ҶАҲОН
Панҷшанбе 26 Май 2022 08:00
1751
Чаро Гулбиддин Ҳикматёр маҳз дар марҳилаи нави татбиқи “Лоиҳаи нави Ховари Миёнаи Бузург” лозим шуд?

Тавре маълум аст, чанде пеш ҳукумати Афғонистон бо роҳбари “Ҳизби исломии Афғонистон” Гулбиддин Ҳикматёр дар бораи қатъи ҷанг созишнома имзо кард. Ин созишнома Ҳикматёрро уҳдадор мекунад, ки Конститутсияи Афғонистонро эътироф кунад ва ҳама гуна робитаашро бо гурӯҳҳои террористӣ қатъ намояд. Ҳукумати Афғонистон ҳам дар навбати худ ба Ҳикматёр чанд имтиёз додааст, ки ҳаққи дахлнопазирӣ аз ҷумлаи онҳост.

Ҷомеаи байналмилалӣ ин лоиҳаи оштӣ миёни ҳукумат ва “Ҳизби исломии Афғонистон”-ро хуш қабул кард. Ҳарчанд гуфта мешавад, ки ҷонибдорӣ аз ин иқдоми ҳукумати Афғонистон аз тарафи бархе кишварҳои минтақа, ба мисли Русия, Эрон ва Ҳинд бо каме таъхир сурат гирифт. Маса¬лан, ҷониби Русия ҳамон вақт изҳор дошт, ки ин созишнома барои бехатрии минтақа кӯмак карда наметавонад.

Таваҷҷуҳи начандон гарми ин кишварҳо аз он боис ҳам буда метавонад, ки Маскав, Деҳлӣ ва Теҳрон нигаронанд, ки Ҳикматёр метавонад имтиёзи ба ӯ додаи Ҳукумати Афғонистонро бар хилофи манфиатҳои онҳо дар Афғонистон истифода барад. Ин дар ҳолест ки робитаи зич доштани Ҳикматёр бо Покистон ва Арабистони Саудӣ таъкид мешавад. Аз ҷониби дигар маълум аст, ки Арабистони Саудӣ бо Эрон чандон му¬носибати хуб надорад ва Покистон бо Ҳинд дар арафаи ҷанги навбатӣ қарор доранд. Ин нуктаро чанде пештар Рустамшоҳ Моманд, сафири собиқи Покистон дар Афғонистон зикр кардааст. Ӯ зимни мусоҳибае изҳор доштааст, ки бо фаъол гардидани Ҳикматёр Покистон мехоҳад, ки ба манфиатҳои Ҳинд дар Афғонистон зарба занад.

Дар мавриди нигаронии Эрон ҳаминро бояд ёдрас шуд, ки бо омадани ҳаракати “Толибон” ба ҳукумати Афғонистон дар соли 1994 Гулбиддин Ҳикматёр ба Теҳрон фи¬рор карда, чанде он ҷо монд. Вале баъдтар бо сабабҳои номаълум Эронро тарк кард ва кам-кам изҳороту баромадҳои зиддиэронӣ мекардагӣ шуд. Хусусан, ҳангоми нооромиҳо дар Яман комилан аз мавқеи зиддиэронӣ, яъне бо ҷонибдорӣ аз Арабистони Саудӣ баромад карда, гуфта буд, ки омодааст ба Яман сарбозонашро интиқол диҳад. Хавфи ҷониби Эрон аз фаъолшавии Ҳикматёр шояд аз он ҷиҳат ҳам бошад, ки ӯ ме¬тавонад мухолифаташро бо ин кишвар аз Кобул ҳам идома диҳад.

Таҳлилгарон дар умум хавфи Русия, Эрон ва Ҳиндро ба он алоқаманд ме¬донанд, ки бо омаданаш ба Кобул Ҳикматёр метавонад, мисли пештара тундгароёна рафтор кунад. Ин албатта, ба он вобаста аст, ки то куҷо Ҳикматёр ба Конститутсияи Афғонистон эҳтиром мегузорад. Ҳарчанд қабули Конститутсия низ давоми 15 соли охир натавонист амниятро дар Афғонистон таъмин намояд.

Масъалаи сулҳи ҳукумати Афғонистон бо роҳбари “Ҳизби исломии Афғонистон” андешаву нигарониҳои дигар низ дорад. Масалан, ба фаъолияти Гулбиддин Ҳикматёр дар гузашта нигариста метавон фаҳмид, ки ӯ ҳамеша шариконашро фурӯхта, балки ба онҳо хиёнат кардааст. Ҳар куҷое манфиати худро дидааст, ҳар ҷонибе, ки пурқувват ё ба қудрат наздик будааст, Гул-биддин Ҳикматёр бо онҳо ҳамкорӣ кардан хоста, иттифоқ бастааст. Вале бо гузаш¬ти вақти кӯтоҳе риштаи дӯстӣ бурида, бо дӯстонаш дар рақобат қарор гирифтааст. Аз ин лиҳоз, ӯро дар сиёсат, балки дар муборизаву муқовимат ҳамеша як чеҳраи духӯра, худхоҳ ва судҷӯ шинохтаанд. Қаҳрамони миллии Афғонистон Аҳмадшоҳи Масъуд ҳам дар бораи Гулбиддин Ҳикматёр чунин гуф¬та буд: “Гулбиддин тавре дар гузашта борҳо дида шудааст, ба ҳеҷ қавлу қароре побанд набуда ва фақат як орзу дорад: расидан ба қудрат ва ташкили конфедератсияи Поки¬стон ва Афғонистон ба дастури истихбороти низомии Покистон. Номбурда вақте зери зарба қарор мегирад ва шикаст мехӯрад, аз оштию созиш ва баҳсу музокира суҳбат мекунад, замоне ки худро нерӯманд тасав¬вур мекунад, ба ҳамла ва таарруз мубода¬рат меварзад ва ҳеҷ гуна тардиде дар қатл, ғорат, барбодӣ ва оташборию қасоват ни¬шон намедиҳад”. (Аз китоби “Марде устувор ва умедвор ба уфуқҳои дур”)

Вале масъалаи оштӣ бо Гулбиддин Ҳикматёр саволҳоеро дар зеҳн зинда медорад, ки чаро ӯ маҳз ҳамин вақт ба ёди ҳукумати Афғонистон (метавон Покистон ва Ғарб ҳам хонд) расид? Ҳарчанд ӯ дигар дар муқоиса бо “Толибон” чандон фаъол ба назар намерасид.

Баъзе таҳлилгарон андеша доранд, ки ҳукумати зери роҳбарии Муҳаммад Аш¬раф Ғанӣ ва Абдуллоҳи Абдуллоҳ чандон ҳукумати муваффақ набуда, бинобар ин барои тақвият додани вазни Ашраф Ғанӣ зарур шумориданд, ки Ҳикматёрро биёранд. Аз рӯи ин формула агар Ашраф Ғанӣ пурқувват шавад, пас бояд Абдуллоҳ заиф гардад. Аз ин бармеояд, ки ҳарчанд Абдуллоҳ бо исрор ва пофишорӣ баъд аз интихоботи гузаштаи раисҷумҳурии Афғонистон ба раёсати иҷроия роҳ ёфт, будани ӯро намехоҳанд.

Андешаи дигар он аст, ки дар Афғонистон Ҳамид Карзай - собиқ раисҷумҳури Афғонистон кам-кам овоз ба¬ланд мекардагӣ шудааст. Хабарҳо, ҳатто аз таъсиси гурӯҳи алоҳида ва ҷамъоварии пайравонаш низ пахш гаштанд. Худи ӯ ҳам бо изҳору баёнҳои хос ба чанд маҳфил дар Кобул ҳозир шуд, вале ҷонибдорӣ наёфт. Чаро ки баёнияҳояш қавмгароёна ва яктарафа буданд. Бинобар ин, шояд хавфи қувват гирифтани Карзай ҳам водор кардааст, ки Гулбиддин Ҳикматёр пеш оварда шавад. Ин дар ҳолест, ки ҳам Карзай ва ҳам Ҳикматёр паштутаборанд. Пас чаро зарур донистанд, ки Ҳикматёрро тарҷеҳ диҳанд?

Ин эҳтимол ҳам вуҷуд дорад, ки ҳукуматдорони афғон ва сарпарастонашон бар хилофи дастгириҳо ва кӯмакҳои Русия аз “Толибон” бо Гулбиддин Ҳикматёр, ки русбадбин аст, созиш карданд. Ба ҳар сурат қаробати Ҳикматёр бо ҳукумати Афғонистон, хусусан дар ҳамин шабу рӯзе, ки шимоли ин кишвар, вилояти Қундуз дар дасти “Толибон” аст, нақшаи дигари тарҳрезишуда мебошад. Хоса дар ҳамин шабу рӯзе, ки марҳалаи нави татбиқи “Лоиҳаи нави Ховари Миёнаи Бузург” оғоз шудан дорад ва он аз Халиҷи Форс то Покистону Ҳиндро фаро хоҳад гирифт.


Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм

Рӯзнома

Назарсанҷӣ

У вас нет прав на участие в данном опросе.

Тақвим

Дш Сш Чш Пш Ҷ Ш Яш
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Май 2022 c.