ҶОМЕА
Панҷшанбе 13 Август 2026 05:31
Имрӯз барои бисёре аз ҷавонон орзуи бунёди оила танҳо бо муҳаббат маҳдуд намешавад. Хароҷоти гарони тӯй, талаботи расму ойин ва масъалаи қалин бархе аз онҳоро водор месозад, ки пеш аз издивоҷ роҳи муҳоҷиратро интихоб кунанд. Оё воқеан кам кардани хароҷоти тӯй метавонад ин мушкилро ҳал намояд ё сабабҳои аслии таърихи издивоҷи ҷавонон амиқтар аз онанд? Дар ин матлаб талош мекунем, бо такя ба назари мутахассисон ва худи ҷавонон ба ин саволи муҳим посух ҷӯем.
Бо вуҷуди он ки андозаи қалин аз минтақа то минтақаи дигар фарқ мекунад, дар аксари манотиқи Тоҷикистон ин маблағ барои бисёре аз ҷавонон ба яке аз хароҷотҳои асосии пеш аз издивоҷ табдил ёфтааст. Тибқи суҳбатҳо бо шахсони гуногун, дар баъзе аз ноҳияҳо ҳаҷми қалин (маҳр) аз 25 ҳазор сомонӣ оғоз шуда, то ба 100 ҳазор ва ё аз ин ҳам зиёд мерасад. Маҳз ҳамин тафовут нишон медиҳад, ки то чи андоза расму ойинҳои маҳаллӣ метавонанд ба вазъи иқтисодии ҷавононе, ки қасди бунёди оила доранд, таъсир расонад.
Доир ба ҳамин масъала Ҳасанзода Шаҳло, котиби матбуотии Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, чунин ибрози андеша намуд: “Ҳарчанд, ки Қонуни танзими анъана ва ҷашну маросим дар Тоҷикистон маҳз бо мақсади кам кардани хароҷоти мардум ва пешгирӣ аз камбизоатӣ қабул шуда бошад ҳам, як қатор ҷавонон ҳанӯз ҳам сабаби ба муҳоҷирати меҳнатӣ рафтани худро барои дарёфти маблағ барои хароҷоти тӯй мебинанд. Ва ин зиддият чанд сабаби асосӣ: ҳам иқтисодӣ, ҳам иҷтимоӣ ва ҳам равонӣ дорад. Бисёре аз ҷавонони мо имрӯз метарсанд, ки агар тӯйро оддӣ гузаронанд, аз ҷониби хешу табор, ҳамсоя ва ё дигар шахсон мавриди таъна ва ё писханд қарор мегиранд. Аз ин хотир, ҷавонон ба муҳоҷирати меҳнатӣ мераванд, то тӯйи бодабдаба барпо кунанд.
Сабаби дигар ин, ки Қонуни танзими анъана ва ҷашну маросим танҳо маросими асосиро ба монанди шумораи меҳмонон дар тӯй маҳдуд мекунад, аммо даҳҳо маросимҳои хурде ҳастанд, аз қабили чордарканон, тақсими туҳфаҳо, рахти сарупо ва ғайраҳо, ки қонун онҳоро пурра назорат карда наметавонад. Як чизи дигарро бояд қайд кард, ки хароҷот на танҳо аз тарафи хонаводаи домод, инчунин аз тарафи хонаводаи арӯс барои омода кардани ҷиҳози хона (ба мисли мебел, гилем, кӯрпачаю болишт ва техникаҳои маишӣ) ба як анъанаи ҳатмӣ табдил ёфтааст ва ҳазорон доллари амрикоиро ташкил мекунад.”
Барои бартараф кардани ин мушкилиҳо на танҳо бояд хароҷоти тӯй, балки масъалаи қалин низ мавриди баррасӣ қарор гирад. Ва ин ҷо мавқеи Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Тоҷикистон чунин аст: “Аз ҷониби Кумита дар масъалаи мазкур дар байни ҷомеа чорабиниҳои тарғиботиву ташвиқотӣ гузаронида мешавад, вале боз ҳам пардохти қалин боиси дар оянда ҳамчун як молу мулки харидашуда нигоҳ кардан ба келин мегардад. Ин ҳолат заминаро барои хушунати хонаводагӣ ва таҳқири зан аз ҷониби шавҳар ва хушдоман фароҳам меорад. Ба Кумита чандин муроҷиатҳо мешаванд, пеш аз ҳама дар масъалаи тақсимоти молу мулк, харидуфурӯш, овардан ё наовардани ҷиҳози арӯсӣ баҳсу талошҳои зиёде мешавад ва ин ба ҷудошавии оилаҳо оварда мерасонад. Кумитаи кор бо занон ва оила барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии оилаҳо низ роҳҳои ҳалли мушкили онҳоро пайдо карда истодааст, - гуфт Ш. Ҳасанзода.
Ҳамзамон, доир ба ин масъала равоншинос Манижа Раҷабова чунин гуфт: “Мутаассифона, имрӯз баъзе аз анъанаҳои мо вобаста ба танзими маросимҳо ва тӯю маракаҳо, махсусан қалин, барои ҷавонон ба фишори равонӣ табдил ёфтааст. Аксарияти ҷавонон, вақте синну солашон ба никоҳ мерасад, аллакай дар фикри ҷамъоварии қалин мешаванд. Ин анъанаҳо боис мешавад, ки имрӯз ҷавонон каме азият мекашанд. Ва ин метавонад ба ҳолати равонии ҷавонон таъсир расонад ва дар онҳо хастагии зиёд, стресси пайдарҳам ба вуҷуд ояд. Мо бояд аз хурдсолӣ маърифати оиладории ҷавононро баланд бардорем, онҳоро ба оиладоршавӣ омода намоем. Дар баъзе ҷойҳо ақидае вуҷуд дорад, ки агар нархи қалин зиёд бошад, духтар ҳамон қадар хуб аст, вале ин нодуруст аст, чун нархи қалин арзиши шахсро муайян намекунад.”
Бархе ҷавонон пеш аз бунёди оила бештар аз ҳама аз хароҷоти қалин ва тӯй метарсанд. Ба ақидаи коршиносон “ҳамин гуна ақидаро калонсолон дар зеҳни ҷавонон ҷой кардаанд ва ба онҳо мегӯянд, ки қалини он духтар зиёд аст ва ту онро пардохт карда наметавонӣ, ё ин ки аз тарафи муқобил, яъне хонаводаи духтар, талаботҳои сахте мегузоранд, ки ҷавонон оиладор шуда наметавонанд ва маҷбур мешаванд ба муҳоҷирати меҳнатӣ раванд. Ва ин боис мешавад, то ихтилофи оилавӣ ва хушунат дар байни навхонадорон ба вуҷуд ояд.”
Ин ҷо на танҳо назари мутахассисон, балки андешаи ҷавонон низ аҳамияти хос дорад. Онҳо метвонанд роҳҳои муассири ҳалли ин мушкилро пешниҳод намоянд. Дар ин робита Файзиев Масрур андешаи худро чунин баён дошт: “Имрӯз ҷомеаи мо ҳамон расму русуми пешинае, ки дар тӯю маросимҳо, барпо мегардид, дар шакли муосир ба вуҷуд оварда, барои бештар худнамоӣ кардан хароҷоту исроф мекунад, то таваҷҷуҳи мардумро ба худ ҷалб кунад ва худро ҳамчун оилаи беҳтар аз дигар оилаҳо муаррифӣ кунад. Зиёд будани нархи қалин ё маҳр сабаби он гардидааст, ки баъзе ҷавонон сари вақт оиладор шуда наметавонанд. Бояд оила дар асоси эҳтироми якдигарӣ аз рӯи анъанаҳои миллие, ки пеш аз мо гузаштагони мо истифода мебурданд, барпо карда шавад, то ҷавонон маҷбур нашаванд ба муҳоҷират раванд. Барои пешгирии ин омил бояд ҷомеаи мо аз баъзе анъанаҳое, ки роиҷ гаштааст, даст кашад, яъне ҷомеа аз худнамоӣ худдорӣ кунад. Анъанаҳое, ки дар гузашта буданд, онҳоро дар тӯйҳои ҳозира нигоҳ доранд, яъне рӯз ба рӯз як навгониҳои нолозиме, ки боис мегардад хароҷот зиёд гардад, пайдо накунанд.”
Дар баробари ин, Манора Набиева вобаста ба ин масъала чунин ибрози андеша намуд: “Миқдори муайяне бошад, ки ҳарду тараф ба мушкиле рӯ ба рӯ нагарданд. Яъне бояд ба андозаи миқдори қалин ҷиҳоз харидорӣ карда шавад, то баъди ҷашни арӯсӣ миёни келин ва хонаводаи домод барои набудани ягон лавозимот муноқиша пеш наояд. Ин ҷо бояд нархи бозорро низ ба инобат гирифт. Яъне ба андозаи қалин ҷиҳоз талаб карда шавад. На зиёд ва на кам.”
Дар хулоса Ҳасанзода Шаҳло иброз дошт, ки “то ҳол ҷавонони мо барои гузаштан ба ҳаёти мустақилона комилан омода нестанд ва мо бояд барои онҳо ҳарчи бештар барномаҳои омӯзишӣ таҳия намуда, корҳои фаҳмондадиҳиро боз ҳам тақвият диҳем.”
Оишаи ҶУРАХОН,
“ҶТ”
Бо вуҷуди он ки андозаи қалин аз минтақа то минтақаи дигар фарқ мекунад, дар аксари манотиқи Тоҷикистон ин маблағ барои бисёре аз ҷавонон ба яке аз хароҷотҳои асосии пеш аз издивоҷ табдил ёфтааст. Тибқи суҳбатҳо бо шахсони гуногун, дар баъзе аз ноҳияҳо ҳаҷми қалин (маҳр) аз 25 ҳазор сомонӣ оғоз шуда, то ба 100 ҳазор ва ё аз ин ҳам зиёд мерасад. Маҳз ҳамин тафовут нишон медиҳад, ки то чи андоза расму ойинҳои маҳаллӣ метавонанд ба вазъи иқтисодии ҷавононе, ки қасди бунёди оила доранд, таъсир расонад.
Доир ба ҳамин масъала Ҳасанзода Шаҳло, котиби матбуотии Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, чунин ибрози андеша намуд: “Ҳарчанд, ки Қонуни танзими анъана ва ҷашну маросим дар Тоҷикистон маҳз бо мақсади кам кардани хароҷоти мардум ва пешгирӣ аз камбизоатӣ қабул шуда бошад ҳам, як қатор ҷавонон ҳанӯз ҳам сабаби ба муҳоҷирати меҳнатӣ рафтани худро барои дарёфти маблағ барои хароҷоти тӯй мебинанд. Ва ин зиддият чанд сабаби асосӣ: ҳам иқтисодӣ, ҳам иҷтимоӣ ва ҳам равонӣ дорад. Бисёре аз ҷавонони мо имрӯз метарсанд, ки агар тӯйро оддӣ гузаронанд, аз ҷониби хешу табор, ҳамсоя ва ё дигар шахсон мавриди таъна ва ё писханд қарор мегиранд. Аз ин хотир, ҷавонон ба муҳоҷирати меҳнатӣ мераванд, то тӯйи бодабдаба барпо кунанд.
Сабаби дигар ин, ки Қонуни танзими анъана ва ҷашну маросим танҳо маросими асосиро ба монанди шумораи меҳмонон дар тӯй маҳдуд мекунад, аммо даҳҳо маросимҳои хурде ҳастанд, аз қабили чордарканон, тақсими туҳфаҳо, рахти сарупо ва ғайраҳо, ки қонун онҳоро пурра назорат карда наметавонад. Як чизи дигарро бояд қайд кард, ки хароҷот на танҳо аз тарафи хонаводаи домод, инчунин аз тарафи хонаводаи арӯс барои омода кардани ҷиҳози хона (ба мисли мебел, гилем, кӯрпачаю болишт ва техникаҳои маишӣ) ба як анъанаи ҳатмӣ табдил ёфтааст ва ҳазорон доллари амрикоиро ташкил мекунад.”
Барои бартараф кардани ин мушкилиҳо на танҳо бояд хароҷоти тӯй, балки масъалаи қалин низ мавриди баррасӣ қарор гирад. Ва ин ҷо мавқеи Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Тоҷикистон чунин аст: “Аз ҷониби Кумита дар масъалаи мазкур дар байни ҷомеа чорабиниҳои тарғиботиву ташвиқотӣ гузаронида мешавад, вале боз ҳам пардохти қалин боиси дар оянда ҳамчун як молу мулки харидашуда нигоҳ кардан ба келин мегардад. Ин ҳолат заминаро барои хушунати хонаводагӣ ва таҳқири зан аз ҷониби шавҳар ва хушдоман фароҳам меорад. Ба Кумита чандин муроҷиатҳо мешаванд, пеш аз ҳама дар масъалаи тақсимоти молу мулк, харидуфурӯш, овардан ё наовардани ҷиҳози арӯсӣ баҳсу талошҳои зиёде мешавад ва ин ба ҷудошавии оилаҳо оварда мерасонад. Кумитаи кор бо занон ва оила барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии оилаҳо низ роҳҳои ҳалли мушкили онҳоро пайдо карда истодааст, - гуфт Ш. Ҳасанзода.
Ҳамзамон, доир ба ин масъала равоншинос Манижа Раҷабова чунин гуфт: “Мутаассифона, имрӯз баъзе аз анъанаҳои мо вобаста ба танзими маросимҳо ва тӯю маракаҳо, махсусан қалин, барои ҷавонон ба фишори равонӣ табдил ёфтааст. Аксарияти ҷавонон, вақте синну солашон ба никоҳ мерасад, аллакай дар фикри ҷамъоварии қалин мешаванд. Ин анъанаҳо боис мешавад, ки имрӯз ҷавонон каме азият мекашанд. Ва ин метавонад ба ҳолати равонии ҷавонон таъсир расонад ва дар онҳо хастагии зиёд, стресси пайдарҳам ба вуҷуд ояд. Мо бояд аз хурдсолӣ маърифати оиладории ҷавононро баланд бардорем, онҳоро ба оиладоршавӣ омода намоем. Дар баъзе ҷойҳо ақидае вуҷуд дорад, ки агар нархи қалин зиёд бошад, духтар ҳамон қадар хуб аст, вале ин нодуруст аст, чун нархи қалин арзиши шахсро муайян намекунад.”
Бархе ҷавонон пеш аз бунёди оила бештар аз ҳама аз хароҷоти қалин ва тӯй метарсанд. Ба ақидаи коршиносон “ҳамин гуна ақидаро калонсолон дар зеҳни ҷавонон ҷой кардаанд ва ба онҳо мегӯянд, ки қалини он духтар зиёд аст ва ту онро пардохт карда наметавонӣ, ё ин ки аз тарафи муқобил, яъне хонаводаи духтар, талаботҳои сахте мегузоранд, ки ҷавонон оиладор шуда наметавонанд ва маҷбур мешаванд ба муҳоҷирати меҳнатӣ раванд. Ва ин боис мешавад, то ихтилофи оилавӣ ва хушунат дар байни навхонадорон ба вуҷуд ояд.”
Ин ҷо на танҳо назари мутахассисон, балки андешаи ҷавонон низ аҳамияти хос дорад. Онҳо метвонанд роҳҳои муассири ҳалли ин мушкилро пешниҳод намоянд. Дар ин робита Файзиев Масрур андешаи худро чунин баён дошт: “Имрӯз ҷомеаи мо ҳамон расму русуми пешинае, ки дар тӯю маросимҳо, барпо мегардид, дар шакли муосир ба вуҷуд оварда, барои бештар худнамоӣ кардан хароҷоту исроф мекунад, то таваҷҷуҳи мардумро ба худ ҷалб кунад ва худро ҳамчун оилаи беҳтар аз дигар оилаҳо муаррифӣ кунад. Зиёд будани нархи қалин ё маҳр сабаби он гардидааст, ки баъзе ҷавонон сари вақт оиладор шуда наметавонанд. Бояд оила дар асоси эҳтироми якдигарӣ аз рӯи анъанаҳои миллие, ки пеш аз мо гузаштагони мо истифода мебурданд, барпо карда шавад, то ҷавонон маҷбур нашаванд ба муҳоҷират раванд. Барои пешгирии ин омил бояд ҷомеаи мо аз баъзе анъанаҳое, ки роиҷ гаштааст, даст кашад, яъне ҷомеа аз худнамоӣ худдорӣ кунад. Анъанаҳое, ки дар гузашта буданд, онҳоро дар тӯйҳои ҳозира нигоҳ доранд, яъне рӯз ба рӯз як навгониҳои нолозиме, ки боис мегардад хароҷот зиёд гардад, пайдо накунанд.”
Дар баробари ин, Манора Набиева вобаста ба ин масъала чунин ибрози андеша намуд: “Миқдори муайяне бошад, ки ҳарду тараф ба мушкиле рӯ ба рӯ нагарданд. Яъне бояд ба андозаи миқдори қалин ҷиҳоз харидорӣ карда шавад, то баъди ҷашни арӯсӣ миёни келин ва хонаводаи домод барои набудани ягон лавозимот муноқиша пеш наояд. Ин ҷо бояд нархи бозорро низ ба инобат гирифт. Яъне ба андозаи қалин ҷиҳоз талаб карда шавад. На зиёд ва на кам.”
Дар хулоса Ҳасанзода Шаҳло иброз дошт, ки “то ҳол ҷавонони мо барои гузаштан ба ҳаёти мустақилона комилан омода нестанд ва мо бояд барои онҳо ҳарчи бештар барномаҳои омӯзишӣ таҳия намуда, корҳои фаҳмондадиҳиро боз ҳам тақвият диҳем.”
Оишаи ҶУРАХОН,
“ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед