ҶОМЕА
Панҷшанбе 15 Октябр 2026 12:29
Дар шаш моҳи аввали соли равон шумораи ҷудошавии оилаҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон коҳиш ёфтааст. Аммо бо вуҷуди ин, дар кишвар пошхӯрии оилаҳои ҷавон ҳамеша яке аз мавзуъҳои доғи рӯз аст. Бино ба иттилои Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар шашмоҳаи аввали соли равон бақайдгирии давлатии бекор кардани ақди никоҳ 3 ҳазору 526 ҳолатро ташкил додааст, ки ин шумора нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 591 ҳолат камтар аст.
Гарчанде дар Ҷумҳурии Тоҷикистон пешгирии пошхӯрии оилаҳо дар мадди назари Ҳукумати мамлакат қарор дорад, вале ҳамасола мушоҳида мегардад, ки оилаҳои ҷавон аз ҳам мепошанд. Пас, решаи ин мушкил дар куҷост ва чӣ гуна метавон пеш аз расидан ба нуқтаи ҷудоӣ оиларо ҳифз кард?
Ба гуфтаи Маҳбуба Азимова, мутахассиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷониби Кумитаи мазкур ҷиҳати пешгирии пошхӯрии оилаҳо суҳбату вохӯриҳо, семинару конфронсҳо ва корҳои фаҳмондадиҳӣ байни табақаҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ба роҳ монда шудааст.
- Аз муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ то макотиби олӣ, инчунин, бо сокинони маҳаллаҳои дурдасттарини ҷумҳурӣ суҳбату вохӯриҳо гузаронида шуда истодааст. Ғайр аз ин, аз ҷониби Кумита озмунҳои “Фарзанди нек боғи падар”, “Ҳамсари беҳтарин” ва “Фарзанди ман ифтихори ман” гузаронида мешаванд, ки инҳо метавонанд барои коҳиш додани ҷудошавии оилаҳо ва мустаҳкам гардонидани онҳо кумак расонанд, - иброз медорад Азимова.
Фирӯз Мирзода, ҷомеашиноси тоҷик сабаби асосии пошхӯрии оилаҳоро дар Тоҷикистон мувофиқат накардани арзишҳо ва нуқтаи назари ҳамсарон мешуморад. Ба гуфтаи ӯ, дар чунин ҳолат ҳамсарон муносибатҳои дурусти оилавиро ба роҳ монда наметавонанд ва низоъҳои доимии байни ҳамсарон боиси вайрон шудани оила мегардад.
- Дахолати шахсони сеюм (волидайн, бародарону хоҳарон) ба зиндагии ҳамсарони ҷавон низ ба пошхӯрии оила оварда мерасонад. Аз рӯйи мушоҳидаҳо бештари пошхӯрии оилаҳои ҷавон бо сабаби зулми оилавӣ ба ҳамсарон, махсусан, келинҳои хонавода, рӯй медиҳад, - гуфт ӯ.
Ба гуфтаи равоншинос Мадина Эргашова, дар шароити фарҳанги мо, ки оилаҳо калон ҳастанд, аксаран оилаҳои ҷавон бо падару модар якҷоя зиндагӣ мекунанд. Ин равоншиноси тоҷик чунин мешуморад, дар ин ҳолат, хешовандон нақши хеле муҳим доранд ва набудани сарҳади равшан байни ҷуфти ҷавон ва падару модарон (хусусан муносибати келин бо хушдоман) яке аз сабабҳои маъмултарин ва амиқтарини низоъи оилавӣ ба ҳисоб меравад. Дар идома, Мадина Эргашова чунин гуфт:
- Аз нигоҳи равонӣ аксари оилаҳои ҷавон дар бораи эҳсосот, ниёзҳо ва интизориҳои худ гуфта наметавонанд. Ба ҷойи баёни эҳсоси шахсии худ, онҳо бештар ба айбдоркунии якдигар мегузаранд. Ин тарзи муошират боиси пайдо шудани даврае мешавад, ки дар он ҳар ду тараф на барои фаҳмидан, балки барои ҳимояи худ гап мезананд, ва бо мурури замон ин шакли муошират мустаҳкам шуда, ҳатто масъалаҳои хурд ба ҷанҷолҳои калон табдил меёбанд.
ЯКЕ АЗ ОМИЛҲО - МУҲОҶИРАТИ МЕҲНАТӢ
Мутахассисони соҳа бар он назаранд, ки яке аз омилҳои дигари муҳиме, ки ба пошхӯрии оилаҳо оварда мерасонад, ин муҳоҷирати меҳнатӣ аст.
Ҷомеашинос Фирӯз Миров чунин андеша дорад, ки муҳоҷирати меҳнатӣ яке аз сабабҳои пошхӯрии оилаҳо дар ҷомеа мебошад. Ба гуфтаи ӯ, махсусан талоқҳои телефонӣ зиёд шуда истодаанд. Аз ҷумла, ӯ чунин иброз дошт: “Шавҳар ба муҳоҷират рафта, баъзан он ҷо оиладор мешавад ва ҳамсарону фарзандони худро таъмин намекунад. Ё дурудароз дар муҳоҷирати меҳнатӣ қарор мегирад, ба зану фарзандони хеш таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намекунад”.
Ҳамин омилро Мадина Эргашова чунин шарҳ медиҳад: “Муҳоҷирати як тараф (одатан шавҳар) ба хориҷ на танҳо фишори молиявиро дар оила зиёд мекунад, балки боиси фосилаи дарозмуддати эмотсионалӣ мегардад. Дар давоми ҷудоӣ ҳарду тараф метавонанд ба таври мустақил “тағйир ёбанд”, таҷрибаҳо, доираи иҷтимоӣ ва хусусиятҳои шахсияти онҳо аз ҳам дур мешаванд ва вақте оила дубора якҷоя мешавад, аксар вақт маълум мегардад, ки робитаи эмотсионалӣ суст шудааст”.
ОҚИБАТ КӮДАКОН БЕСАРПАНОҲ МЕМОНАНД
Ҳамазамон, ба гуфтаи таҳлилгарони соҳа, аз ҳам пошидани олилаҳо пеш аз ҳама ба фарзандони хурдсол таъсири манфӣ мерасонад, чун бештари ноболиғон бесарпаноҳ ва ё ин ки дар тарбияи яке аз волидон мемонанд.
Ба гуфтаи Бунафша Файзиддинзода, раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи кишвар, дар шаш моҳи соли равон теъдоди кӯдакони ноболиғе, ки баъди бекор шудани ақди никоҳ бо яке аз волидон мондаанд, 3 ҳазору 111 нафарро ташкил медиҳад.
Фирӯз Миров низ ин гуфтаҳоро тасдиқ намуда, чунин гуфт: “Қатъи ақди никоҳ ба бесаробон ва беназорат мондани кӯдакон оварда мерасонад ва яке аз волидайн, асосан падар, дар таълиму тарбияи фарзандон иштироки пурра дошта наметавонад. Фикр мекунам, омилҳои гуногуни иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ боиси қатъи ақди никоҳ ё пошхӯрии оилаҳо мегарданд”.
Ҳамзамон, ба андешаи ин ҷомеашиноси тоҷик, ҷудошавии оилаҳо ё қатъи ақди никоҳ ба рушд ва устувории давлат таъсири манфии худро мерасонад, зеро аксарияти оилаҳои нопурра ва модарони танҳо гурӯҳҳои осебпазири ҷомеа ҳастанд. Давлат бояд ҳифзи иҷтимоии онҳоро ба роҳ монад.
КАДОМ КОРҲО ЗАРУРАНД?
Коршиносон барои коҳиш додани азҳампошии оилаҳо роҳҳои гуногунро пешниҳод мекунанд, ки оянда метавонад барои мустаҳакам нигоҳ доштани оилаҳо мусоидат намояд.
Аз ҷумла, ба гуфтаи Маҳбуба Азимова, мутахассиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи кишвар, барои боз ҳам коҳиш додани сатҳи ҷудошавии оилаҳо дар солҳои минбаъда аз ҷониби Кумита гурӯҳҳои корие амал мекунанд, ки дар сатҳи маҳал, шаҳру ноҳияҳо миёни табақаҳои шаҳрвандӣ дар бораи пешгирии пошхӯрии оилаҳо ва баланд бардоштани маърифати оиладории оилаҳо вохӯриҳо гузаронида истодаанд.
- Инчунин, Кумита барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии ҷомеаи шаҳрвандӣ, аъзои оила дар раванди аҳдномаи никоҳ, дар доираи Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои манфиатҳои худи оилаҳо бисёр корҳоро ба роҳ монда истодааст. Минбаъд кӯшиш дорем, дар баъзе аз моддаҳои қонунҳо тағйиру иловаҳо ворид карда шавад, - гуфт М. Азимова.
Ба гуфтаи равоншиноси тоҷик Мадина Эргашова машварати равонӣ ба ҷуфтҳо ва омодагии дуруст ба ҳаёти оилавӣ метавонад ин мушкилиҳоро бартараф намояд, ки инро натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ низ тасдиқ намудааст.
- Барномаҳои “омодагӣ ба ҳаёти оилавӣ”, ки дар бисёр кишварҳо васеъ истифода мешаванд, нишон додаанд, ки ҷуфтҳое, ки пеш аз издивоҷ ҳадди ақал якчанд давраи машваратӣ мегузаранд, нисбат ба онҳое, ки чунин омодагиро надоштаанд, дар оянда бо эҳтимоли хеле камтар ба ҷудошавӣ рӯ ба рӯ мешаванд, - мегӯяд равоншинос.
Ҳамзамон, Эргашова таъкид менамояд, ки барои бартараф кардани ихтилофҳо миёни зану шавҳар бояд ҷуфтҳо аз фарҳанги муошират бархӯрдор бошанд. Ба гуфтаи ӯ, бояд ҳангоми низоъҳо ҷавонон аз фарҳанги муошират истифода баранд, то ки оиларо пойдор нигоҳ доранд.
- Пайдоиши беҳурматӣ, таҳқир ё нигоҳи бо нафрат, бепарвоӣ нисбат ба ҳамсар, ки аз рӯи таҳқиқоти равоншиносӣ аз нишонаҳои пешгӯикунандаи ҷиддии эҳтимолияти ҷудошавӣ ба ҳисоб мераванд, мушкилоти шахсии равонӣ (изтироб, деп-рессия, оқибати травмаи гузашта) ба сифати муносибати оилавӣ таъсири манфӣ мерасонанд. Танҳо дар натиҷаи муоширати созанда оила метавонад пойдор бошад, - илова намуд Мадина Эргашова.
Ба таъкиди ин равоншинос муроҷиат ба равоншинос на нишонаи “нокомии оила” ё заифӣ, балки нишонаи масъулиятшиносии баланд нисбат ба оилаи худ аст.
Оишаи ҶУРАХОН, “ҶТ”
Гарчанде дар Ҷумҳурии Тоҷикистон пешгирии пошхӯрии оилаҳо дар мадди назари Ҳукумати мамлакат қарор дорад, вале ҳамасола мушоҳида мегардад, ки оилаҳои ҷавон аз ҳам мепошанд. Пас, решаи ин мушкил дар куҷост ва чӣ гуна метавон пеш аз расидан ба нуқтаи ҷудоӣ оиларо ҳифз кард?
Ба гуфтаи Маҳбуба Азимова, мутахассиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷониби Кумитаи мазкур ҷиҳати пешгирии пошхӯрии оилаҳо суҳбату вохӯриҳо, семинару конфронсҳо ва корҳои фаҳмондадиҳӣ байни табақаҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ба роҳ монда шудааст.
- Аз муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ то макотиби олӣ, инчунин, бо сокинони маҳаллаҳои дурдасттарини ҷумҳурӣ суҳбату вохӯриҳо гузаронида шуда истодааст. Ғайр аз ин, аз ҷониби Кумита озмунҳои “Фарзанди нек боғи падар”, “Ҳамсари беҳтарин” ва “Фарзанди ман ифтихори ман” гузаронида мешаванд, ки инҳо метавонанд барои коҳиш додани ҷудошавии оилаҳо ва мустаҳкам гардонидани онҳо кумак расонанд, - иброз медорад Азимова.
Фирӯз Мирзода, ҷомеашиноси тоҷик сабаби асосии пошхӯрии оилаҳоро дар Тоҷикистон мувофиқат накардани арзишҳо ва нуқтаи назари ҳамсарон мешуморад. Ба гуфтаи ӯ, дар чунин ҳолат ҳамсарон муносибатҳои дурусти оилавиро ба роҳ монда наметавонанд ва низоъҳои доимии байни ҳамсарон боиси вайрон шудани оила мегардад.
- Дахолати шахсони сеюм (волидайн, бародарону хоҳарон) ба зиндагии ҳамсарони ҷавон низ ба пошхӯрии оила оварда мерасонад. Аз рӯйи мушоҳидаҳо бештари пошхӯрии оилаҳои ҷавон бо сабаби зулми оилавӣ ба ҳамсарон, махсусан, келинҳои хонавода, рӯй медиҳад, - гуфт ӯ.
Ба гуфтаи равоншинос Мадина Эргашова, дар шароити фарҳанги мо, ки оилаҳо калон ҳастанд, аксаран оилаҳои ҷавон бо падару модар якҷоя зиндагӣ мекунанд. Ин равоншиноси тоҷик чунин мешуморад, дар ин ҳолат, хешовандон нақши хеле муҳим доранд ва набудани сарҳади равшан байни ҷуфти ҷавон ва падару модарон (хусусан муносибати келин бо хушдоман) яке аз сабабҳои маъмултарин ва амиқтарини низоъи оилавӣ ба ҳисоб меравад. Дар идома, Мадина Эргашова чунин гуфт:
- Аз нигоҳи равонӣ аксари оилаҳои ҷавон дар бораи эҳсосот, ниёзҳо ва интизориҳои худ гуфта наметавонанд. Ба ҷойи баёни эҳсоси шахсии худ, онҳо бештар ба айбдоркунии якдигар мегузаранд. Ин тарзи муошират боиси пайдо шудани даврае мешавад, ки дар он ҳар ду тараф на барои фаҳмидан, балки барои ҳимояи худ гап мезананд, ва бо мурури замон ин шакли муошират мустаҳкам шуда, ҳатто масъалаҳои хурд ба ҷанҷолҳои калон табдил меёбанд.
ЯКЕ АЗ ОМИЛҲО - МУҲОҶИРАТИ МЕҲНАТӢ
Мутахассисони соҳа бар он назаранд, ки яке аз омилҳои дигари муҳиме, ки ба пошхӯрии оилаҳо оварда мерасонад, ин муҳоҷирати меҳнатӣ аст.
Ҷомеашинос Фирӯз Миров чунин андеша дорад, ки муҳоҷирати меҳнатӣ яке аз сабабҳои пошхӯрии оилаҳо дар ҷомеа мебошад. Ба гуфтаи ӯ, махсусан талоқҳои телефонӣ зиёд шуда истодаанд. Аз ҷумла, ӯ чунин иброз дошт: “Шавҳар ба муҳоҷират рафта, баъзан он ҷо оиладор мешавад ва ҳамсарону фарзандони худро таъмин намекунад. Ё дурудароз дар муҳоҷирати меҳнатӣ қарор мегирад, ба зану фарзандони хеш таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намекунад”.
Ҳамин омилро Мадина Эргашова чунин шарҳ медиҳад: “Муҳоҷирати як тараф (одатан шавҳар) ба хориҷ на танҳо фишори молиявиро дар оила зиёд мекунад, балки боиси фосилаи дарозмуддати эмотсионалӣ мегардад. Дар давоми ҷудоӣ ҳарду тараф метавонанд ба таври мустақил “тағйир ёбанд”, таҷрибаҳо, доираи иҷтимоӣ ва хусусиятҳои шахсияти онҳо аз ҳам дур мешаванд ва вақте оила дубора якҷоя мешавад, аксар вақт маълум мегардад, ки робитаи эмотсионалӣ суст шудааст”.
ОҚИБАТ КӮДАКОН БЕСАРПАНОҲ МЕМОНАНД
Ҳамазамон, ба гуфтаи таҳлилгарони соҳа, аз ҳам пошидани олилаҳо пеш аз ҳама ба фарзандони хурдсол таъсири манфӣ мерасонад, чун бештари ноболиғон бесарпаноҳ ва ё ин ки дар тарбияи яке аз волидон мемонанд.
Ба гуфтаи Бунафша Файзиддинзода, раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи кишвар, дар шаш моҳи соли равон теъдоди кӯдакони ноболиғе, ки баъди бекор шудани ақди никоҳ бо яке аз волидон мондаанд, 3 ҳазору 111 нафарро ташкил медиҳад.
Фирӯз Миров низ ин гуфтаҳоро тасдиқ намуда, чунин гуфт: “Қатъи ақди никоҳ ба бесаробон ва беназорат мондани кӯдакон оварда мерасонад ва яке аз волидайн, асосан падар, дар таълиму тарбияи фарзандон иштироки пурра дошта наметавонад. Фикр мекунам, омилҳои гуногуни иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ боиси қатъи ақди никоҳ ё пошхӯрии оилаҳо мегарданд”.
Ҳамзамон, ба андешаи ин ҷомеашиноси тоҷик, ҷудошавии оилаҳо ё қатъи ақди никоҳ ба рушд ва устувории давлат таъсири манфии худро мерасонад, зеро аксарияти оилаҳои нопурра ва модарони танҳо гурӯҳҳои осебпазири ҷомеа ҳастанд. Давлат бояд ҳифзи иҷтимоии онҳоро ба роҳ монад.
КАДОМ КОРҲО ЗАРУРАНД?
Коршиносон барои коҳиш додани азҳампошии оилаҳо роҳҳои гуногунро пешниҳод мекунанд, ки оянда метавонад барои мустаҳакам нигоҳ доштани оилаҳо мусоидат намояд.
Аз ҷумла, ба гуфтаи Маҳбуба Азимова, мутахассиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи кишвар, барои боз ҳам коҳиш додани сатҳи ҷудошавии оилаҳо дар солҳои минбаъда аз ҷониби Кумита гурӯҳҳои корие амал мекунанд, ки дар сатҳи маҳал, шаҳру ноҳияҳо миёни табақаҳои шаҳрвандӣ дар бораи пешгирии пошхӯрии оилаҳо ва баланд бардоштани маърифати оиладории оилаҳо вохӯриҳо гузаронида истодаанд.
- Инчунин, Кумита барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии ҷомеаи шаҳрвандӣ, аъзои оила дар раванди аҳдномаи никоҳ, дар доираи Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои манфиатҳои худи оилаҳо бисёр корҳоро ба роҳ монда истодааст. Минбаъд кӯшиш дорем, дар баъзе аз моддаҳои қонунҳо тағйиру иловаҳо ворид карда шавад, - гуфт М. Азимова.
Ба гуфтаи равоншиноси тоҷик Мадина Эргашова машварати равонӣ ба ҷуфтҳо ва омодагии дуруст ба ҳаёти оилавӣ метавонад ин мушкилиҳоро бартараф намояд, ки инро натиҷаҳои таҳқиқоти илмӣ низ тасдиқ намудааст.
- Барномаҳои “омодагӣ ба ҳаёти оилавӣ”, ки дар бисёр кишварҳо васеъ истифода мешаванд, нишон додаанд, ки ҷуфтҳое, ки пеш аз издивоҷ ҳадди ақал якчанд давраи машваратӣ мегузаранд, нисбат ба онҳое, ки чунин омодагиро надоштаанд, дар оянда бо эҳтимоли хеле камтар ба ҷудошавӣ рӯ ба рӯ мешаванд, - мегӯяд равоншинос.
Ҳамзамон, Эргашова таъкид менамояд, ки барои бартараф кардани ихтилофҳо миёни зану шавҳар бояд ҷуфтҳо аз фарҳанги муошират бархӯрдор бошанд. Ба гуфтаи ӯ, бояд ҳангоми низоъҳо ҷавонон аз фарҳанги муошират истифода баранд, то ки оиларо пойдор нигоҳ доранд.
- Пайдоиши беҳурматӣ, таҳқир ё нигоҳи бо нафрат, бепарвоӣ нисбат ба ҳамсар, ки аз рӯи таҳқиқоти равоншиносӣ аз нишонаҳои пешгӯикунандаи ҷиддии эҳтимолияти ҷудошавӣ ба ҳисоб мераванд, мушкилоти шахсии равонӣ (изтироб, деп-рессия, оқибати травмаи гузашта) ба сифати муносибати оилавӣ таъсири манфӣ мерасонанд. Танҳо дар натиҷаи муоширати созанда оила метавонад пойдор бошад, - илова намуд Мадина Эргашова.
Ба таъкиди ин равоншинос муроҷиат ба равоншинос на нишонаи “нокомии оила” ё заифӣ, балки нишонаи масъулиятшиносии баланд нисбат ба оилаи худ аст.
Оишаи ҶУРАХОН, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед