ҶОМЕА
Сешанбе 10 Феврал 2026 05:34
Ин ташаббуси Пешвои миллат на танҳо ёдоварии таърихи куҳан, балки даъват ба офариниши оянда шуморида мешавад
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба мақомоти марбута дастур доданд, ки дар шаҳри Душанбе Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ таъсис дода шавад.
Ин нуктаро Пешвои миллат зимни Паёми охирин, ки 16 декабри соли 2025 ба Маҷлиси Олии кишвар ироа гардид, зикр намуданд.
- Бинобар ин, ба Ҳукумати мамлакат ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе дастур дода мешавад, ки ҷиҳати дар пойтахти кишвар – шаҳри Душанбе бунёд намудани Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ чораҷӯйӣ намоянд, - баён доштанд Сарвари давлат.
Ҳамзамон, Президенти кишвар таъкид намуданд, иқдомоти зикршуда далели раднопазири таъриху фарҳанги беш аз шашҳазорсолаи мо – тоҷиконро таҷҷассум мекунад.
- Академияи миллии илмҳо, дигар муассисаҳои илмиву таҳқиқотӣ ва лоиҳакашӣ вазифадор карда мешаванд, ки бо ҷалби олимону донишмандон консепсияи марказҳои зикршударо дар асоси анъанаҳои меъморӣ ва шаҳрсозиву шаҳрдории бостонии тоҷикон таҳия ва ба Ҳукумати мамлакат пешниҳод намоянд, - илова намуданд Президенти кишвар.
ПЕШНИҲОД РАМЗӢ ВА САРИВАҚТИСТ
Ин пешниҳоди Пешвои миллат аз ҷониби мардуми тоҷик хуш пазируфта шуд ва таъсиси чунин марказро рамзӣ ва саривақтӣ ном бурданд.
Аз ҷумла, дар ин бора президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қобилҷон Хушвахтзода ибрози назар намуда, изҳор кардааст, ки ташкили Конуни тамаддуни ориёӣ дар маркази Тоҷикистон – шаҳри Душанбе рамзӣ буда, гувоҳи меросбари асили тамаддуни ориёӣ маҳсуб шудани мо, тоҷикон мебошад. Ба гуфтаи ӯ, ташкили ин марказ имкон медиҳад, ки бори дигар ва ба таври шоиста миллати тоҷик ҳамчун меросбари ягонаи тамаддуни ориёӣ дар минтақа муаррифӣ карда шавад.
- Ин ташаббуси Сарвари давлат имкон медиҳад, ки дар муддати кӯтоҳтарин садди роҳи аз худ намудани арзишҳои тамаддуни ниёгонамон аз ҷониби бегонагон шавем. Ташкил ва ба истифода додани Конуни тамаддуни ориёӣ имкон медиҳад, ки минбаъд таваҷҷуҳи муҳаққиқону муаррихон ба таърихи беш аз шашҳазорсолаи халқи тоҷик афзояд.
Ҳадафи меҳварии ин дастури Роҳбари давлат, агар аз як ҷониб, муаррифии тоҷикон ҳамчун миллати тамаддунофар ва меросбари аслии ориёиҳо бошад, аз ҷониби дигар, ҳарчи бештар фарогир кардани таҳқиқоту пажӯҳишҳои илмӣ дар робита ба таърихи тамаддуни ориёиҳо мебошад, - баён медорад Қобилҷон Хушвахтзода.
Ҳамзамон, Фарҳод Раҳимӣ, академик ва раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ин ташаббуси Сарвари давлат-ро дастгирӣ намуда, чунин мешуморад, ки таъсиси Маркази тамаддуни ориёӣ дар шаҳри Душанбе на танҳо иқдоми сиёсиву фарҳангӣ, балки садои бедории хотираи таърихӣ ва даъвати масъулиятнок ба худшиносии миллӣ мебошад.
- Ин ташаббус гӯё байни ҳазорсолаҳо пули нозуке месозад, ки аз он хиради бостонӣ ба сӯи ҷаҳони муосир қадам мегузорад ва ба инсон ёдрас мекунад, ки бе реша ҳеҷ дарахт самар намедиҳад. Аз ин рӯ, ташаббуси Пешвои миллат на танҳо ёдоварии таърихи куҳан, балки даъват ба офариниши оянда аст, - мегӯяд Фарҳод Раҳмӣ.
Ҳамзамон, ӯ мегӯяд, таъсиси чунин марказ Душанберо ба маркази рамзии пайванди гузаштаи ҳазорсола бо имрӯз ва оянда табдил медиҳад.
“Маконе, ки дар он хиради бостонии ориёӣ бо тафаккури муосир ҳамнафас гардида, миллати тоҷик худро на танҳо ҳамчун соҳиби таърихи куҳан, балки ҳамчун эҷодгари маъно, арзиш ва паёми ахлоқӣ барои ҷаҳони муосир муаррифӣ менамояд”, - гуфтааст номбурда.
Дар ин росто, Зубайдулло Давлатов, ходими калони илмии шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил аҳамияти Маркази тамаддуни ориёиро дар таҳкими худшиносии миллӣ бориз мешуморад.
Ба андешаи ӯ, дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои яксонсозии фарҳангӣ барои гуногунрангии тамаддунҳо таҳдид эҷод мекунанд, омӯзиш ва таблиғи решаҳои таърихии миллат нақши муҳофизатӣ дорад.
- Шинохти амиқи гузашта ба ҷомеа имкон медиҳад, ки дар баробари пешрафти технологӣ ва иҷтимоӣ арзишҳои асили худ-ро ҳифз намояд. Аз нигоҳи педагогика ва психологияи иҷтимоӣ худшиносии таърихӣ яке аз омилҳои асосии ташаккули шахсияти солим ва ҷомеаи устувор мебошад, - баён медорад мавсуф.
БАЁНГАРИ ҲИФЗИ АРЗИШҲОИ ТАЪРИХӢ АЗ ХАЛҚҲОИ ДИГАР
Таҳлилгарон бар онанд, ки таъсиси Конун ё Маркази тамаддуни ориёӣ дар пойтахти кишвар ба ин восита пуштибонӣ аз арзишҳои таърихӣ, маданияти моддӣ ва маънавии тоҷикон аст, ки бархе аз халқҳо кӯшиши онро доранд.
Қобилҷон Хушвахтзода, президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон зикр менамояд, ки имрӯз ба таври ошкоро аз худ кардани арзишҳои таърихии халқҳои алоҳида ба таври барҷаста ба назар мерасад. Ба гуфтаи ӯ, баъзе халқҳо кӯшиши аз худ кардан ва ё ба қавле рабудани беҳтарин арзишҳои маданияти моддӣ ва маънавии тоҷиконро доранд.
- Бинобар ин, зарурат ба миён омадааст, ки мо қишри зиёии ҷомеа ин арзишҳоро ҳифз намуда, барои ба таври шоиста муаррифӣ намудани онҳо барои ҷаҳониён ва таҳкими асолати миллии насли наврас талош намоем, - баён медорад номбурда.
Ӯ ҳамзамон меафзояд, ки дар замони Истиқлоли давлатӣ аз ҳама беҳтару хубтар дар самти ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таърихӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бештар талош мекунанд.
“Сарвари давлати мо ҳамчун сиёсатмадори дурандешу хирадманд ва арҷгузор ба арзишҳои таърихии миллат тавонистанд дар муддати кӯтоҳ чораҳо ва ташаббусҳои зиёду мондагореро дар амал татбиқ намоянд”, - меафзояд президенти академия.
Раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Фарҳод Раҳимӣ мегӯяд, таъсиси Конуни махсус ё Маркази тамаддуни ориёӣ метавонад ба як фазои мутамаркази илмӣ-таҳқиқотӣ, фалсафӣ ва маърифатӣ табдил ёбад, ки дар он таърихи куҳан на ҳамчун ривояти сиёсишуда, балки ҳамчун воқеияти илмӣ ва таҷрибаи зиндаи инсоният таҳлил гардад.
Ба гуфтаи ӯ, чунин ниҳод имконият фароҳам меорад, ки тамаддуни ориёӣ бо усулҳои муосири илмӣ омӯзиш ёфта, Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари дорои тамаддуни бузург, ҷаҳонбинии инсонмеҳвар ва саҳми воқеӣ дар ташаккули фарҳанги умумибашарӣ муаррифӣ шавад.
- Ин иқдом махсусан дар шароите муҳим аст, ки таҳти таъсири бархе равандҳои сиёсишуда ва кӯшишҳои ошкору пинҳони таҳрифгароёнаи таърихи куҳани миллати тоҷик, саҳми воқеии он дар тамаддуни ҷаҳонӣ гоҳе нодида гирифта мешавад ё ба таври ғаразнок бозтафсир мегардад, - чунин зикр намудааст академик Раҳимӣ.
САҲМИ ТОҶИКОН ДАР РУШДИ ТАМАДДУНИ МИНТАҚА ВА ҶАҲОН
Дар маҷмуъ, ба гуфти таҳлилгарони тоҷик бунёди Маркази тамаддуни ориёӣ на танҳо ба ҳифзи мероси гузашта, балки ба ташаккули ҷаҳонбинии наслҳои оянда равона карда шудаанд.
- Таърих нишон медиҳад, ҷомеаҳое, ки ба дониш, фарҳанг ва хотираи худ аҳамияти ҷиддӣ медиҳанд, дар шароити тағйирёбандаи ҷаҳонӣ устувортар ва рақобатпазиртар мемонанд. Аз ин рӯ, аҳамияти аслии ин ташаббусҳо на танҳо имрӯз, балки дар ояндаи дарозмуддати рушди илмӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҷомеаи тоҷик зоҳир хоҳад шуд, - баён медорад Зубайдулло Давлатзода, таҳлилгари тоҷик.
Инчунин, Қобилҷон Хушвахтзода, президенти Академияи миллии илмҳои кишвар чунин хулоса мекунад, ки бунёди чунин марказ саҳми тоҷиконро дар ташаккул ва рушди тамаддуни минтақа ва ҷаҳон ба таври шоиста инъикос намуда, таваҷҷуҳи миллионҳо ҳаводорони таъриху тамаддуни моро ҷалб менамояд.
Бар замми ин, Фарҳод Раҳимӣ академики тоҷик чунин мешуморад, ки Душанбе бо ин иқдом ба як нуқтаи тамаддунӣ табдил меёбад, ки дар он замонҳо бо ҳам суҳбат мекунанд: гузашта ба имрӯз таҷриба меомӯзад, имрӯз ба оянда умед мебахшад ва дар маркази ин муколама инсон меистад – инсоне, ки бо хирад, адолат ва виҷдони худ метавонад сарнавишти миллат ва инсониятро шакл диҳад.
- Аз ин рӯ, ташаббуси Пешвои миллат на танҳо ёдоварии таърихи куҳан, балки даъват ба офариниши оянда аст. Ояндае, ки дар он худшиносӣ ба худбартарбинӣ намеанҷомад, ифтихор бо масъулият ҳамқадам аст ва тамаддун на абзори ихтилоф, балки василаи гуфтугӯ ва ҳамдигарфаҳмӣ мегардад. Дар ҳамин даъвати ором, вале қавӣ, арзиши аслии ин иқдом ва маънои амиқи он барои имрӯз ва фардои миллат таҷассум меёбад, - илова менамояд ин академики тоҷик.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба мақомоти марбута дастур доданд, ки дар шаҳри Душанбе Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ таъсис дода шавад.
Ин нуктаро Пешвои миллат зимни Паёми охирин, ки 16 декабри соли 2025 ба Маҷлиси Олии кишвар ироа гардид, зикр намуданд.
- Бинобар ин, ба Ҳукумати мамлакат ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе дастур дода мешавад, ки ҷиҳати дар пойтахти кишвар – шаҳри Душанбе бунёд намудани Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ чораҷӯйӣ намоянд, - баён доштанд Сарвари давлат.
Ҳамзамон, Президенти кишвар таъкид намуданд, иқдомоти зикршуда далели раднопазири таъриху фарҳанги беш аз шашҳазорсолаи мо – тоҷиконро таҷҷассум мекунад.
- Академияи миллии илмҳо, дигар муассисаҳои илмиву таҳқиқотӣ ва лоиҳакашӣ вазифадор карда мешаванд, ки бо ҷалби олимону донишмандон консепсияи марказҳои зикршударо дар асоси анъанаҳои меъморӣ ва шаҳрсозиву шаҳрдории бостонии тоҷикон таҳия ва ба Ҳукумати мамлакат пешниҳод намоянд, - илова намуданд Президенти кишвар.
ПЕШНИҲОД РАМЗӢ ВА САРИВАҚТИСТ
Ин пешниҳоди Пешвои миллат аз ҷониби мардуми тоҷик хуш пазируфта шуд ва таъсиси чунин марказро рамзӣ ва саривақтӣ ном бурданд.
Аз ҷумла, дар ин бора президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Қобилҷон Хушвахтзода ибрози назар намуда, изҳор кардааст, ки ташкили Конуни тамаддуни ориёӣ дар маркази Тоҷикистон – шаҳри Душанбе рамзӣ буда, гувоҳи меросбари асили тамаддуни ориёӣ маҳсуб шудани мо, тоҷикон мебошад. Ба гуфтаи ӯ, ташкили ин марказ имкон медиҳад, ки бори дигар ва ба таври шоиста миллати тоҷик ҳамчун меросбари ягонаи тамаддуни ориёӣ дар минтақа муаррифӣ карда шавад.
- Ин ташаббуси Сарвари давлат имкон медиҳад, ки дар муддати кӯтоҳтарин садди роҳи аз худ намудани арзишҳои тамаддуни ниёгонамон аз ҷониби бегонагон шавем. Ташкил ва ба истифода додани Конуни тамаддуни ориёӣ имкон медиҳад, ки минбаъд таваҷҷуҳи муҳаққиқону муаррихон ба таърихи беш аз шашҳазорсолаи халқи тоҷик афзояд.
Ҳадафи меҳварии ин дастури Роҳбари давлат, агар аз як ҷониб, муаррифии тоҷикон ҳамчун миллати тамаддунофар ва меросбари аслии ориёиҳо бошад, аз ҷониби дигар, ҳарчи бештар фарогир кардани таҳқиқоту пажӯҳишҳои илмӣ дар робита ба таърихи тамаддуни ориёиҳо мебошад, - баён медорад Қобилҷон Хушвахтзода.
Ҳамзамон, Фарҳод Раҳимӣ, академик ва раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ин ташаббуси Сарвари давлат-ро дастгирӣ намуда, чунин мешуморад, ки таъсиси Маркази тамаддуни ориёӣ дар шаҳри Душанбе на танҳо иқдоми сиёсиву фарҳангӣ, балки садои бедории хотираи таърихӣ ва даъвати масъулиятнок ба худшиносии миллӣ мебошад.
- Ин ташаббус гӯё байни ҳазорсолаҳо пули нозуке месозад, ки аз он хиради бостонӣ ба сӯи ҷаҳони муосир қадам мегузорад ва ба инсон ёдрас мекунад, ки бе реша ҳеҷ дарахт самар намедиҳад. Аз ин рӯ, ташаббуси Пешвои миллат на танҳо ёдоварии таърихи куҳан, балки даъват ба офариниши оянда аст, - мегӯяд Фарҳод Раҳмӣ.
Ҳамзамон, ӯ мегӯяд, таъсиси чунин марказ Душанберо ба маркази рамзии пайванди гузаштаи ҳазорсола бо имрӯз ва оянда табдил медиҳад.
“Маконе, ки дар он хиради бостонии ориёӣ бо тафаккури муосир ҳамнафас гардида, миллати тоҷик худро на танҳо ҳамчун соҳиби таърихи куҳан, балки ҳамчун эҷодгари маъно, арзиш ва паёми ахлоқӣ барои ҷаҳони муосир муаррифӣ менамояд”, - гуфтааст номбурда.
Дар ин росто, Зубайдулло Давлатов, ходими калони илмии шуъбаи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил аҳамияти Маркази тамаддуни ориёиро дар таҳкими худшиносии миллӣ бориз мешуморад.
Ба андешаи ӯ, дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки равандҳои яксонсозии фарҳангӣ барои гуногунрангии тамаддунҳо таҳдид эҷод мекунанд, омӯзиш ва таблиғи решаҳои таърихии миллат нақши муҳофизатӣ дорад.
- Шинохти амиқи гузашта ба ҷомеа имкон медиҳад, ки дар баробари пешрафти технологӣ ва иҷтимоӣ арзишҳои асили худ-ро ҳифз намояд. Аз нигоҳи педагогика ва психологияи иҷтимоӣ худшиносии таърихӣ яке аз омилҳои асосии ташаккули шахсияти солим ва ҷомеаи устувор мебошад, - баён медорад мавсуф.
БАЁНГАРИ ҲИФЗИ АРЗИШҲОИ ТАЪРИХӢ АЗ ХАЛҚҲОИ ДИГАР
Таҳлилгарон бар онанд, ки таъсиси Конун ё Маркази тамаддуни ориёӣ дар пойтахти кишвар ба ин восита пуштибонӣ аз арзишҳои таърихӣ, маданияти моддӣ ва маънавии тоҷикон аст, ки бархе аз халқҳо кӯшиши онро доранд.
Қобилҷон Хушвахтзода, президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон зикр менамояд, ки имрӯз ба таври ошкоро аз худ кардани арзишҳои таърихии халқҳои алоҳида ба таври барҷаста ба назар мерасад. Ба гуфтаи ӯ, баъзе халқҳо кӯшиши аз худ кардан ва ё ба қавле рабудани беҳтарин арзишҳои маданияти моддӣ ва маънавии тоҷиконро доранд.
- Бинобар ин, зарурат ба миён омадааст, ки мо қишри зиёии ҷомеа ин арзишҳоро ҳифз намуда, барои ба таври шоиста муаррифӣ намудани онҳо барои ҷаҳониён ва таҳкими асолати миллии насли наврас талош намоем, - баён медорад номбурда.
Ӯ ҳамзамон меафзояд, ки дар замони Истиқлоли давлатӣ аз ҳама беҳтару хубтар дар самти ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таърихӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бештар талош мекунанд.
“Сарвари давлати мо ҳамчун сиёсатмадори дурандешу хирадманд ва арҷгузор ба арзишҳои таърихии миллат тавонистанд дар муддати кӯтоҳ чораҳо ва ташаббусҳои зиёду мондагореро дар амал татбиқ намоянд”, - меафзояд президенти академия.
Раиси Кумита оид ба таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаи касбии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Фарҳод Раҳимӣ мегӯяд, таъсиси Конуни махсус ё Маркази тамаддуни ориёӣ метавонад ба як фазои мутамаркази илмӣ-таҳқиқотӣ, фалсафӣ ва маърифатӣ табдил ёбад, ки дар он таърихи куҳан на ҳамчун ривояти сиёсишуда, балки ҳамчун воқеияти илмӣ ва таҷрибаи зиндаи инсоният таҳлил гардад.
Ба гуфтаи ӯ, чунин ниҳод имконият фароҳам меорад, ки тамаддуни ориёӣ бо усулҳои муосири илмӣ омӯзиш ёфта, Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари дорои тамаддуни бузург, ҷаҳонбинии инсонмеҳвар ва саҳми воқеӣ дар ташаккули фарҳанги умумибашарӣ муаррифӣ шавад.
- Ин иқдом махсусан дар шароите муҳим аст, ки таҳти таъсири бархе равандҳои сиёсишуда ва кӯшишҳои ошкору пинҳони таҳрифгароёнаи таърихи куҳани миллати тоҷик, саҳми воқеии он дар тамаддуни ҷаҳонӣ гоҳе нодида гирифта мешавад ё ба таври ғаразнок бозтафсир мегардад, - чунин зикр намудааст академик Раҳимӣ.
САҲМИ ТОҶИКОН ДАР РУШДИ ТАМАДДУНИ МИНТАҚА ВА ҶАҲОН
Дар маҷмуъ, ба гуфти таҳлилгарони тоҷик бунёди Маркази тамаддуни ориёӣ на танҳо ба ҳифзи мероси гузашта, балки ба ташаккули ҷаҳонбинии наслҳои оянда равона карда шудаанд.
- Таърих нишон медиҳад, ҷомеаҳое, ки ба дониш, фарҳанг ва хотираи худ аҳамияти ҷиддӣ медиҳанд, дар шароити тағйирёбандаи ҷаҳонӣ устувортар ва рақобатпазиртар мемонанд. Аз ин рӯ, аҳамияти аслии ин ташаббусҳо на танҳо имрӯз, балки дар ояндаи дарозмуддати рушди илмӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҷомеаи тоҷик зоҳир хоҳад шуд, - баён медорад Зубайдулло Давлатзода, таҳлилгари тоҷик.
Инчунин, Қобилҷон Хушвахтзода, президенти Академияи миллии илмҳои кишвар чунин хулоса мекунад, ки бунёди чунин марказ саҳми тоҷиконро дар ташаккул ва рушди тамаддуни минтақа ва ҷаҳон ба таври шоиста инъикос намуда, таваҷҷуҳи миллионҳо ҳаводорони таъриху тамаддуни моро ҷалб менамояд.
Бар замми ин, Фарҳод Раҳимӣ академики тоҷик чунин мешуморад, ки Душанбе бо ин иқдом ба як нуқтаи тамаддунӣ табдил меёбад, ки дар он замонҳо бо ҳам суҳбат мекунанд: гузашта ба имрӯз таҷриба меомӯзад, имрӯз ба оянда умед мебахшад ва дар маркази ин муколама инсон меистад – инсоне, ки бо хирад, адолат ва виҷдони худ метавонад сарнавишти миллат ва инсониятро шакл диҳад.
- Аз ин рӯ, ташаббуси Пешвои миллат на танҳо ёдоварии таърихи куҳан, балки даъват ба офариниши оянда аст. Ояндае, ки дар он худшиносӣ ба худбартарбинӣ намеанҷомад, ифтихор бо масъулият ҳамқадам аст ва тамаддун на абзори ихтилоф, балки василаи гуфтугӯ ва ҳамдигарфаҳмӣ мегардад. Дар ҳамин даъвати ором, вале қавӣ, арзиши аслии ин иқдом ва маънои амиқи он барои имрӯз ва фардои миллат таҷассум меёбад, - илова менамояд ин академики тоҷик.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед