ҶОМЕА
Душанбе 08 Июн 2026 12:41
Ё дар конфронс оид ба об аз кадом хатарҳои ҷаҳонӣ гуфта шуд?
Аз замони соҳибистиқло-лӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи об ва пиряхҳоро дар сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ намуда, дар минбарҳои баланди СММ ба ҷомеаи байналмилалӣ зарурати пешгирии паёмадҳои хатарзо ба сайёраро хотиррасон кардааст.
Ин аст, ки коршиносони сатҳи ҷаҳонӣ Ҷумҳурии Тоҷикистонро маркази муколамаи ҷаҳонии об ном мебаранд.
Аз ҷумла, ахиран санаҳои 25 то 28-уми майи соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе дар доираи Раванди оби Душанбе Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба “Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор”, солҳои 2018-2028” баргузор гардид, ки баёнгари ин гуфтаҳост.
Дар Конфронси мазкур давоми чаҳор рӯз масъалаҳои обу иқлим ва устувории захираҳои об мавриди баррасӣ қарор гирифта, дар он мушкилот, дурнамо ва роҳҳои ҳалли ин масъалаи муҳими ҷаҳонӣ гуфта шуд.
Ба иттилои Вазорати корҳои хориҷии кишвар, дар кори Конфронс 2500 иштирокдор аз 110 кишвар, намояндагони воломақоми 75 созмони байналмилалию минтақавӣ ва коршиносони сатҳи баланд аз 170 муассисаи илмиву таҳқиқотии ҷаҳон ҷамъ омада буданд.
ТАЛАБОТ БА ОБИ ОШОМИДАНӢ 25% МЕАФЗОЯД
Дар кори Конфронс Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ширкат варзида, зикр намуданд, ки ин конфронс ба ташаккули уҳдадориҳои муштараки мо барои таҳкими ҳамкорӣ ва суръат бахшидан ба амалҳо ҷиҳати ҳалли яке аз мавзуъҳои ҳассоси замони муосир мусоидат менамояд.
Ҳамзамон, Пешвои миллат қайд намуданд, ки талошҳои Тоҷикистон баҳри баланд бардоштани мақоми об равона шудаанд. Эълони Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” гувоҳи ин кӯшишҳост.
- Тоҷикистон ҳамоно ҷониб-дори бархурди мутавозин, фарогир ва ба самараи амалӣ нигаронидашуда мебошад. Эълони Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” гувоҳи возеҳи кӯшишҳои муштараки мо дар ин самт мебошад, - зикр карданд Сарвари давлат.
Дар доираи ташаббуси “Раванди оби Душанбе” Тоҷикистон платформаи байналмилалии фарогир ва шаффофро ташаккул медиҳад.
Президенти кишвар мушкилоти ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устуворро ёдовар шуда, таъкид намуданд, ки дар ҷаҳон миллиардҳо нафар ба оби нӯшокии бехатар дастрасӣ надоранд, наздик ба 4 миллиард сокини сайёра ҳар сол як моҳ бо норасоии шадиди об рӯ ба рӯ мешаванд.
- Бояд эътироф кард, ки бо вуҷуди пешравиҳо дар мавзуи об, ҷаҳон ҳанӯз ҳам бо як зумра мушкилиҳое рӯ ба рӯ мебошад, ки раванди ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устуворро душвор кардааст, - баён доштанд Роҳбари давлат.
Сарвари давлат илова намуданд, ки тибқи таҳқиқоти нави коршиносон, то соли 2050 талаботи ҷаҳон ба оби ошомиданӣ ҳадди ақал 25% зиёд мешавад ва истеҳсоли ғизо бояд 50% афзоиш ёбад.
- Пешбинӣ мешавад, ки қариб нисфи аҳолии шаҳрнишини ҷаҳон бо норасоии об рӯ ба рӯ мегардад. Саноати “сабз”, шаҳрсозӣ ва инфрасохтори рақамӣ талабот ба обро бештар мекунанд.
ТАЪМИНИ АҲОЛӢ БА 90% ОБИ НӮШОКӢ ТО СОЛИ 2040
Инчунин, Пешвои миллат зимни суханронӣ дар кори Конфронс дар баробари мушкилиҳои ҷаҳонӣ, аз ҳаллу фасли мушкилиҳои сатҳи милливу минтақавии Тоҷикистон низ гуфтанд.
Аз ҷумла, зикр намуданд, ки дар доираи Барномаи ислоҳоти соҳаи об заминаҳои ҳуқуқӣ ва ниҳодӣ барои татбиқи марҳала ба марҳалаи мудирияти ҳамгироии захираҳои об таҳким ёфта, инфрасохтори асосӣ навсозӣ гардида, самаранокӣ ва устувории истифодаи об беҳтар гардидааст.
Ба таъкиди Президенти кишвар, барои суръат бахшидан ба раванди ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устувор дар Тоҷикистон Стратегияи миллии об то соли 2040 ва Барномаи давлатии таъминоти оби нӯшокӣ ва беҳдошт барои солҳои 2025-2029 қабул гардидаанд, ки дар асоси онҳо то соли 2040 дастрасии аҳолӣ ба оби мутамаркази ошомиданӣ бояд ба 90% расад.
- Мо ният дорем, ки то соли 2030 татбиқи пурраи мудирияти ҳамоҳангшудаи захираҳои обро дар сатҳи миллӣ ва ҳавзавӣ таъмин намуда, низоми муосири илман асоснок, устувор ва самаранокро таъсис диҳем. Ҳамзамон бо ин, мо талош дорем, ки то соли 2040 дастрасӣ ба оби мутамарказро ҳадди ақал барои 90 фоизи аҳолӣ таъмин намоем, - илова намуданд Сарвари давлат.
Бояд гуфт, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ният дорад миқёси технологияҳои сарфакунандаи обро беш аз 40 маротиба афзоиш диҳад ва онро абзори калидии мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим гардонад.
Инчунин, Пешвои миллат қайд намуданд, ки Тоҷикистон ба ҳамкориҳои фаромарзӣ аҳамияти хосса дода, Фонди байналмилалии наҷоти Аралро платформаи муҳими минтақавӣ мешуморад ва таъсиси Комиссияи байнидавлатии энергетикиро пешниҳод менамояд.
Ба таъкиди Сарвари давлат ин комиссия метавонад ҳамчун як абзори муҳимми таҳкими ҳамкории минтақавӣ ва таъмини рушди устувори ҳавзаи баҳри Арал хизмат намояд.
“ОБ БАРОИ РУШДИ УСТУВОР СОЛҲОИ 2018-2028” АЗ МАСЪАЛАҲОИ КАЛИДӢ
Дар кори Конфронс яке аз мавзуъҳои асосии ҳамоиш Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028” буд.
Иштирокчиён бахши шашуми Ҳадафҳои рушди устувор – дастрасӣ ба оби тоза ва беҳдоштро баррасӣ намуда, инчунин дар ҷараёни он масъалаҳои идоракунии захираҳои обӣ, ҳамкории байналмилалӣ ва шарикӣ байни давлатҳо ва созмонҳо муҳокима гардиданд.
Вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин таъкид намуд, ки даҳсолаи амал ба идоракунии устувори захираҳои об, рушди шарикӣ, табодули таҷриба ва таъмини дастрасӣ ба оби нӯшокӣ равона гардидааст.
Дар навбати худ Ли Ҷунҳуа, муовини Дабири кулли СММ оид ба масоили иқтисодӣ ва иҷтимоӣ гуфт, ки ҷаҳон аз ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор қафо мемонад. Ба иттилои ӯ, то ҳол 2,2 миллиард нафар ба оби нӯшокӣ дастрасӣ надоранд ва 3,5 миллиард сокин аз шароити бехатари беҳдошт маҳруманд.
Ӯ хабар дод, ки барои беҳтар кардани дастрасӣ ба об ва беҳдошт ҳамасола зиёда аз 130 миллиард доллар маблағ намерасад. Ли Ҷунҳуа таъкид кард, ки маблағгузории бештар, хусусан барои кишварҳои дар ҳоли рушд зарур аст.
НАТИҶАҲОИ ҲАМОИШ ВА ҚАБУЛИ СЕ САНАДИ КАЛИДӢ
Аз рӯи натиҷаҳои ҳамоиш се санади калидӣ қабул гардид. Қатъномаи “Оби Душанбе - 2026” ҳамчун санади асосии натиҷавӣ пазируфта шуд, ки самтҳои амалӣ барои таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ва суръат бахшидани иҷрои уҳдадориҳо дар соҳаи захираҳои обиро дар бар мегирад.
Илова бар ин, хулосаи ҳамраисон ва саҳми “Раванди оби Душанбе” ба Конфронси СММ оид ба захираҳои обӣ дар соли 2026 таҳия ва пешниҳод шуданд.
Кори конфронсро Қоҳир Расулзода, Сарвазири Тоҷикистон дар нишасти матбуотӣ натиҷагирӣ кард.
Ба гуфтаи Сарвазири Тоҷикистон, ин санадҳо ба амалисозии минбаъдаи Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, омодагии Конфронси СММ дар соли 2026 ва ҳамоиши ҷамъбастии соли 2028 саҳм мегузоранд.
Иштирокчиён таъкид карданд, ки дар солҳои татбиқи Даҳсола ба масъалаҳои амнияти об, идоракунии устувори захираҳо, беҳдошт ва дастрасӣ ба оби тоза дар сатҳи ҷаҳонӣ такони сиёсӣ гирифт.
Дар ин замина зарурати гузариш аз уҳдадориҳои байналмилалӣ ба натиҷаҳои амалӣ ва ченшаванда махсус зикр шуд. Коршиносон иброз намуданд, ки ҳамкории байналмилалӣ дар соҳаи об густариш ёфта, иштироки муассисаҳои молиявӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ афзоиш ёфтааст. Ҳамзамон, таваҷҷуҳ ба мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва пешгирии хатарҳои вобаста ба об бештар гардидааст.
Дар рафти муҳокимаҳо коршиносон зарурати таҳияи механизмҳои нави мониторинг, арз-ёбии самаранокии ташаббусҳои обӣ ва таҳкими ҳамоҳангсозии байналмилалӣ барои ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор - дастрасӣ ба об ва беҳдошт барои ҳама таваҷҷуҳи хосса зоҳир карда шуд.
Ҳамзамон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар фарҷоми суханронии худ пешниҳод намуданд, ки “Чаҳорчӯби Душанбе барои об” таъсис дода шавад. Ба гуфтаи Сарвари давлат, бо вуҷуди заминаҳои муҳиме, ки Даҳсолаи байналмилалии амал ва Рӯзномаи амали об фароҳам овардаанд, монеаҳои ҷиддӣ ҳанӯз боқӣ мондаанд.
Аз ин рӯ, зарурати гузариш ба марҳалаи нави ҳамкории ҷаҳонӣ дар соҳаи об ба миён омадааст. Чаҳорчӯби Душанбе метавонад талошҳои муштаракро ҳамоҳанг ва ҳамгиро сохта, ба натиҷаҳои амалӣ дар ҳалли масъалаҳои об мусоидат кунад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Аз замони соҳибистиқло-лӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи об ва пиряхҳоро дар сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ намуда, дар минбарҳои баланди СММ ба ҷомеаи байналмилалӣ зарурати пешгирии паёмадҳои хатарзо ба сайёраро хотиррасон кардааст.
Ин аст, ки коршиносони сатҳи ҷаҳонӣ Ҷумҳурии Тоҷикистонро маркази муколамаи ҷаҳонии об ном мебаранд.
Аз ҷумла, ахиран санаҳои 25 то 28-уми майи соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе дар доираи Раванди оби Душанбе Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба “Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор”, солҳои 2018-2028” баргузор гардид, ки баёнгари ин гуфтаҳост.
Дар Конфронси мазкур давоми чаҳор рӯз масъалаҳои обу иқлим ва устувории захираҳои об мавриди баррасӣ қарор гирифта, дар он мушкилот, дурнамо ва роҳҳои ҳалли ин масъалаи муҳими ҷаҳонӣ гуфта шуд.
Ба иттилои Вазорати корҳои хориҷии кишвар, дар кори Конфронс 2500 иштирокдор аз 110 кишвар, намояндагони воломақоми 75 созмони байналмилалию минтақавӣ ва коршиносони сатҳи баланд аз 170 муассисаи илмиву таҳқиқотии ҷаҳон ҷамъ омада буданд.
ТАЛАБОТ БА ОБИ ОШОМИДАНӢ 25% МЕАФЗОЯД
Дар кори Конфронс Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ширкат варзида, зикр намуданд, ки ин конфронс ба ташаккули уҳдадориҳои муштараки мо барои таҳкими ҳамкорӣ ва суръат бахшидан ба амалҳо ҷиҳати ҳалли яке аз мавзуъҳои ҳассоси замони муосир мусоидат менамояд.
Ҳамзамон, Пешвои миллат қайд намуданд, ки талошҳои Тоҷикистон баҳри баланд бардоштани мақоми об равона шудаанд. Эълони Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” гувоҳи ин кӯшишҳост.
- Тоҷикистон ҳамоно ҷониб-дори бархурди мутавозин, фарогир ва ба самараи амалӣ нигаронидашуда мебошад. Эълони Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” гувоҳи возеҳи кӯшишҳои муштараки мо дар ин самт мебошад, - зикр карданд Сарвари давлат.
Дар доираи ташаббуси “Раванди оби Душанбе” Тоҷикистон платформаи байналмилалии фарогир ва шаффофро ташаккул медиҳад.
Президенти кишвар мушкилоти ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устуворро ёдовар шуда, таъкид намуданд, ки дар ҷаҳон миллиардҳо нафар ба оби нӯшокии бехатар дастрасӣ надоранд, наздик ба 4 миллиард сокини сайёра ҳар сол як моҳ бо норасоии шадиди об рӯ ба рӯ мешаванд.
- Бояд эътироф кард, ки бо вуҷуди пешравиҳо дар мавзуи об, ҷаҳон ҳанӯз ҳам бо як зумра мушкилиҳое рӯ ба рӯ мебошад, ки раванди ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устуворро душвор кардааст, - баён доштанд Роҳбари давлат.
Сарвари давлат илова намуданд, ки тибқи таҳқиқоти нави коршиносон, то соли 2050 талаботи ҷаҳон ба оби ошомиданӣ ҳадди ақал 25% зиёд мешавад ва истеҳсоли ғизо бояд 50% афзоиш ёбад.
- Пешбинӣ мешавад, ки қариб нисфи аҳолии шаҳрнишини ҷаҳон бо норасоии об рӯ ба рӯ мегардад. Саноати “сабз”, шаҳрсозӣ ва инфрасохтори рақамӣ талабот ба обро бештар мекунанд.
ТАЪМИНИ АҲОЛӢ БА 90% ОБИ НӮШОКӢ ТО СОЛИ 2040
Инчунин, Пешвои миллат зимни суханронӣ дар кори Конфронс дар баробари мушкилиҳои ҷаҳонӣ, аз ҳаллу фасли мушкилиҳои сатҳи милливу минтақавии Тоҷикистон низ гуфтанд.
Аз ҷумла, зикр намуданд, ки дар доираи Барномаи ислоҳоти соҳаи об заминаҳои ҳуқуқӣ ва ниҳодӣ барои татбиқи марҳала ба марҳалаи мудирияти ҳамгироии захираҳои об таҳким ёфта, инфрасохтори асосӣ навсозӣ гардида, самаранокӣ ва устувории истифодаи об беҳтар гардидааст.
Ба таъкиди Президенти кишвар, барои суръат бахшидан ба раванди ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устувор дар Тоҷикистон Стратегияи миллии об то соли 2040 ва Барномаи давлатии таъминоти оби нӯшокӣ ва беҳдошт барои солҳои 2025-2029 қабул гардидаанд, ки дар асоси онҳо то соли 2040 дастрасии аҳолӣ ба оби мутамаркази ошомиданӣ бояд ба 90% расад.
- Мо ният дорем, ки то соли 2030 татбиқи пурраи мудирияти ҳамоҳангшудаи захираҳои обро дар сатҳи миллӣ ва ҳавзавӣ таъмин намуда, низоми муосири илман асоснок, устувор ва самаранокро таъсис диҳем. Ҳамзамон бо ин, мо талош дорем, ки то соли 2040 дастрасӣ ба оби мутамарказро ҳадди ақал барои 90 фоизи аҳолӣ таъмин намоем, - илова намуданд Сарвари давлат.
Бояд гуфт, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ният дорад миқёси технологияҳои сарфакунандаи обро беш аз 40 маротиба афзоиш диҳад ва онро абзори калидии мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим гардонад.
Инчунин, Пешвои миллат қайд намуданд, ки Тоҷикистон ба ҳамкориҳои фаромарзӣ аҳамияти хосса дода, Фонди байналмилалии наҷоти Аралро платформаи муҳими минтақавӣ мешуморад ва таъсиси Комиссияи байнидавлатии энергетикиро пешниҳод менамояд.
Ба таъкиди Сарвари давлат ин комиссия метавонад ҳамчун як абзори муҳимми таҳкими ҳамкории минтақавӣ ва таъмини рушди устувори ҳавзаи баҳри Арал хизмат намояд.
“ОБ БАРОИ РУШДИ УСТУВОР СОЛҲОИ 2018-2028” АЗ МАСЪАЛАҲОИ КАЛИДӢ
Дар кори Конфронс яке аз мавзуъҳои асосии ҳамоиш Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028” буд.
Иштирокчиён бахши шашуми Ҳадафҳои рушди устувор – дастрасӣ ба оби тоза ва беҳдоштро баррасӣ намуда, инчунин дар ҷараёни он масъалаҳои идоракунии захираҳои обӣ, ҳамкории байналмилалӣ ва шарикӣ байни давлатҳо ва созмонҳо муҳокима гардиданд.
Вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин таъкид намуд, ки даҳсолаи амал ба идоракунии устувори захираҳои об, рушди шарикӣ, табодули таҷриба ва таъмини дастрасӣ ба оби нӯшокӣ равона гардидааст.
Дар навбати худ Ли Ҷунҳуа, муовини Дабири кулли СММ оид ба масоили иқтисодӣ ва иҷтимоӣ гуфт, ки ҷаҳон аз ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор қафо мемонад. Ба иттилои ӯ, то ҳол 2,2 миллиард нафар ба оби нӯшокӣ дастрасӣ надоранд ва 3,5 миллиард сокин аз шароити бехатари беҳдошт маҳруманд.
Ӯ хабар дод, ки барои беҳтар кардани дастрасӣ ба об ва беҳдошт ҳамасола зиёда аз 130 миллиард доллар маблағ намерасад. Ли Ҷунҳуа таъкид кард, ки маблағгузории бештар, хусусан барои кишварҳои дар ҳоли рушд зарур аст.
НАТИҶАҲОИ ҲАМОИШ ВА ҚАБУЛИ СЕ САНАДИ КАЛИДӢ
Аз рӯи натиҷаҳои ҳамоиш се санади калидӣ қабул гардид. Қатъномаи “Оби Душанбе - 2026” ҳамчун санади асосии натиҷавӣ пазируфта шуд, ки самтҳои амалӣ барои таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ва суръат бахшидани иҷрои уҳдадориҳо дар соҳаи захираҳои обиро дар бар мегирад.
Илова бар ин, хулосаи ҳамраисон ва саҳми “Раванди оби Душанбе” ба Конфронси СММ оид ба захираҳои обӣ дар соли 2026 таҳия ва пешниҳод шуданд.
Кори конфронсро Қоҳир Расулзода, Сарвазири Тоҷикистон дар нишасти матбуотӣ натиҷагирӣ кард.
Ба гуфтаи Сарвазири Тоҷикистон, ин санадҳо ба амалисозии минбаъдаи Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, омодагии Конфронси СММ дар соли 2026 ва ҳамоиши ҷамъбастии соли 2028 саҳм мегузоранд.
Иштирокчиён таъкид карданд, ки дар солҳои татбиқи Даҳсола ба масъалаҳои амнияти об, идоракунии устувори захираҳо, беҳдошт ва дастрасӣ ба оби тоза дар сатҳи ҷаҳонӣ такони сиёсӣ гирифт.
Дар ин замина зарурати гузариш аз уҳдадориҳои байналмилалӣ ба натиҷаҳои амалӣ ва ченшаванда махсус зикр шуд. Коршиносон иброз намуданд, ки ҳамкории байналмилалӣ дар соҳаи об густариш ёфта, иштироки муассисаҳои молиявӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ афзоиш ёфтааст. Ҳамзамон, таваҷҷуҳ ба мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва пешгирии хатарҳои вобаста ба об бештар гардидааст.
Дар рафти муҳокимаҳо коршиносон зарурати таҳияи механизмҳои нави мониторинг, арз-ёбии самаранокии ташаббусҳои обӣ ва таҳкими ҳамоҳангсозии байналмилалӣ барои ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор - дастрасӣ ба об ва беҳдошт барои ҳама таваҷҷуҳи хосса зоҳир карда шуд.
Ҳамзамон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар фарҷоми суханронии худ пешниҳод намуданд, ки “Чаҳорчӯби Душанбе барои об” таъсис дода шавад. Ба гуфтаи Сарвари давлат, бо вуҷуди заминаҳои муҳиме, ки Даҳсолаи байналмилалии амал ва Рӯзномаи амали об фароҳам овардаанд, монеаҳои ҷиддӣ ҳанӯз боқӣ мондаанд.
Аз ин рӯ, зарурати гузариш ба марҳалаи нави ҳамкории ҷаҳонӣ дар соҳаи об ба миён омадааст. Чаҳорчӯби Душанбе метавонад талошҳои муштаракро ҳамоҳанг ва ҳамгиро сохта, ба натиҷаҳои амалӣ дар ҳалли масъалаҳои об мусоидат кунад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед