Суҳбатамон чор сол пеш сари дастархони хоксоронаи тоҷикона бо ин муйсафеди ширинсухан дар саҳни ҳавлиашон сурат гирифт. Ӯро мизбони ҳар маърака мегуфтанду хурду бузурги қишлоқ аз сухандонӣ, қиссапардозӣ, афсонагӯӣ ва шакаррезии ин пирамарди нексиришт баҳра бурдаанд, ба хирадмандӣ ва дониши баланди ӯ ҳамеша таҳсину офарин мехонданд.

Дар ҳар ҷамъомаду маърака пеш аз ҳама барои эҳтиром ва шакаргуфториаш зимоми суханро пайваста ба ӯ медоданд. Кӯдакони деҳа дар хонаи бобои Чоршанбе Алифшоев ҷамъ шуда, афсонаҳои ӯро бо завқи том гӯш мекарданд. Ӯ ягон мактаби олиро тамом накарда буд, вале аз дунёи маънавиёт ва илму дониш маълумоти кофӣ дошт.

Он рӯзи офтобӣ, бо дамидани субҳ молҳоро аз оғил берун бароварда, ба ҷое, ки подабон интизор буд, раҳсипор гардидам. Аслан дар деҳа мардум то боридани барфи зиёд молҳояшонро бо нав-бат ҳаррӯз ба чарогоҳ бурда, бегоҳ боз подабон онҳоро оварда ба дасти мардум месупорад. Ҷойи ҷамъшавӣ дар пушти хонаи бобои Чоршанбе ки қарор дошт, роҳамон низ аз он ҷо мегузашт.

Хостам аз назди хонаашон гузарам, вале чун маро дид, ишора кард, ки ба поён фароям. Наздаш расидаму салом додам. Баъди ҳолпурсӣ, суҳбатамон гарм шуд. Бо ин марди хирад ҳамсуҳбат шуда, аз рӯзгор ва ботини одамони соҳибдил ошноӣ пайдо кардам. Дар чеҳраи ин пирамарди нуронӣ табассум гул карду китоб-ро, ки дар дасташ қарор дошт, як тараф монд.

- Рости гап аз овони хурдсолӣ шавқу ҳавас ва рағбатам нисбати хондан, мутолиаи китоб беандоза зиёд буд, - гуфт ӯ. - Мактаби даҳсолаи қишлоқи Хидорҷевро бо баҳои хубу аъло тамом кардам. Умеди банда ин буд, ки ба университет ба факултаи геология дохил гардам. Аммо орзуи ман дар фатҳи ин пайраҳа амалӣ нашуд. Чӣ кор кунам, насиб набудаст. Баъдан, ба шаҳри Ленинобод (Хуҷанди ҳозира) рафта, дар управленияи шашуми сохтмонӣ ба кор даромадам. Дар баробари кор худро ба курси ронандагӣ номнавис кардам ва шунавандаи дарси ронандагӣ гардидам. Ҳамин тавр, зиндагиам ба маҷрои тоза ворид гардид. Солҳои 1966 - 2003 ба ҳайси ронанда дар масири Хоруғ-Ӯш, Хоруғ-Ишкошим бенуқсон кор кардам”.

Баъди андаке оромӣ дубора ба сухан гуфтан идома бахшид:

- Куҷое нарафта бошам, ҳамсафари ягонаи ман китоб буд. Ҳам дар шаб, ҳам рӯзона, аз кор ки фориғ мешудам, ҳатман китоб мутолиа менамудам. Ҳангоми таҳсил дар мактаб қисми зиёди вақтамро ба хондани китоб сарф мекардам. Бо ҳамсинфонамон баҳсу мунозира, саволу ҷавоб, байтбарак, қиссаю афсонагӯӣ ташкил мекардем. Меҳру муҳаббат ва ихлоси ман нисбати китоб рӯз то рӯз пурқувваттар гардид. Китоб забони одамро бурро ва пастиву баландии зиндагиро барояш ҳамвор мекунад. Ман дарси зиндагиро аз китоб омӯхтам. Зиндагии байни ману ҳамсарамро китоб устувор кард. Рос-ташро гӯям, ман муҳаббат ба занамро аз китоб дарёфтам.

- Шумо ба муҳаббати зан ва ишқи ҳақиқӣ боварӣ доред? - пурсидам аз ӯ.

- Дурӯғ нагӯям бо оилаи меҳрубонам Суратмоҳ аз даври мактабхонӣ шинос шудам. Се сол маро то аз хизмат дар Артиши Шуравӣ баргаштанам мунтазир шуд. Чиҳил соли бо ҳам буданамон, гапи пасту баландро ба ҳам раво надидем. Ҳурмати ҳамдигар барои ҳардуамон аз ҳама бештар мақом дошт.

Дар китоби “Афсонаҳои халқҳои Эрон” дар ҷое хондам, ки: “Дар дунёи бекарон зан балост, аммо ҳеҷ хона бебало намешавад”. Зан агар набошад зиндагии мо маъво ва зистанамон дар ин дунё маъно надорад. Китоби Ҷалоли Ҳиротӣ “Гавҳари ишқ”-ро, ки яксар аз ишқу ошиқӣ, муҳаббат, зан, маъшуқа ҳикоят мекард, бештар варақгардон мекардам ва маънии дӯст доштанро аз ин китоб бардошт намудам. Ҷое овардааст, ки: “Ишқ табиист. Ишқ ҳеҷ гоҳ гум намешавад. Дар дунё дигар ҳама чиз миранда аст, вале ишқ ва муҳаббат абадзиндаанд”.

- Пас, шумо пирӯзии зиндагиро дар устувории ишқу муҳаббат мебинед?-кунҷковӣ намудам ман.

- Зиндагиро муҳаббат, ишқ ва дониши баланди инсонӣ пойдор медорад. Ҷалоли Ҳиротӣ дар зиндагӣ дилдодаи ягона дош-тааст, ки Сияҳмуй номаш будаст. Шоир нисфи ҳаёташро дар зиндон паси сар намудааст. Ҳарчанд азоби маҳбус буданаш ӯро монда мекард, вале дар маҳбас муҳаббати ӯ ба маъшуқааш дили ӯро ба зиндагӣ гарм менамуд. Рубоиёташро ба дилдодаи ягонааш бахшидааст.

Ӯ маъшуқаашро ба гул, гуле, ки мешукуфад ва ҳазорҳо розҳоро аз одамон ниҳон медорад, ташбеҳ додааст:

Сиёҳ чодир ба сар кардӣ гули ман,
Куҷо майли сафар кардӣ гули ман.
Ба ҳар ҷо меравӣ зудтар биёӣ,
Маро хуни ҷигар кардӣ гули ман.

- Нигоҳи шумо ба ишқу муҳаббати имрӯза чӣ гуна аст?

- Бисёр афсӯс мехӯрам, ки баъзе ҷавонони имрӯза булҳавас, мағрур, ишқу муҳаббатро фақат ҳавову ҳавас мепиндоранд. Қадри зан, оилаашонро надониста, тез ҷудо мешаванд. Ман рости гап дар хиҷолатам, ки ҷавонон ба муроди худ мерасанд, лаззати зиндагиро начашида, аз ҳам ҷудо мешаванд. Ин муҳаббат нест, балки булҳавасист. Зебогӣ ва тапиши қалби зани меҳрубонро касе мебинаду эҳсос мекунад, ки дар вуҷуди худ аз меҳру вафодорӣ тухми ишқу муҳаббати ҳақиқӣ кошта бошад.
Суҳбатамон бо ин муйсафеди дарёдил то омадани подабон тӯл кашид. Воқеан, зиндагиномаи чунин шахсон барои имрӯзу фардои насли ҷавон саропо панду ҳикмат аст. Дар суҳбати соҳибдилони суханвар нишастану аз гуфтори онҳо баҳра бурдан ҷаҳон-ҷаҳон андарзи маънавию ахлоқиро дар худ ғунҷондан аст.

Суҳбати дароз ба назарам лаҳзае беш набуд. Вале аз ҳолномаи ӯ дарси зиндагиро аз худ намудем. Аз ду ҳазор шеъру рубоӣ, афсонаву қисса, ки ӯ медонист, танҳо зарраеро барои худамон сабт кардему халос. Аммо, муйсафед моро дасти холӣ намонд, чанд нусха китобро ба дас-тамон доду гусел кард.

Ӯ имрӯз дар қайди ҳаёт нест, вале шакаргуфториҳояш ҳанӯз дар хотираҳои ёру дӯстон ва ҳамдеҳагон чарх мезанад.

Садоншо ҶАНОБИЛШОЕВ, “ҶТ”