ҶОМЕА
Шанбе 06 Июн 2026 03:49
Ба озмуни "ҶТ"
Роҳе, ки қадами нахустинаш аз иҷлосия шуруъ гардид
Ҳар як давраи таърихӣ бо рӯйдодҳои муҳимаш дар саҳифаи халқу миллат сабт мегардад. Расидан ба ормонҳои ҳазорсолаи миллӣ – ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ ҳамчун рамзи соҳибдавлатӣ ва ватандории миллати сарбаланду мутамаддини тоҷик дар таърихи халқамон дастоварди муҳиму арзишманд маҳсуб мегардад. Дар ибтидои ноил гаштан ба ин неъмати бебаҳо миллати тоҷик ба имтиҳони душвор рӯ ба рӯ гардид.
Мутаассифона, вазъи печидаву мураккаби солҳои аввали соҳибистиқлолӣ ҳамбастагии сокинон, ягонагиву ваҳдати миллиамонро, ки омили муҳими пойдориву таҳкими истиқлолият ба ҳисоб меравад, халалдор сохт. Дар чунин марҳилаи барои миллат тақдирсоз, таърих халқи тоҷикро ба рӯйдоди муҳим - Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ рӯ ба рӯ намуд.
Хушбахтона, аз лаҳзаҳои оғозаш ин анҷумани таърихӣ шуълаи умеди сокинонро ба фардои нек фурӯзон кард. Хусусан, лаҳзаҳои интихоби Раиси Шӯрои Олӣ ва нахустин суханронии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рӯҳияи мардуми маъюсу дилшикас-таро дигаргун намуд.
Тавре шоҳидони ҳол нақл мекунанд, баробари Раиси Шӯрои Олӣ интихоб шудани фарзанди фарзонаи миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирокчии куҳансолтарини Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ Абдуғаффор Самадов дасти роҳбари тозаинтихобро фишурда, гуфта буданд: “Писарам, умеди тамоми Тоҷикистон бо Шумост! Шуморо мо дар давраи мушкилу сарнавиштсоз роҳбари давлат интихоб намудем. Дили мо гувоҳ бар он аст, ки пои қадами Шумо файзбор меояд”. Он лаҳза муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷавоб даст болои дил гузошта, гуфта буданд, ки “Падар, як роҳ моро ба умед мерасонад. Ин сулҳу салоҳ аст”.
Маҳз ҳамин суханҳо аз оғоз то охири ин иҷлосияи таърихӣ садо доданд. Гарчанде амалишавии ин суханҳо барои бархе шубҳаовару барои бархеи дигар писанд набуд, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ин суханҳоро ғояи асосии миллат, давлату давлатдории минбаъдаи халқи Тоҷикистон муқаррар намуданд ва дар тамоми солҳои соҳибистиқлолӣ ба ғояи муайяннамудаашон содиқ монданд. Дар амал татбиқ намудани ин суханҳо осон набуд, зеро рӯзҳою солҳои зиёд, душвориҳои ниҳоят сангин ва монеаҳои пурпечутоб пеш омаданд. Муҳим аз ҳама бо гузашти солҳо сиёсати пешгирифтаи Роҳбари хирадманди давлат натиҷаву самар ба бор овард ва сулҳу салоҳ осори он ҳама ноумедиву душвориҳоро рафъ намуд.
Дар мавриди қарорҳои таърихии қабулнамудаи ин иҷлосияи таърихӣ даҳҳо асноду далелҳо, тадқиқотҳои анҷомдодаи олимону сиёсатшиносони маъруф гувоҳӣ медиҳанд, ки қарорҳои иҷлосия барои тоҷикистониён тақдирсоз гардиданд. Ҳанӯз дар худи ҳамон макони баргузории ин анҷумани таърихӣ Роҳбари давлат бо хиради баланди сулҳофарӣ роҳбарони гурӯҳҳои мухолифро сарҷамъ намуда, оши оштӣ доданд. Яке аз қарорҳои муҳимеро, ки дар иҷлосия қабул намуданд, авфи ҳамдигар буд. Ба таҳлили сиёсатшиносону таърихшиносон дар он шароити ниҳоят ҳассос танҳо авф намудану аз гуноҳи ҳамдигар гузаштан, омили ба ҳам овардани тамоми гурӯҳҳои мухолиф буд. Минбаъд дар як муддати кӯтоҳ баргардонидани ҳамватанони гурезашуда, аз амалҳои олии Роҳбари хирадманди давлатамон буд, ки ҳатто оламиёнро ба ҳайрат овард.
Ҳамин аст, ки таҷрибаи сулҳофарии Сарвари тоҷикон дар ҷаҳон ҳамчун консепсияи нодири сулҳофарӣ пазируфта шуд. Мутобиқи оморҳо қариб 900 ҳазор нафар шаҳрвандонамон дар он рӯзҳои душвор макони зисташонро тарк намуда буданд. Аз ҷумла, бештар аз 600 ҳазор нафар дар дохили кишвар ҷойи зисташонро тағйир додаву дар ҷойҳои амн паноҳ бурда буданд. Дар ҳамон рӯзҳо Роҳбари хирадманди давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳамдиёрон бо чунин суханҳо муроҷиат намуданд: “То охирин фирорӣ ба Ватан барнагардад, ман худро орому осуда ҳис намекунам!”, “Ҳамдиёрони азиз, ба Ватан баргардед! Ба шумо кӯҳи тилло ваъда намедиҳам, аммо як пора ноне, ки дорем бо ҳам мехӯрем”.
Ин сухану муроҷиатҳои таскинбахшу умедворкунандаи Сарвари хирадманди давлат имкон дод, то ҳамдиёрон ба Ватан баргарданд. Баробари анҷом додани ин тадбирҳои муҳим, 6 ноябри соли 1994 қабул гаштани Конститутсия роҳи пешгирифтаи сокинони кишварро ба ҳукми қонун дароварда, сохти давлатдории Тоҷикистонро муқаррар намуд. Худи ҳамин рӯз доир гаштани маъракаи интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун рӯйдоди дигари муҳим ба таърихи кишвари соҳибистиқлол ворид гашт. Конститутсия Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон намуд ва аҳли башар Тоҷикистонро ҳамчун қисми ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф кард. Ҳанӯз соли 1993 Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нахустин маротиба аз минбари бонуфузи Созмони Милали Муттаҳид суханронӣ намуда, дар мавриди ҳадафҳои пешгирифтаи Тоҷикистон андешаҳояшонро баён намуданд. Тадриҷан ҳамкории кишварамон бо созмонҳои бонуфузи байналхалқӣ ва кишварҳои гуногуни олам ба роҳ монда шуданд.
Дар ин баробар Тоҷикистон соҳиби Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ гардида, ба бунёди Артиши миллӣ ҳамчун рукни давлатдорӣ асос гузошт. Тавре далелҳо собит месозанд, ба ҳамаи душвориҳо нигоҳ накарда, ба ҳукумати навбунёди конститутсионӣ имкон фароҳам омад, то ҳамагӣ баъди се соли Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ, яъне соли 1995-ум ба ислоҳоти иқтисодӣ шуруъ намояд. Ҳанӯз ҳамон солҳо Ҳукумати кишвар сиёсати “Дарҳои кушод”-ро пеш гирифт, ки дар натиҷа ҳамкориҳои судманд бо созмонҳои байналхалқӣ ва кишварҳои гуногун дар ин самт барои кишварамон самара доданд.
Маҳз баракати Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд, ки соле қабл 30-солагии Истиқлоли кишварро бо дастовардҳо истиқбол гирифтем. Ва албатта заминаи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ низ маҳз иҷлосияи мазкур ба ҳисоб меравад.
Агар Иҷлосияи тақдирсози XVI Шӯрои Олӣ бо интихоби фарзанди фарзонаи халқ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон кишвари тозаистиқлоламонро аз парокандагӣ наҷот дода бошад, пас имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ омили асосии муттаҳидсози миллат гашт ва дар натиҷа Тоҷикистони азизамон ба кишвари ободу пешрафта мубаддал гардид. Аҳамияти муҳими иҷлосияи мазкур аз он иборат аст, ки он низоми Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллиро имконпазир ва ба ваҳдати миллӣ замина гузошт.
Ва албатта, дар саргаҳи тамоми дастовардҳои давлатдории навин нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ниҳоят арзишманд аст. Ба унвони Пешвои асри ХХI сазовор гаштани Сарвари маҳбуби давлатамон нишони эътирофи ин абармард аз ҷониби ҷаҳониён аст.
Месазад, ки ин ҷо суханони Президенти Шӯрои Аврупо оид ба равобити байналмилалӣ Антон Караҷаро, ки дар маросими сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо унвони Пешвои асри ХХI гуфта буданд, ёдовар шавем: “Мо ҳамагон, дӯстони башарият пайи суроғи шахсиятҳои фарзонае ҳастем, ки қарни моро дигаргун сохта, бо амал, идрок ва неруи худ суботи ҷаҳонро барои мову шумо таъмин мекунанд. Мо ба он мақсад омадаем, то ба Пешвои асри ХХI, ба марде, ки дар замони низою ҷанги шаҳрвандӣ роҳи сулҳу субот ва ваҳдату ягонагиро барои кишвараш интихоб кард, марде, ки дар замони таназзулу буҳрон пешрафту шукуфоии мамлакаташро таъмин кард, марде, ки дар ҳамдастӣ ва ҳамзистӣ бо мардуми худ дар кори эҷоди ояндаи неки кишвар, минтақа, тамоми мардуми шарифи Тоҷикистон ва инсоният талошҳои хастанопазир меварзад, изҳори қадрдонӣ кунем. Ин шахс Президент Эмомалӣ Раҳмон аст”.
Ҳусейн ФАЙЗУЛЛОЗОДА,
декани факултети тарбияи ҷисмонии
ДТҶТ ба номи С. Раҳимов
Роҳе, ки қадами нахустинаш аз иҷлосия шуруъ гардид
Ҳар як давраи таърихӣ бо рӯйдодҳои муҳимаш дар саҳифаи халқу миллат сабт мегардад. Расидан ба ормонҳои ҳазорсолаи миллӣ – ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ ҳамчун рамзи соҳибдавлатӣ ва ватандории миллати сарбаланду мутамаддини тоҷик дар таърихи халқамон дастоварди муҳиму арзишманд маҳсуб мегардад. Дар ибтидои ноил гаштан ба ин неъмати бебаҳо миллати тоҷик ба имтиҳони душвор рӯ ба рӯ гардид.
Мутаассифона, вазъи печидаву мураккаби солҳои аввали соҳибистиқлолӣ ҳамбастагии сокинон, ягонагиву ваҳдати миллиамонро, ки омили муҳими пойдориву таҳкими истиқлолият ба ҳисоб меравад, халалдор сохт. Дар чунин марҳилаи барои миллат тақдирсоз, таърих халқи тоҷикро ба рӯйдоди муҳим - Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ рӯ ба рӯ намуд.
Хушбахтона, аз лаҳзаҳои оғозаш ин анҷумани таърихӣ шуълаи умеди сокинонро ба фардои нек фурӯзон кард. Хусусан, лаҳзаҳои интихоби Раиси Шӯрои Олӣ ва нахустин суханронии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рӯҳияи мардуми маъюсу дилшикас-таро дигаргун намуд.
Тавре шоҳидони ҳол нақл мекунанд, баробари Раиси Шӯрои Олӣ интихоб шудани фарзанди фарзонаи миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирокчии куҳансолтарини Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ Абдуғаффор Самадов дасти роҳбари тозаинтихобро фишурда, гуфта буданд: “Писарам, умеди тамоми Тоҷикистон бо Шумост! Шуморо мо дар давраи мушкилу сарнавиштсоз роҳбари давлат интихоб намудем. Дили мо гувоҳ бар он аст, ки пои қадами Шумо файзбор меояд”. Он лаҳза муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷавоб даст болои дил гузошта, гуфта буданд, ки “Падар, як роҳ моро ба умед мерасонад. Ин сулҳу салоҳ аст”.
Маҳз ҳамин суханҳо аз оғоз то охири ин иҷлосияи таърихӣ садо доданд. Гарчанде амалишавии ин суханҳо барои бархе шубҳаовару барои бархеи дигар писанд набуд, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ин суханҳоро ғояи асосии миллат, давлату давлатдории минбаъдаи халқи Тоҷикистон муқаррар намуданд ва дар тамоми солҳои соҳибистиқлолӣ ба ғояи муайяннамудаашон содиқ монданд. Дар амал татбиқ намудани ин суханҳо осон набуд, зеро рӯзҳою солҳои зиёд, душвориҳои ниҳоят сангин ва монеаҳои пурпечутоб пеш омаданд. Муҳим аз ҳама бо гузашти солҳо сиёсати пешгирифтаи Роҳбари хирадманди давлат натиҷаву самар ба бор овард ва сулҳу салоҳ осори он ҳама ноумедиву душвориҳоро рафъ намуд.
Дар мавриди қарорҳои таърихии қабулнамудаи ин иҷлосияи таърихӣ даҳҳо асноду далелҳо, тадқиқотҳои анҷомдодаи олимону сиёсатшиносони маъруф гувоҳӣ медиҳанд, ки қарорҳои иҷлосия барои тоҷикистониён тақдирсоз гардиданд. Ҳанӯз дар худи ҳамон макони баргузории ин анҷумани таърихӣ Роҳбари давлат бо хиради баланди сулҳофарӣ роҳбарони гурӯҳҳои мухолифро сарҷамъ намуда, оши оштӣ доданд. Яке аз қарорҳои муҳимеро, ки дар иҷлосия қабул намуданд, авфи ҳамдигар буд. Ба таҳлили сиёсатшиносону таърихшиносон дар он шароити ниҳоят ҳассос танҳо авф намудану аз гуноҳи ҳамдигар гузаштан, омили ба ҳам овардани тамоми гурӯҳҳои мухолиф буд. Минбаъд дар як муддати кӯтоҳ баргардонидани ҳамватанони гурезашуда, аз амалҳои олии Роҳбари хирадманди давлатамон буд, ки ҳатто оламиёнро ба ҳайрат овард.
Ҳамин аст, ки таҷрибаи сулҳофарии Сарвари тоҷикон дар ҷаҳон ҳамчун консепсияи нодири сулҳофарӣ пазируфта шуд. Мутобиқи оморҳо қариб 900 ҳазор нафар шаҳрвандонамон дар он рӯзҳои душвор макони зисташонро тарк намуда буданд. Аз ҷумла, бештар аз 600 ҳазор нафар дар дохили кишвар ҷойи зисташонро тағйир додаву дар ҷойҳои амн паноҳ бурда буданд. Дар ҳамон рӯзҳо Роҳбари хирадманди давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳамдиёрон бо чунин суханҳо муроҷиат намуданд: “То охирин фирорӣ ба Ватан барнагардад, ман худро орому осуда ҳис намекунам!”, “Ҳамдиёрони азиз, ба Ватан баргардед! Ба шумо кӯҳи тилло ваъда намедиҳам, аммо як пора ноне, ки дорем бо ҳам мехӯрем”.
Ин сухану муроҷиатҳои таскинбахшу умедворкунандаи Сарвари хирадманди давлат имкон дод, то ҳамдиёрон ба Ватан баргарданд. Баробари анҷом додани ин тадбирҳои муҳим, 6 ноябри соли 1994 қабул гаштани Конститутсия роҳи пешгирифтаи сокинони кишварро ба ҳукми қонун дароварда, сохти давлатдории Тоҷикистонро муқаррар намуд. Худи ҳамин рӯз доир гаштани маъракаи интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун рӯйдоди дигари муҳим ба таърихи кишвари соҳибистиқлол ворид гашт. Конститутсия Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон намуд ва аҳли башар Тоҷикистонро ҳамчун қисми ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф кард. Ҳанӯз соли 1993 Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нахустин маротиба аз минбари бонуфузи Созмони Милали Муттаҳид суханронӣ намуда, дар мавриди ҳадафҳои пешгирифтаи Тоҷикистон андешаҳояшонро баён намуданд. Тадриҷан ҳамкории кишварамон бо созмонҳои бонуфузи байналхалқӣ ва кишварҳои гуногуни олам ба роҳ монда шуданд.
Дар ин баробар Тоҷикистон соҳиби Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ гардида, ба бунёди Артиши миллӣ ҳамчун рукни давлатдорӣ асос гузошт. Тавре далелҳо собит месозанд, ба ҳамаи душвориҳо нигоҳ накарда, ба ҳукумати навбунёди конститутсионӣ имкон фароҳам омад, то ҳамагӣ баъди се соли Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ, яъне соли 1995-ум ба ислоҳоти иқтисодӣ шуруъ намояд. Ҳанӯз ҳамон солҳо Ҳукумати кишвар сиёсати “Дарҳои кушод”-ро пеш гирифт, ки дар натиҷа ҳамкориҳои судманд бо созмонҳои байналхалқӣ ва кишварҳои гуногун дар ин самт барои кишварамон самара доданд.
Маҳз баракати Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд, ки соле қабл 30-солагии Истиқлоли кишварро бо дастовардҳо истиқбол гирифтем. Ва албатта заминаи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ низ маҳз иҷлосияи мазкур ба ҳисоб меравад.
Агар Иҷлосияи тақдирсози XVI Шӯрои Олӣ бо интихоби фарзанди фарзонаи халқ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон кишвари тозаистиқлоламонро аз парокандагӣ наҷот дода бошад, пас имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ омили асосии муттаҳидсози миллат гашт ва дар натиҷа Тоҷикистони азизамон ба кишвари ободу пешрафта мубаддал гардид. Аҳамияти муҳими иҷлосияи мазкур аз он иборат аст, ки он низоми Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллиро имконпазир ва ба ваҳдати миллӣ замина гузошт.
Ва албатта, дар саргаҳи тамоми дастовардҳои давлатдории навин нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ниҳоят арзишманд аст. Ба унвони Пешвои асри ХХI сазовор гаштани Сарвари маҳбуби давлатамон нишони эътирофи ин абармард аз ҷониби ҷаҳониён аст.
Месазад, ки ин ҷо суханони Президенти Шӯрои Аврупо оид ба равобити байналмилалӣ Антон Караҷаро, ки дар маросими сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо унвони Пешвои асри ХХI гуфта буданд, ёдовар шавем: “Мо ҳамагон, дӯстони башарият пайи суроғи шахсиятҳои фарзонае ҳастем, ки қарни моро дигаргун сохта, бо амал, идрок ва неруи худ суботи ҷаҳонро барои мову шумо таъмин мекунанд. Мо ба он мақсад омадаем, то ба Пешвои асри ХХI, ба марде, ки дар замони низою ҷанги шаҳрвандӣ роҳи сулҳу субот ва ваҳдату ягонагиро барои кишвараш интихоб кард, марде, ки дар замони таназзулу буҳрон пешрафту шукуфоии мамлакаташро таъмин кард, марде, ки дар ҳамдастӣ ва ҳамзистӣ бо мардуми худ дар кори эҷоди ояндаи неки кишвар, минтақа, тамоми мардуми шарифи Тоҷикистон ва инсоният талошҳои хастанопазир меварзад, изҳори қадрдонӣ кунем. Ин шахс Президент Эмомалӣ Раҳмон аст”.
Ҳусейн ФАЙЗУЛЛОЗОДА,
декани факултети тарбияи ҷисмонии
ДТҶТ ба номи С. Раҳимов
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед