввал дониста шуд.
Абдулазиз атрофи баргузории озмунҳои вобаста ба технология миёни ҷавонон дар кишвар чунин гуфт:
- Озмунҳое, ки ба илм, технология ва эҷодкорӣ вобастаанд, ҷавононро ташвиқ мекунанд, то дониш ва қобилиятҳои худро бештар рушд диҳанд. Онҳо на танҳо рақобатро ба вуҷуд меоранд, балки ҳисси масъулият, ташаббус ва меҳнатдӯстиро низ дар ҷавонон тақвият медиҳанд. Ин гуна чорабиниҳо ба ҷомеа имконият медиҳанд, ки беҳтарин мутахассисон ва истеъдодҳоро муайян намуда, онҳоро барои рушди соҳаҳои гуногун, аз илм то иқтисод ҷалб намоянд. Озмунҳо яке аз роҳҳои муассири баланд бардоштани сатҳи маърифат, афзун кардани рақобатпазирӣ ва таҳкими неруи зеҳнии ҷомеа мебошанд.
Ӯ таъкид дошт, ки озмуни мазкур барояш як таҷрибаи арзишманд ва пурҳаяҷон буд. Ин раванд, аз марҳилаи пешниҳоди лоиҳа то арзёбии ҳайати доварон, хеле муташаккилона баргузор гардид.
- Вақте номамро ҳамчун ғолиб эълон карданд, эҳсоси ифтихор, шукргузорӣ ва шодӣ маро фаро гирифт. Ба ёд овардам, ки ҳамаи заҳматҳо, шабзиндадориҳо ва талошҳои тулонӣ беҳуда набудаанд. Барои ман ғолиб шудан дар озмуни ҷумҳуриявӣ ва намояндагии Тоҷикистон дар самти зеҳни сунъӣ на танҳо як дастоварди шахсӣ, балки амалӣ шудани як орзуи дерина буд. Ман ҳамеша орзу доштам, ки Тоҷикистон низ дар сатҳи байналмилалӣ дар соҳаи технология ва зеҳни сунъӣ шинохта шавад ва ин ғалаба як қадами муҳим ба сӯи он орзу аст, - гуфт Абдулазиз Авезов.
Ӯ маҳз тавассути ин озмун имконият пайдо намуд, ки лоиҳаи худро муаррифӣ намояд. Тавре зикр кард: “Ман рӯи лоиҳаи худ - TajikVoice AI як сол кор кардам, ки ҳадафаш рушди зеҳни сунъӣ бо такя ба забони тоҷикӣ мебошад. Озмун имконияте фароҳам овард, ки онро ба ҷомеа васеътар муаррифӣ созам. Бароям ин озмун ҳам таҷриба ва ҳам таҳким додани робита бо мутахассисони соҳа буд”.
Лоиҳаи TajikVoice AI ин як платформаи инноватсионии зеҳни сунъӣ мебошад, ки ба коркарди овоз бо забони тоҷикӣ нигаронида шудааст. Лоиҳа ду самти асосиро дар бар мегирад: TTS (Text-to-Speech) - табдили матн ба овоз бо талаффузи табиии тоҷикӣ; STT (Speech-to-Text) - табдили овоз ба матн бо дарки дақиқи нутқи зинда. Ин технология имкон медиҳад, ки барномаҳо ва системаҳои рақамӣ бо забони тоҷикӣ муошират кунанд, саволҳоро дарк намоянд ва ҷавоб диҳанд.
Бояд гуфт, ки ин барнома метавонад дар соҳаҳои гуногун: дар таълим ва омӯзиш ҳамчун AI ассистенти омӯзгор, ки дарсҳоро мехонад, мефаҳмонад ва ба шогирдон ёрӣ мерасонад; дар платформаҳои онлайнӣ ва барномаҳои таълимӣ, барои сохтани субтитрҳои автоматӣ ва фаҳмо кардани наворҳо барои ҳама; дар Call Center ва хадамоти мизоҷон, барои шинохти автоматии овоз ва ҷавобдиҳии зеҳнӣ ба забони тоҷикӣ татбиқ шавад.
- Ҳадафи асосии лоиҳа рушди экосистемаи зеҳни сунъии тоҷикӣ, баланд бардоштани сатҳи дастрасии шаҳрвандон ба технологияҳои миллӣ ва таъмини муоширати табиӣ байни инсон ва мошин бо забони тоҷикӣ мебошад. TajikVoice AI мекӯшад, ки забони тоҷикӣ дар баробари забонҳои байналмилалӣ ҷойгоҳи худро дар ҷаҳони рақамӣ пайдо кунад ва дар оянда ба як заминаи муҳими рушди илму технология дар кишвар табдил ёбад, - қайд намуд Абдулазиз.
Ӯ ҳамчунин зикр намуд, ки рушди зеҳни сунъӣ дар Тоҷикистон метавонад ба тарақиёти иқтисод, маориф ва идоракунии давлатӣ мусоидат кунад.
- Агар мо онро дуруст истифода барем, он метавонад ба баланд бардоштани самаранокии кор, омӯзиш ва хизматрасонӣ дар тамоми соҳаҳо кӯмак намояд”, - мегӯяд ӯ.
Абдулазиз дар фарҷоми суҳбат баён кард, ифтихор дорад, ки намояндаи насли ҷавони барномасозони Тоҷикистон аст ва мехоҳад бо кору эҷоди худ номи кишварро дар ҷаҳони рақамӣ баланд бардорад.
- Дар панҷ соли оянда мехоҳам TajikVoice AI-ро ба сатҳи байналмилалӣ расонам. Ҳадафам ин аст, ки Тоҷикистон низ соҳиби платформаи пуриқтидори зеҳни сунъӣ шавад, ки ба забон ва фарҳанги худ такя дорад. Инчунин, ният дорам як маркази тадқиқоти зеҳни сунъиро таъсис диҳам, ки ҷавонони тоҷикро дастгирӣ мекунад, - иброз дошт Абдулазиз.
Гулафшон КАРИМОВА, “ҶТ”
Ӯ ба таври ҷиддӣ вақте вориди олами барномасозӣ шуд, дарк намуд, ки бо барномасозӣ метавон мушкилоти ҷойдоштаи ҷомеаро ҳал сохт. Бо ин сабаб барномасозӣ барои ӯ на танҳо ба як соҳа, балки ба воситаи самараноки хизмат ба ҷомеа табдил ёфт.
“Давраи мактабхонӣ бароям на танҳо давраи омӯзиш, балки давраи ташаккули ҷаҳонбинии техникӣ буд. Ҳамеша ба фанҳои дақиқ ва технология таваҷҷуҳи хосса доштам, таҷрибаҳои техникӣ мегузарондам ва аз хурдӣ орзу доштам, ки муҳандис ва барномасози муваффақе шавам”, - ба ёд меорад ӯ.
Мо дар мавриди Абдулазиз Авезов ҳарф мезанем, ки айни замон донишҷӯи курси 4-и Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ мебошад.
Қаҳрамони мо пас аз хатми мактаб, соли 2021 ба донишгоҳи мазкур ҳуҷҷат супорид, то орзуи худро амалӣ созаду барномасози касбӣ шавад. Кӯшиш мекард, ки хуб хонаду натиҷаҳои беҳтаринро ба даст оварад ва ҳамчунин алгоритмҳои мураккабро амиқтар фаҳмад.
Ҳанӯз аз курси 1-ум чун шогирди устод Одил Ҳамроев дар Maxis Company таҷрибаомӯзӣ кард ва маҳз аз он ҷо ба таври ҷиддитар ба барномасозии амалӣ ворид гардид.
- Ҳамон сол дар олимпиадаи фаннии донишҷӯёни донишгоҳ иштирок намуда, ҷойи 2-юмро гирифтам. Ин дастоварди аввалинам дар соҳаи худ буд, ки бовар ва илҳомамро афзуд, - гуфт ӯ.
Устодаш Одил Ҳамроев аз хислатҳои хуби ин ҷавон гуфт ва ӯро бисёр васф ҳам кард. Ба монанди эҳтиром ба падару модар, устодон, дӯсту рафиқон ва инчунин шогирди болаёқату серғайрат буданашро низ таъкид намуд. Ба гуфтаи устод маҳз ҳамин хислатҳои ӯ сабаб шудааст, ки бо мутахассисон ва устодони соҳаи IT муносибатҳои наздик пайдо кунад ва соҳиби эҳтиром миёни онҳо бошад.
- Хислати дигари шогирдам ин аст, ки мунтазам барои омӯхтани донишҳои нав, гирифтани таҷриба ва малакаи тоза талошу меҳнати зиёд мекунад. Зиёд мехостам, ки дигар ҷавонони кишвар низ чунин хислатҳоро дошта бошанд, то дар роҳи созандагӣ ва ояндаи дурахшон онҳоро ба кор баранд, - баён дошт номбурда.
Аммо ин ҳама танҳо аввали роҳ буд, чун сипас ин ҷавон дар курси 2-юм, дар Maxis Company ҳамчун Junior Developer (барномасози ҷавон) фаъолияти расмии худ-ро оғоз кард ва баъди чанде бо мақсади касби таҷриба ва малакаи бештар ба ҶДММ ТАҚХ “Зудамал” гузашт. Вай дар он ҷо ҳамчун барномасози сатҳи миёнаи Full Stack дар асоси NET кор карду дар ин давра барномаҳои гуногун барои веб-сомонаҳо, телефон ва терминалҳоро ҳамроҳи даста таҳия намуд.
Истеъдоду кордонии ин ҷавон бо гузашти вақт аз чашмҳо пинҳон намонд. Зеро соли гузашта Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ӯро чун муҳандиси барномасозии Full Stack ба ҳайати кормандони хеш пайваст ва то имрӯз он ҷо фаъолият мекунад.
Ӯ бо ин ҳама қонеъ нагашт ва шумораи дастовардҳои худро бештар намудан хост. Ин буд, ки тасмим гирифт, маҳорати худро дар озмуни хеле ҷиддӣ - “Илм-фурӯғи маърифат” санҷаду то куҷо омода будани худро барои рақобатҳои ҷиддӣ бифаҳмад. Соли равон аз рӯи номинатсияи “Зеҳни сунъӣ ва барномасозӣ” барои аввалин бор дар озмуни мазкур иштирок кард. Ӯ ҳама марҳилаҳои озмунро бо муваффақият пушти сар кард ва дар даври ниҳоӣ ғолиби ҷойи аввал дониста шуд.
Абдулазиз атрофи баргузории озмунҳои вобаста ба технология миёни ҷавонон дар кишвар чунин гуфт:
- Озмунҳое, ки ба илм, технология ва эҷодкорӣ вобастаанд, ҷавононро ташвиқ мекунанд, то дониш ва қобилиятҳои худро бештар рушд диҳанд. Онҳо на танҳо рақобатро ба вуҷуд меоранд, балки ҳисси масъулият, ташаббус ва меҳнатдӯстиро низ дар ҷавонон тақвият медиҳанд. Ин гуна чорабиниҳо ба ҷомеа имконият медиҳанд, ки беҳтарин мутахассисон ва истеъдодҳоро муайян намуда, онҳоро барои рушди соҳаҳои гуногун, аз илм то иқтисод ҷалб намоянд. Озмунҳо яке аз роҳҳои муассири баланд бардоштани сатҳи маърифат, афзун кардани рақобатпазирӣ ва таҳкими неруи зеҳнии ҷомеа мебошанд.
Ӯ таъкид дошт, ки озмуни мазкур барояш як таҷрибаи арзишманд ва пурҳаяҷон буд. Ин раванд, аз марҳилаи пешниҳоди лоиҳа то арзёбии ҳайати доварон, хеле муташаккилона баргузор гардид.
- Вақте номамро ҳамчун ғолиб эълон карданд, эҳсоси ифтихор, шукргузорӣ ва шодӣ маро фаро гирифт. Ба ёд овардам, ки ҳамаи заҳматҳо, шабзиндадориҳо ва талошҳои тулонӣ беҳуда набудаанд. Барои ман ғолиб шудан дар озмуни ҷумҳуриявӣ ва намояндагии Тоҷикистон дар самти зеҳни сунъӣ на танҳо як дастоварди шахсӣ, балки амалӣ шудани як орзуи дерина буд. Ман ҳамеша орзу доштам, ки Тоҷикистон низ дар сатҳи байналмилалӣ дар соҳаи технология ва зеҳни сунъӣ шинохта шавад ва ин ғалаба як қадами муҳим ба сӯи он орзу аст, - гуфт Абдулазиз Авезов.
Ӯ маҳз тавассути ин озмун имконият пайдо намуд, ки лоиҳаи худро муаррифӣ намояд. Тавре зикр кард: “Ман рӯи лоиҳаи худ - TajikVoice AI як сол кор кардам, ки ҳадафаш рушди зеҳни сунъӣ бо такя ба забони тоҷикӣ мебошад. Озмун имконияте фароҳам овард, ки онро ба ҷомеа васеътар муаррифӣ созам. Бароям ин озмун ҳам таҷриба ва ҳам таҳким додани робита бо мутахассисони соҳа буд”.
Лоиҳаи TajikVoice AI ин як платформаи инноватсионии зеҳни сунъӣ мебошад, ки ба коркарди овоз бо забони тоҷикӣ нигаронида шудааст. Лоиҳа ду самти асосиро дар бар мегирад: TTS (Text-to-Speech) - табдили матн ба овоз бо талаффузи табиии тоҷикӣ; STT (Speech-to-Text) - табдили овоз ба матн бо дарки дақиқи нутқи зинда. Ин технология имкон медиҳад, ки барномаҳо ва системаҳои рақамӣ бо забони тоҷикӣ муошират кунанд, саволҳоро дарк намоянд ва ҷавоб диҳанд.
Бояд гуфт, ки ин барнома метавонад дар соҳаҳои гуногун: дар таълим ва омӯзиш ҳамчун AI ассистенти омӯзгор, ки дарсҳоро мехонад, мефаҳмонад ва ба шогирдон ёрӣ мерасонад; дар платформаҳои онлайнӣ ва барномаҳои таълимӣ, барои сохтани субтитрҳои автоматӣ ва фаҳмо кардани наворҳо барои ҳама; дар Call Center ва хадамоти мизоҷон, барои шинохти автоматии овоз ва ҷавобдиҳии зеҳнӣ ба забони тоҷикӣ татбиқ шавад.
- Ҳадафи асосии лоиҳа рушди экосистемаи зеҳни сунъии тоҷикӣ, баланд бардоштани сатҳи дастрасии шаҳрвандон ба технологияҳои миллӣ ва таъмини муоширати табиӣ байни инсон ва мошин бо забони тоҷикӣ мебошад. TajikVoice AI мекӯшад, ки забони тоҷикӣ дар баробари забонҳои байналмилалӣ ҷойгоҳи худро дар ҷаҳони рақамӣ пайдо кунад ва дар оянда ба як заминаи муҳими рушди илму технология дар кишвар табдил ёбад, - қайд намуд Абдулазиз.
Ӯ ҳамчунин зикр намуд, ки рушди зеҳни сунъӣ дар Тоҷикистон метавонад ба тарақиёти иқтисод, маориф ва идоракунии давлатӣ мусоидат кунад.
- Агар мо онро дуруст истифода барем, он метавонад ба баланд бардоштани самаранокии кор, омӯзиш ва хизматрасонӣ дар тамоми соҳаҳо кӯмак намояд”, - мегӯяд ӯ.
Абдулазиз дар фарҷоми суҳбат баён кард, ифтихор дорад, ки намояндаи насли ҷавони барномасозони Тоҷикистон аст ва мехоҳад бо кору эҷоди худ номи кишварро дар ҷаҳони рақамӣ баланд бардорад.
- Дар панҷ соли оянда мехоҳам TajikVoice AI-ро ба сатҳи байналмилалӣ расонам. Ҳадафам ин аст, ки Тоҷикистон низ соҳиби платформаи пуриқтидори зеҳни сунъӣ шавад, ки ба забон ва фарҳанги худ такя дорад. Инчунин, ният дорам як маркази тадқиқоти зеҳни сунъиро таъсис диҳам, ки ҷавонони тоҷикро дастгирӣ мекунад, - иброз дошт Абдулазиз.
Гулафшон КАРИМОВА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед