МАОРИФ ВА ИЛМ
Чоршанбе 12 Август 2020 05:38
7015
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бо шарофати истиқлолияти давлатӣ ва дастгирии пайвастаи роҳбарияти олии мамлакат соҳаи илм низ баробари дигар соҳаҳо рӯ ба рушд аст. Имрӯз ҷавонон чун қишри фаъоли ҷомеа дар ин соҳа фаъолияти назаррас дошта, бо талошу заҳматҳои хеш дар ин ҷода ба дастовардҳои хуби илмӣ низ ноил гардидаанд. Ҷавонони вилояти Суғд низ чун дигар ҷавонони кишвар дар соҳаи илм фаъолияти хуб доранд. Дар зимн суҳбати мо бо раиси Шӯрои олимони ҷавони вилояти Суғд, номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент Саидзода Шуҳрат Шукур пешкаши хонандагони рӯзнома мегардад.

- Саҳми олимони ҷавонро дар рушди илми тоҷик чӣ гуна арзёбӣ мекунед?

- Дар асри XXI илм торафт ҷавон шудан дорад. Яъне рушди илм имкон фароҳам овард, ки ҷавонон дар 25-30-солагӣ ба комёбиҳои илмӣ ноил гарданд. Имрӯз аксарияти онҳое, ки рисолаи номзадӣ ҳимоя мекунанд, синнашон бисёр ҷавон аст. Ин гуфта шаҳодати он аст, ки олимони ҷавон дар рушди илми тоҷик саҳми муносиб доранд, аммо ин боз ҳам қонеъкунанда нест. Зеро ҳастанд ҷавононе, ки аз лиҳози зарфият баробари доштани унвони илмӣ ягон саҳме дар пешрафти илм надоранд.

- Дар ин замина фаъолияти олимони ҷавони вилояти Суғд чӣ гуна аст?

- Олимони ҷавони вилоят кӯшишу ғайрати зиёд доранд, ки дар вақти муқарраршуда рисолаҳои илмии худро дифоъ намоянд. Баъзе аз онҳо барои идомаи корҳои илмӣ ва таҳсил ба муассисаҳои таълимии кишварҳои хориҷа, махсусан Федератсияи Русия рафтанд. Танҳо аз Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон дар зарфи ду соли охир 6 нафар олимони ҷавон барои идомаи таҳсил ба ин кишвар равон шудаанд. Олимони ҷавони вилоят дар ҳамаи соҳаҳо, аз ҷумла дар самти илмҳои дақиқ таҳқиқот мебаранд. Махсусан дар ду донишгоҳ - ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров ва Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон. Дар ин ду мактаби олӣ дар риштаи илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва риёзӣ заминаи хуб мавҷуд буда, солҳои тӯлонӣ олимон фаъолият доранд. Хушбахтона, дар ин самт олимони ҷавон низ таҳқиқотҳои худро пеш мебаранд ва боварӣ дорам, ки дар оянда ба натиҷаҳои назаррас ноил мегарданд.

- Оё пойгоҳи диссернет ба фаъолияти олимони ҷавон низ нигоҳе кардааст, агар ҳа, чӣ гуна?

- Мутаассифона, дар байни олимони ҷавон нафароне низ вомехӯранд, ки на бо роҳи заҳмату талош, балки бо роҳҳои осон унвони илмиро ба даст овардаанд. Чун илм, махсусан технологияи иттилоотию коммуникатсионӣ пеш рафтааст, тақаллубкорӣ зуд фош мегардад. Албатта, набояд чунин хулоса намуд, ки диссернет сад дар сад воқеъбинона фаъолият мекунад. Ҳар олими ҷавон бояд донад, ки агар роҳи илмро интихоб намуд, пас ин роҳи машаққату аз худ гузаштан аст. Дар байни мардуми мо як гуфтор аст, ки “дар деҳқонӣ ва илм фиреб нест”. Барои он ки агар дар деҳқонӣ танбалӣ карда, дар вақташ ба боғу зироат об надодӣ, пас ҳосил ба даст оварда намешавад. Дар илм низ вақте шахс мактаби илмиро нагузашт, худ дар омӯзиши масъалаҳо машғул нагашт, пас илми ӯ ноқис мегардад ва ба дараҷаи олимӣ намерасад. Чунин шахс барои пешрафти илм ва ҷомеа хизмат карда наметавонад.

- Эълон гаштани солҳои 2020-2040 “Бистсолаи рушди илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ” ба рушди илм ва хусусан ба фаъолияти олимони ҷавон чӣ таъсире гузошта метавонад?

- Эълони бистсолаи рушди илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва риёзӣ ба фаъолияти олимони ҷавон таъсири назаррас хоҳанд кард. Аксарияти ҷавонони кишвар хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олӣ мебошанд. Дар мактабҳои олӣ дар шуъбаҳои магистратура ва аспирантура ҳама олимони ҷавон ба ҳисоб мераванд. Хулоса, ҳама гуна қарорҳое, ки дар доираи 20-солаи рушди илм қабул карда мешавад, ҷавононро фаро мегирад. Ин олимони ҷавонро водор менамояд, ки бо масъулияти бештар ба корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ пардохта, дар рушди илми тоҷик саҳми муносиби худро гузоранд.

- Оё шароитҳо барои пешрафти илм созгоранд?

- Ҳукумати Тоҷикистон бо сарварии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои муҳаққиқони ҷавон шароит фароҳам овардааст. Имрӯз дастрасӣ ба адабиёт ва маводҳои илмӣ беҳтар гардидааст. Тайи даҳ соли охир барои беҳтар намудани шароити иҷтимоии олимони ҷавон якчанд маротиба стипендия баланд бардошта шуд. Аз ҷониби давлат ҳамасола миқдори бурсияҳо барои таҳсил дар хориҷи кишвар зиёд мешаванд. Мактабҳои олӣ вобаста ба самту имкониятҳои хеш лабараторияҳо таъсис дода, барои олимони ҷавон шароит муҳайё намудаанд. Аммо ҳамаи ин тадбирҳо кифоя нестанд. Барои ба натиҷаҳои илмӣ расидан, махсусан дар соҳаи илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ ва риёзӣ лабараторияҳои илмии ҳозиразамон зарур аст. Бе лаборатория мо ба ягон натиҷаҳои илмии барои ҷомеа муфид расида наметавонем. Як тадбири муфиде, ки барои олимони ҷавон ба миён омад, ба фаъолият шуруъ намудани Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ин то ба андозае кори олимони ҷавонро сабук намуд. Қаблан дар баъзе самтҳо шӯрои дифои илмӣ набуд, олимони ҷавон бо харҷи зиёд ба кишварҳои ҳамсоя рафта, рисолаҳои илмии худро ҳимоя мекарданд. Ҳоло бошад, дар бисёр самтҳои илм шӯроҳои диссертатсионӣ амал менамояд ва бо камтарин харҷ дар дохили кишвар рисолаи илмиро ҳимоя кардан мумкин аст.

- Дар пешрафти корҳои таҳқиқотии олимони ҷавон имрӯз чӣ муаммоҳо мавҷуданд?

- Дар самти корҳои илмӣ асосан ду навъ муаммоҳо дорад. Якум, баъзе аз олимони ҷавон ба соҳаи илм бе омодагӣ ворид шудаанд. Яъне, дониши кофӣ ва малакаҳои зарурӣ барои машғул шудан ба корҳои илмӣ-таҳқиқотиро надоранд. Дуввум, надоштани шароити хуб барои пешбурди корҳои таҳқиқотӣ, дар дохили кишвар мавҷуд набудани лабараторияҳои илмӣ ва амал накардани шӯрои диссертатсионӣ. Ин ду муаммо метавонад ба пешрафти корҳои таҳқиқотии олимони ҷавон монеа гардад.

- Барои муаваффақ шудани нафароне, ки дар роҳи илманд, чӣ намерасад?

- Олими ҷавон барои дар самти илм муваффақ шудан, чанд сифатҳоро бояд дошта бошад. Якум, донишу саводи кофӣ. Аз ҳама чизи муҳим барои шахсе, ки мехоҳад, ба кори тадқиқотӣ машғул шавад, соҳиби донишу саводи кофӣ будан аст. Баъзан ҷавонон аз рӯи ҳавову ҳавас ба аспирантура дохил мешаванд ва ё ба корҳои тадқиқотӣ шурӯъ менамоянд. Дар чунин ҳолат хоҳ нохоҳ ӯ аз ӯҳдаи анҷоми кори тадқиқотӣ намебарояд ё кори анҷомдодааш самараи нек медиҳадд.

Дуввум, малакаи хатнависӣ. Шояд ба ҳамаи соҳаҳои илм ин нукта аҳамият надошта бошад, вале барои илмҳои ҷомеашиносӣ фикр мекунам, бисёр муҳим аст. Муҳаққиқи ҷавоне, ки дар давраи донишҷӯӣ ба навиштани мақола, корҳои курсӣ, дипломӣ ва дигар намуди корҳои хаттӣ бевосита машғул шуда бошад, он дар давраи аспирантӣ ва дар анҷоми корҳои илмӣ-тадқиқотӣ имкон фароҳам меорад, ки мақолаҳои илмӣ ва рисолаи илмии худро сари вақт омода намояд.

Сеюм, мақсад доштан. На танҳо ба кори илмӣ машғул шудан, балки дар соҳаҳои дигар низ мақсад доштан ниҳоят муҳим аст. Аз ҳамин лиҳоз, дар ниҳоди муҳаққиқи ҷавон иҷрои кори илмӣ то замоне ба мақсад мубаддал нагардад, танҳо дар шакли орзуву хаёл боқӣ мемонад. Бештари онҳое, ки ба дастовардҳои назарраси илмиву эҷодӣ ноил гардидаанд, пеши худ мақсад ниҳода, бо заҳмату талоши шабонарӯзӣ ба он ноил шудаанд.

Чорум, пуртоқатӣ. Барои ҳар шахсе, ки мехоҳад, дар оянда муваффақ бошад, баробари дигар сифатҳо пуртоқатӣ ниҳоят зарур аст.

Панҷум, устоди хуб доштан. Дар рушду такомули шахсӣ ва анҷом додани корҳои илмӣ якчанд омил нақш ва таъсир дорад. Ва дар ин қатор нақши устод вижа аст. Зеро устодон бо кумаку роҳнамоиҳои хеш ба муҳаққиқони ҷавон имкон медиҳанд, ки ҳам зарфияти илмии онҳо ташаккул ёбад ва ҳам кори илмии худро босифат ба анҷом расонанд.

Шашум, бодиққатӣ. Бештари донишмандоне, ки дар соҳаи вақтшиносӣ китоб навиштаанд, дар истифодаи самараноки вақт бодиққатиро яке аз масъалаҳои муҳим арзёбӣ намудаанд. Ва хулоса дӯст доштани илм. Муносибати масъулиятшиносона ба корҳои илмӣ муҳаққиқи ҷавонро дар анҷоми корҳои пуршараф муваффақ менамояд.

Мусоҳиб
Шодмон НУРМАТОВ, “ҶТ”

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм

Рӯзнома

Назарсанҷӣ

  1. Ба фикри Шумо “Соли ҷавонон” чӣ гуна сипарӣ шудаистодааст?

Тақвим

Дш Сш Чш Пш Ҷ Ш Яш
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6

Август 2020 c.