ҶОМЕА
Сешанбе 10 Феврал 2026 05:56
Мусиқӣ тавлидгари ишқ аст. Физояндаи шодӣ. Офарандаи оромӣ. Мусиқӣ- фазои парвоз дар олами рӯёӣ. Мусиқӣ марҳамест ба қалбҳои захмӣ ва ҳамдамест ба дилҳои танҳо. Хуш ба ҳоли оне, ки натанҳо шунаванда, балки офарандаи он аст.
Ин навбат гирифтем суроғ аз чунин фарде, ки садошинос асту навоофар. Оҳангсоз, раиси композиторони Тоҷикистон ва Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Амирбеки Мусо буданд, интихоби ин “Имзо”.
Ин бастакори барҷаста чанде пеш расид ба сини 65-солагӣ. Ҳамин баҳона моро буд кофӣ барои сар задан ба утоқи рӯзгору эҷодаш.
ЯК ОҒОЗ
СОИРИ САМОИ СОЗУ САДО
- Чӣ ҳолу ҳавост имрӯзҳо бо шумо? Шояд машғули омодагӣ ба шаби эҷодиед бахшида ба 65-солагӣ.
- Имрӯзҳо дар рухсатиям, аммо аз истироҳат дурам. Чунки банди корҳои зиёде ҳастам. Ҳамасола кӯшиш мекунам, ки шаби эҷодие баргузор кунам. Имсол ҳам дар нақша ҳаст доир намудани чунин чорабиние, аммо шояд дар охирҳои сол амалияш кунем.
- Исми шумо ҷо дорад ҳамеша дар канори мусиқии касбии тоҷик. Шурӯи ин ҳамбастагӣ аз куҷост?
- Аз зодгоҳаму фазои он. Дар хонаамон асбобҳои мусиқӣ зиёд буд ва падару бародаронам гоҳ-гоҳе менавохтанд. То синфи ҳаштум дар яке аз мактабҳои овозадори шаҳр таҳсил кардам. Баъдан онҷо Мактаби мусиқӣ кушода шуд ва ман шомили он гардидам. Бояд иқрор кунам, ки таҳсилам дар мактаби миёна хеле бад буд. Аслан ба дарсҳо таваҷҷуҳ намекардам. Аммо ба мактаби мусиқӣ рафтанам майлу ҳавасамро нисбати мусиқӣ бедор кард. Акнун чизе буд, ки ба он диққат медодам. Сипас, омадам ба Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе, ки фазои он маро куллан ба дун-ёи мусиқӣ ворид кард ва дигар аз он бепарвоиҳову саҳлангориҳоям дараке набуд. Онҷо устодони бузурге буданд, ки аз онҳо сабақ гирифтан мояи ифтихор буду анҷом надодани супоришҳояшон боиси шарм доштан. Хеле зиёд машқ мекардам. Ҳатто шабонарӯзӣ. Ин буд, ки Омӯзишгоҳро бо дипломи сурх хатм кардам.
- Таҳсилро идома додед боз дар Донишкадаи фарҳанг ва санъати ба номи М. Турсунзода. Пас, дар мутрибию бастакорӣ низ заҳмату талошу омӯзиш пешгомтар аст аз истеъдод?
- Бастакорӣ наметавонад ҳамин гуна дар вуҷуди инсон пайдо шавад. Барои ин доштани таҳкурсӣ ва маълумоти мусиқӣ лозим аст. Барои композитори ҳақиқӣ шудан, бояд на кам аз 16 сол таҳсил карду омӯхт. Бояд рӯ овард ба оҳангҳои машҳури ҷаҳонӣ ва рӯйи онҳо тамаркуз кард. Навохтани зиёде аз асбобҳои мусиқиро аз худ кард. Ҳамин гуна баъд аз талошҳову омӯхтанҳои зиёд метавон ҳамчун бас-такори касбӣ шинохта шуд. Масалан, ман унвони дотсентиро соли 2013 гирифта будам ва ба унвони профессорӣ дар соли 2024 расидам.
ЯК НИГОҲ
ЭСТРАДАИ ТОҶИК МАҚОМИ ХУДРО БОЗ БА ДАСТ ОВАРДА ИСТОДААСТ
- Шумо офарандаи шумораи зиёди асарҳои бузурги мусиқиед. Агар манбаи илҳоми як адиб муҳити атроф бошаду мавзуъҳои дар он баррасишаванда, омили илҳоми рассом вуҷуди зебоие бошад дар табиат, пас мояи илҳоми як бастакор барои офаридани як асар чӣ буда метавонад?
- Воқеан, ба ин суол, ки чӣ гуна мусиқӣ тавлид мешавад, наметавон ҳамеша посухи сарӣ ва дақиқ дод. Аммо ин эҷод низ шабоҳат дорад ба дигар навъи эҷодиёт ва манбаи илҳомаш дарде, шодие ё зебоие мегардад. Он эҳсос бо наво баён мешавад ва чун дигар навъи эҷод шояд касе ба умқи он сарфаҳм равад каси дигар не. Вале ҳар шунаванда ҳатман лаҳзае лаззат мебарад.
- Шумо бештар дар олами мусиқии академӣ, миллӣ ва суннатиед. Назаратон дар бораи эстрада чӣ гуна аст?
- Сурудҳои эстрадӣ низ зиёд дорам, ки аз сӯйи сарояндагон Кимиё Ҷураева, Сангалӣ Мирзо, Махфират Ҳамроқулова, шодравон Қурбоналӣ Абдуллоев, Баҳодур Неъматов ва дигарон сароида шудааст. Дар Тоҷикистон бо ташкили Оркестри эстрадии “Гулшан” эстрадаи асил пайдо шуд. Шумори зиёди овозхонони барҷастаи он тавонистанд як гурӯҳи эстрадии бузургро натанҳо дар кишвар, балки дар Осиёи Марказӣ муаррифӣ кунанд. Мутаассифона, дар солҳои нооромӣ ва баъд аз он сатҳи ин жанр каме паст шуд. Аммо имрӯзҳо фикр мекунам эстрадаи тоҷик боз мақому манзалати худро ба даст оварда истодааст. Ҳунармандони зиёде ҳастанд, ки ин жанрро воқеан содиқона пеш мебаранд. Соли гузашта аз ҷониби Тоҷикистон дар Озмуни байналмилалии мусиқии “Интерведения-2025” ҳамчун довар интихоб шудам ва иштироки сарояндаи ҷавони тоҷик Фаррух Ҳасанов дар ин озмуни сатҳи баланд далели гуфтаҳои болост.
- Имрӯзҳо чунин андешаҳо зиёданд, ки сарояндагони ҷавон ҳамкории камтар доранд бо бас-такорони касбӣ. Оё аз сӯйи онҳо пешниҳодҳои ҳамкорӣ мешавад ба шумо?
- Хеле зиёд. Пешниҳоди сарояндагони ҷавони боистеъдодро ҳамеша қабул медорам. Барои овозхонони ансамблҳои “Дарё”, “Ориё”, “Гулшан” ва дигарон чандин оҳангҳо эҷод кардаам.
- Ба наздикӣ бо ташаббуси Вазорати фарҳанги кишвар ва Кумитаи телевизион ва радио маросими ҷоизасупории “Суруди сол” баргузор мегардад. Ин гуна маросимҳои ҷоизасупорӣ аз сӯйи радиоҳои хусусӣ ҳамасола доир мегардад. Аммо ин “Суруди сол” аз рӯйи кадом талаботҳо интихоб хоҳад шуд?
- Ростӣ, оиди талаботи ин маросим маълумоте надорам. Аммо бисёр мехостам “Суруди сол” дар натиҷаи назорату пайгириҳои гурӯҳи махсуси эҷодӣ интихоб шавад. Яъне, дар назди Вазорати фарҳанг ё Кумитаи телевизион ва радио ҳамин гуна гурӯҳе таъсис ёбад ва онҳо мунтазам рӯйи сурудҳои пешниҳодшуда назорат баранд. Тариқи радио ва телевизион он сурудҳо шунавонида шаванд ва арзанда будан ё набудани он маълум гардад.
- Аз рӯзномаи “Суруди сол”, ки тариқи телевизиони “Сафина” пахш мегардад, маълум мешавад, ки дар ин маросим овозхонҳое низ ширкат хоҳанд дошт, ки шомили ҳеҷ як ансамбли давлатӣ нестанд...
- Бигзор. Агар сароянда воқеан хушовоз ҳасту сурудаш бо оҳангу матни дилнишин пас ҳатман бояд иштирок кунад. Ин гуна сарояндагонро бояд эътироф кард. Онҳоро ҳатман бояд ба чунин маросимҳо ҷалб намуд ва барои кор дар ансамблҳои давлатӣ низ даъват кард.
ЯК ИМО
БАЁНЕ БИДУНИ СУХАН
- Чанд сол қабл оиди мушкилии кам будани либретто гуфта будед. Яъне, каманд шоироне, ки ба навиштани он даст зананд ва сабаби тавлиди як асари саҳнавӣ гарданд. Театрҳои дигар низ аз кам будани драмматургон шиква доранд. Сабаб чӣ буда метавонад?
- Ҳанӯз ин мушкил ҷо дорад. Солҳои қабл зиёде аз адибон бо композиторон ҳамкорӣ доштанд ва либретто низ менавиштанд. Масалан, бо се либреттои устоди равоншод Гулназар Келдӣ кор кардаам. Ҳамчунин, бо адибони дигар низ. Аммо аз насли нав касе кӯшиши навиштани ин жанрро надорад. Шояд адибони ҷавон аз либретто огоҳии кам доранд. Фикр мекунам бояд мактаби либретто драмманависӣ тақвият ёбад. Насли нави эҷодкорон ба театрҳо рафтуои ҳамешагӣ дошта бошанд, то ин шавқ дар дилашон ҷо гирад.
- Дирижёрӣ ҳам мекунед. Ин кор воқеан ҳам душвор асту ҳам ҷолиб. Садои асбобҳо баланд мегарданд танҳо бо ишораи дастони як нафар...
- Бале. Ҳар ҳарф бо ишораи дас-тон фаҳмонида мешавад ва чӣ гуна садо додан ва дуруст иҷро шудани он мусиқӣ вобаста аст ба дирижёр. Агар дастони ӯ иштибоҳан ҳаракат кунад, пас кулли мусиқӣ нодуруст садо медиҳад. Яъне, дирижёр роҳнамои оркестр аст.
- Оё ҳама бастакор метавонад дирижёр бошад?
- На ҳамаашон. Чун барои ин бояд аз мактаби дирижёрӣ гузашт. Хушбахтона, ман аз ин мактаб гузаштам ва зиёде аз асарҳои офаридаамро худам дирижёрӣ мекунам.
- Мегӯянд мусиқӣ вобастагие дорад хеле зиёд...
- Чун ин ишқ бисёр қавӣ аст. Ман дардамро, хушиямро, умедамро ва тамоми эҳсосамро дар мусиқӣ дарёфтаам. Ин аст, ки ҳатто як лаҳза ҳам бе мусиқӣ набудам ва нахоҳам буд.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Ин навбат гирифтем суроғ аз чунин фарде, ки садошинос асту навоофар. Оҳангсоз, раиси композиторони Тоҷикистон ва Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Амирбеки Мусо буданд, интихоби ин “Имзо”.
Ин бастакори барҷаста чанде пеш расид ба сини 65-солагӣ. Ҳамин баҳона моро буд кофӣ барои сар задан ба утоқи рӯзгору эҷодаш.
ЯК ОҒОЗ
СОИРИ САМОИ СОЗУ САДО
- Чӣ ҳолу ҳавост имрӯзҳо бо шумо? Шояд машғули омодагӣ ба шаби эҷодиед бахшида ба 65-солагӣ.
- Имрӯзҳо дар рухсатиям, аммо аз истироҳат дурам. Чунки банди корҳои зиёде ҳастам. Ҳамасола кӯшиш мекунам, ки шаби эҷодие баргузор кунам. Имсол ҳам дар нақша ҳаст доир намудани чунин чорабиние, аммо шояд дар охирҳои сол амалияш кунем.
- Исми шумо ҷо дорад ҳамеша дар канори мусиқии касбии тоҷик. Шурӯи ин ҳамбастагӣ аз куҷост?
- Аз зодгоҳаму фазои он. Дар хонаамон асбобҳои мусиқӣ зиёд буд ва падару бародаронам гоҳ-гоҳе менавохтанд. То синфи ҳаштум дар яке аз мактабҳои овозадори шаҳр таҳсил кардам. Баъдан онҷо Мактаби мусиқӣ кушода шуд ва ман шомили он гардидам. Бояд иқрор кунам, ки таҳсилам дар мактаби миёна хеле бад буд. Аслан ба дарсҳо таваҷҷуҳ намекардам. Аммо ба мактаби мусиқӣ рафтанам майлу ҳавасамро нисбати мусиқӣ бедор кард. Акнун чизе буд, ки ба он диққат медодам. Сипас, омадам ба Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе, ки фазои он маро куллан ба дун-ёи мусиқӣ ворид кард ва дигар аз он бепарвоиҳову саҳлангориҳоям дараке набуд. Онҷо устодони бузурге буданд, ки аз онҳо сабақ гирифтан мояи ифтихор буду анҷом надодани супоришҳояшон боиси шарм доштан. Хеле зиёд машқ мекардам. Ҳатто шабонарӯзӣ. Ин буд, ки Омӯзишгоҳро бо дипломи сурх хатм кардам.
- Таҳсилро идома додед боз дар Донишкадаи фарҳанг ва санъати ба номи М. Турсунзода. Пас, дар мутрибию бастакорӣ низ заҳмату талошу омӯзиш пешгомтар аст аз истеъдод?
- Бастакорӣ наметавонад ҳамин гуна дар вуҷуди инсон пайдо шавад. Барои ин доштани таҳкурсӣ ва маълумоти мусиқӣ лозим аст. Барои композитори ҳақиқӣ шудан, бояд на кам аз 16 сол таҳсил карду омӯхт. Бояд рӯ овард ба оҳангҳои машҳури ҷаҳонӣ ва рӯйи онҳо тамаркуз кард. Навохтани зиёде аз асбобҳои мусиқиро аз худ кард. Ҳамин гуна баъд аз талошҳову омӯхтанҳои зиёд метавон ҳамчун бас-такори касбӣ шинохта шуд. Масалан, ман унвони дотсентиро соли 2013 гирифта будам ва ба унвони профессорӣ дар соли 2024 расидам.
ЯК НИГОҲ
ЭСТРАДАИ ТОҶИК МАҚОМИ ХУДРО БОЗ БА ДАСТ ОВАРДА ИСТОДААСТ
- Шумо офарандаи шумораи зиёди асарҳои бузурги мусиқиед. Агар манбаи илҳоми як адиб муҳити атроф бошаду мавзуъҳои дар он баррасишаванда, омили илҳоми рассом вуҷуди зебоие бошад дар табиат, пас мояи илҳоми як бастакор барои офаридани як асар чӣ буда метавонад?
- Воқеан, ба ин суол, ки чӣ гуна мусиқӣ тавлид мешавад, наметавон ҳамеша посухи сарӣ ва дақиқ дод. Аммо ин эҷод низ шабоҳат дорад ба дигар навъи эҷодиёт ва манбаи илҳомаш дарде, шодие ё зебоие мегардад. Он эҳсос бо наво баён мешавад ва чун дигар навъи эҷод шояд касе ба умқи он сарфаҳм равад каси дигар не. Вале ҳар шунаванда ҳатман лаҳзае лаззат мебарад.
- Шумо бештар дар олами мусиқии академӣ, миллӣ ва суннатиед. Назаратон дар бораи эстрада чӣ гуна аст?
- Сурудҳои эстрадӣ низ зиёд дорам, ки аз сӯйи сарояндагон Кимиё Ҷураева, Сангалӣ Мирзо, Махфират Ҳамроқулова, шодравон Қурбоналӣ Абдуллоев, Баҳодур Неъматов ва дигарон сароида шудааст. Дар Тоҷикистон бо ташкили Оркестри эстрадии “Гулшан” эстрадаи асил пайдо шуд. Шумори зиёди овозхонони барҷастаи он тавонистанд як гурӯҳи эстрадии бузургро натанҳо дар кишвар, балки дар Осиёи Марказӣ муаррифӣ кунанд. Мутаассифона, дар солҳои нооромӣ ва баъд аз он сатҳи ин жанр каме паст шуд. Аммо имрӯзҳо фикр мекунам эстрадаи тоҷик боз мақому манзалати худро ба даст оварда истодааст. Ҳунармандони зиёде ҳастанд, ки ин жанрро воқеан содиқона пеш мебаранд. Соли гузашта аз ҷониби Тоҷикистон дар Озмуни байналмилалии мусиқии “Интерведения-2025” ҳамчун довар интихоб шудам ва иштироки сарояндаи ҷавони тоҷик Фаррух Ҳасанов дар ин озмуни сатҳи баланд далели гуфтаҳои болост.
- Имрӯзҳо чунин андешаҳо зиёданд, ки сарояндагони ҷавон ҳамкории камтар доранд бо бас-такорони касбӣ. Оё аз сӯйи онҳо пешниҳодҳои ҳамкорӣ мешавад ба шумо?
- Хеле зиёд. Пешниҳоди сарояндагони ҷавони боистеъдодро ҳамеша қабул медорам. Барои овозхонони ансамблҳои “Дарё”, “Ориё”, “Гулшан” ва дигарон чандин оҳангҳо эҷод кардаам.
- Ба наздикӣ бо ташаббуси Вазорати фарҳанги кишвар ва Кумитаи телевизион ва радио маросими ҷоизасупории “Суруди сол” баргузор мегардад. Ин гуна маросимҳои ҷоизасупорӣ аз сӯйи радиоҳои хусусӣ ҳамасола доир мегардад. Аммо ин “Суруди сол” аз рӯйи кадом талаботҳо интихоб хоҳад шуд?
- Ростӣ, оиди талаботи ин маросим маълумоте надорам. Аммо бисёр мехостам “Суруди сол” дар натиҷаи назорату пайгириҳои гурӯҳи махсуси эҷодӣ интихоб шавад. Яъне, дар назди Вазорати фарҳанг ё Кумитаи телевизион ва радио ҳамин гуна гурӯҳе таъсис ёбад ва онҳо мунтазам рӯйи сурудҳои пешниҳодшуда назорат баранд. Тариқи радио ва телевизион он сурудҳо шунавонида шаванд ва арзанда будан ё набудани он маълум гардад.
- Аз рӯзномаи “Суруди сол”, ки тариқи телевизиони “Сафина” пахш мегардад, маълум мешавад, ки дар ин маросим овозхонҳое низ ширкат хоҳанд дошт, ки шомили ҳеҷ як ансамбли давлатӣ нестанд...
- Бигзор. Агар сароянда воқеан хушовоз ҳасту сурудаш бо оҳангу матни дилнишин пас ҳатман бояд иштирок кунад. Ин гуна сарояндагонро бояд эътироф кард. Онҳоро ҳатман бояд ба чунин маросимҳо ҷалб намуд ва барои кор дар ансамблҳои давлатӣ низ даъват кард.
ЯК ИМО
БАЁНЕ БИДУНИ СУХАН
- Чанд сол қабл оиди мушкилии кам будани либретто гуфта будед. Яъне, каманд шоироне, ки ба навиштани он даст зананд ва сабаби тавлиди як асари саҳнавӣ гарданд. Театрҳои дигар низ аз кам будани драмматургон шиква доранд. Сабаб чӣ буда метавонад?
- Ҳанӯз ин мушкил ҷо дорад. Солҳои қабл зиёде аз адибон бо композиторон ҳамкорӣ доштанд ва либретто низ менавиштанд. Масалан, бо се либреттои устоди равоншод Гулназар Келдӣ кор кардаам. Ҳамчунин, бо адибони дигар низ. Аммо аз насли нав касе кӯшиши навиштани ин жанрро надорад. Шояд адибони ҷавон аз либретто огоҳии кам доранд. Фикр мекунам бояд мактаби либретто драмманависӣ тақвият ёбад. Насли нави эҷодкорон ба театрҳо рафтуои ҳамешагӣ дошта бошанд, то ин шавқ дар дилашон ҷо гирад.
- Дирижёрӣ ҳам мекунед. Ин кор воқеан ҳам душвор асту ҳам ҷолиб. Садои асбобҳо баланд мегарданд танҳо бо ишораи дастони як нафар...
- Бале. Ҳар ҳарф бо ишораи дас-тон фаҳмонида мешавад ва чӣ гуна садо додан ва дуруст иҷро шудани он мусиқӣ вобаста аст ба дирижёр. Агар дастони ӯ иштибоҳан ҳаракат кунад, пас кулли мусиқӣ нодуруст садо медиҳад. Яъне, дирижёр роҳнамои оркестр аст.
- Оё ҳама бастакор метавонад дирижёр бошад?
- На ҳамаашон. Чун барои ин бояд аз мактаби дирижёрӣ гузашт. Хушбахтона, ман аз ин мактаб гузаштам ва зиёде аз асарҳои офаридаамро худам дирижёрӣ мекунам.
- Мегӯянд мусиқӣ вобастагие дорад хеле зиёд...
- Чун ин ишқ бисёр қавӣ аст. Ман дардамро, хушиямро, умедамро ва тамоми эҳсосамро дар мусиқӣ дарёфтаам. Ин аст, ки ҳатто як лаҳза ҳам бе мусиқӣ набудам ва нахоҳам буд.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед