Кӯдакон бо васеъ шудани доираи муошират малакаҳои нав ҳосил мекунанд, донишҳои ҷадидро аз худ мекунанд, аммо на ҳамеша ин чизҳои нав хубу судманданд. Масалан, дашному ҳақорат. Калонсолон ҳангоми аз даҳони кӯдаки худ шунидани алфози қабеҳ аксар вақт чӣ гуна рафтор карданро бо онҳо намедонанд.

“АЗ КУҶО ОҒОЗ КУНЕМ?”

Аксар падару модарон ҳангоми шоҳиди бадрафториву бадзабонии кӯдаки худ шудан чунин меандешанд: “Аз кӣ ёд гирифта бошад?”, ё “Ба кӣ монанд шуда бошад?” Аммо барои ба ин суолҳо ҷавоб пайдо кардан волидонро мебояд, ки ба рафтору кирдори худ, тарзи суханронии худ боре эътибор диҳанд. Чун зиёд иттифоқ меафтад, ки кӯдакон ҳама амалҳоро аз мо, волидон, “нусха мегиранд”. Боре нафаре аз мо андешидаем, ки худ чунин хислатҳоро дорем ё не: тундмизоҷӣ, хашмгинӣ, зудранҷӣ, ҳассосият...? Агар “Ҳа”, пас тарбиятро бояд аз худ оғоз кард.

ЭЪТИБОР НАДИҲЕМ

Бархе аз волидон бар ин андешаанд, ки ба алфози қабеҳ, ки аз забони кӯдакон берун мешавад, набояд эътибор диҳем, чун кӯдак тадриҷан онҳоро фаромӯш мекунад. Шояд ин ақида то андозае дуруст бошад. Аммо магар нафаре кафолат дода метавонад, ки кӯдак баъди фаромӯш кардан дар лаҳзаҳои махсусе боз онҳоро ба хотир намеорад? Зимнан, падару модарон набояд як чизро нодида бигиранд, ки тафаккури кӯдакон аз тафаккури калонсолон ба куллӣ фарқ дорад. Вақте кӯдак мебинад, ки падару модар ба суханҳои зишту рафтори ноҷои ӯ беаҳамиятӣ зоҳир мекунанд, ба хулосае меояд, ки чунин гуфтору рафтор дуруст ва мувофиқи меъёр аст.

ТАРС

Баъзе волидон тарсондани кӯдакро як усули манфиатноки тарбият меҳисобанд. Равоншиносон иброз медоранд, ки ин усули бад нест, агар дар мавриди зарурӣ истифода шаваду таъсирнок бошад. Аммо ин усул ду ҷанбаи манфӣ дорад. Аввалан бо мурури замон дигар тарсондани кӯдак душвортар мегардад, чун кӯдак тадриҷан болиғ шудаву дурӯғ будани онҳоро пай мебарад. Дуюм ин, ки дар мавриди истифодаи аз меъёр зиёд, ин усул метавонад ба асаби кӯдакон халал ворид намуда, онҳоро тарсу ва ҳассос гардонад. Дар миёни волидон, хосса модарон, усули бо таҳдиди расму қоидаҳои тиббӣ, масалан, духтур, сӯзандору ва ғайраҳо тарсондани кӯдакон “маъмул” аст. Баъди ин яқин аст, ки кӯдак танҳо бо дидани духтур мисли девонаҳо ғаш мекунад.

МАШВАРАТ

- Роҳи аз ҳама манфиатноку дар айни замон мураккаб ин маслиҳату машварат бо кӯдакон аст, - мегӯяд мураббии боғча-яслии №144-и пойтахт Шарофат Саидасанова. – Ин албатта аз волидон таҷрибаву маҳорати хоссаро талаб мекунад. Вақте аз даҳони кӯдак суханони қабеҳ мешунавем, мо бояд дарҳол бо ҷиддияти том, бо оҳанги қатъӣ ба ӯ фаҳмонем, ки чунин суханронӣ хоси бачаҳои кӯчагарду овора, бекасукӯй ва беодоб мебошад. Ва чунин бачаҳоро дар ҷойҳои хуб, аз ҷумла ҳар гуна маъракаҳо, иду ҷашнҳо, толорҳои идона роҳ намедиҳанд. Баъди ин бояд имконият диҳем, то кӯдак интихоб кунад.

БА КӮДАК ОЗОДӢ ДИҲЕМ, Ё...?

Баъзан ба кӯдак худ хубӣ карданӣ мешавему дар асл барояш “хизмати хирсона” мекунем, ки ин ба ҳаёти минбаъдаи ӯ халал ворид месозад. Барои кӯдак ҳадди худро шинохтан хеле муҳим аст. Чаро?

Таманно Умарова, омӯзгори собиқадор аз шаҳри Душанбе дар ин маврид андешаҳои худро чунин баён намуд: “Моро мебояд кӯдакони хуштолеъро ба воя расонем. Ва бо мақсади он ки кӯдаконамон хушбахт бошанд, ҳама хостаҳояшонро ба ҷо меорем, ки дар натиҷа онҳо эркаву нозпарвард ба воя мерасанд. Вақте волидон ҳама хостаҳои кӯдакро бечунучаро иҷро мекунанд, дар баробари шунидани алфози қабеҳ аз забонаш бетарафиро ихтиёр мекунанд, дар майнаи кӯдак тасаввуроти барғалате тавлид меёбад: ӯ худро аз падару модар тавонотар эҳсос мекунаду падару модарро заифтар аз худ. Ҳамзамон меандешад, ки модоме падару модараш ягон дархости ӯро рад карда наметавонанд, пас кӣ чунин ҷуръат карда метавонад? Ва дигар барояш ҳеҷ монеа вуҷуд дошта наметавонад. Яъне барояш ҳама чиз мумкин аст!”

Воқеан, вақте кӯдак дар чунин муҳит калон мешавад, ин ба зиндагии ояндаи ӯ бетаъсир намемонад. Талқини ҳадшиносӣ ба кӯдак имкон медиҳад, ки устувору ҷиддӣ, ростқавлу қавиирода ба воя расида, ба хубӣ дарк кунад, ки чӣ барояш мумкин асту чӣ не, кадом амал хуб асту кадоме бад. Чун вақте кӯдак аз хурдӣ хубро аз бад фарқ карда натавонад, пас дар оянда низ чун шахси камҷуръат, дамдузд ва беирода ба воя мерасад. Бо одамон забон ёфтану дар ҷомеа мавқеъ пайдо кардан барояш душвор мегардад.

ОМИЛИ ХИҶОЛАТ, Ё ҶАЛБИ ТАВАҶҶУҲ?

Мутахассисон яке аз сабабҳои истифодаи алфози қабеҳу ноҷо аз ҷониби кӯдакону наврасонро ин хоҳиши ба худ ҷалб намудани таваҷҷуҳи атрофиён аз ҷониби онҳо маънидод мекунанд. Онҳо бо вуҷуди он ки бо чунин аъмоли худ калонсолонро дар хиҷолат мемононанд, ҳамзамон мавриди таваҷҷуҳи онҳо қарор мегиранд. Дар чунин ҳолатҳо бояд бо кӯдак тавре рафтор намуд, ки ҷиҳатҳои мусбату манфии рафтори худро дарк карда тавонад. Ба ӯ бояд фаҳмонем, ки вақте сухани ноҷо мегӯяду бадрафторӣ мекунад, одамон дигар ба ӯ таваҷҷуҳ намекунанд ва баракс танҳо кори хубу амалҳои шоиста метавонад таваҷҷуҳи дигаронро ҷалб созад. Дар ин сурат мо метавонем ҳам ба ҳолати равонии кӯдак, ҳам ба худ, оромиш бахшем.

Дар ҳама ҳолат ҳангоми тарбияи кӯдакон қоида ва меъёрҳоеро бояд ҷорӣ кунем, ки устувору қавӣ бошанд ва касе натавонад онҳоро вайрон кунад. Аммо тавре бояд рафтор намуд, ки “химча нашиканад”. Дар баробари ҳамаи ин кӯдакон набояд аз фазои меҳру муҳаббати волидон дур ва аз оғӯши гарми онҳо бебаҳра бошанд. Чун ин калиди ҳама муваффақиятҳост.