ҶОМЕА
Шанбе 06 Июн 2026 09:59
Ё чаро бархе блогерон наворҳои дур аз фарҳангу ахлоқ сабт мекунанд?
Миллати тоҷик аз азал фарҳанги бою ғанӣ дошта, тули ҳазорсолаҳо онро ҳифз намудааст. Дар арсаи ҷаҳон халқи сарбаланди тоҷикро бо маданияти баланду таърихи қадима мешиносанду эътироф мекунанд. Мутаассифона, нафароне пайдо мешаванд, ки бо роҳҳои мухталиф фарҳангу тамаддуни ҳазорсолаҳо ҳифзшудаи мардуми тоҷикро халалдор мекунанд, ашъори эҷоднамудаи шоиронро зери суол мебаранд ва мушкилоти зиндагии шахсии худро ба ҷамъият омехта месозанд.
Имрӯз дар фазои маҷозии интернет блогере бо номи “Бобои Қанд” пайдо шудааст, ки ба гуфтае куҳансолтарин блогер дар Тоҷикистон мебошад. Мақсади наворҳояш номаълум аст. Гоҳ аз дин мегӯяду гоҳ аз ким-кадом блогерони шарманда тарафдорӣ мекунад ва баъзан насиҳатчӣ мешаваду масоили норӯшани зиндагии худро оммавӣ месозад.
Чанде пеш дар сомонаҳои иҷтимоӣ, хусусан ютуб филме бо номи “Мӯйсафеди зангир” баромад, ки дар муддати се моҳ наздики 750 ҳазор тамошобин пайдо кард. Филм аз нигоҳи касбияти наворбардорӣ умуман ба талабот ҷавобгӯ набуда, сифати хеле паст дорад. Ному насаби офарандагони филм дар навор дарҷ нашудааст. Нақши асосиро “Бобои Қанд” ном блогер мебозад.
Муҳтавои филм ин аст, ки мӯйсафеди солхӯрдае дар аввалин дидор ба як духтари мактабхон ошиқ мешавад. Ин дар ҳоле рух медиҳад, ки мӯйсафед ду зан дораду ҳанӯз писари ба балоғат расидааш оиладор нест. Ӯ ҳамсари якуму писарашро маҷбур мекунад, ки барои тӯй ба хонаи духтари мактабхон раванд.
Нахуст худи мӯйсафед аз паси духтар омада, суроғаи хонаашро аниқ мекунаду назди модару бародари духтар барои хостгорӣ меравад. Дар аввал бародари духтар мағал бардошта, пирамардро аз хона ронданӣ мешавад, аммо баробари шунидани миқдори молу сарвати ӯ, аз фикраш гашта, розигӣ медиҳад ва аз модараш хоҳиш мекунад, ки хоҳарашро барои ин кор розӣ кунонад...
ФИЛМ БА ФАРҲАНГИ МАРДУМ ЧӢ АЛОҚА ДОРАД?
Бо вуҷуди оне ки аксари филмҳо тахайюлӣ ва аз рӯйи сенарияи бофта наворбардорӣ мешаванд, аммо ҳамоно муаррифгари фарҳангу маданият ва тамаддуни мардум шинохта мегарданд. Чуноне ки чанд сол қабл филмҳои туркӣ сербинандатарин филмҳо дар ҳудуди кишвари мо шуданд, таъсири худ (чи манфӣ ва чи мусбат)-ро ба мардум расониданд. Бархе аз кӯдакон пас аз тамошои ин филмҳо байни худ бозиҳое чун шӯриш барпо кардаву ҷангу хархаша менамуданд. Аз нигоҳи дигар, филмҳои туркӣ ба фарҳанги либоспӯшӣ ва рафтору гуфтори мардуми тоҷик таъсири худро гузоштанд.
“Филм”-и “Мӯйсафеди зангир” низ бешубҳа муаррифгари хислат ва тарзи зиндагии мардуми тоҷик гардида, моро ҳамчун халқи пулпарасту шаҳватпараст дар арсаи ҷаҳон муаррифӣ мекунад. Дар моддаи 170 (Дузанагӣ ё серзанагӣ)-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: “Дузанагӣ ё серзанагӣ, яъне бо ду ё якчанд зан зиндагонӣ кардан бо пешбарии хоҷагии умумӣ, бо ҷарима ба андозаи аз як ҳазор то ду ҳазор нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба муҳлати то ду сол ё бо маҳдуд кардани озодӣ то панҷ сол ҷазо дода мешавад”.
Вале “филм”-и мазкур (аксари коргардонҳо аз филм гуфтани ин навор худдорӣ мекунанд) мухолифи қонунгузорӣ ва меъёрҳои ахлоқӣ буда, фарҳангу маданияти мардуми моро зери суол мебарад. “Қаҳрамон”-и “филм” мехоҳад духтари мактабхонро ҳамчун ҳамсари сеюм ба занӣ гирад. Дар ин ҷо ду қонун - моддаи 170 (Дузанагӣ ё серзанагӣ)-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва моддаи 13 (Синни никоҳӣ)-и Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон вайрон мешавад. Мутобиқи ин модда “синни никоҳӣ аз ҳаждаҳсолагӣ муқаррар карда мешавад”. Аммо дар ин филм мӯйсафеди солхӯрдае хонандаи мактабро, ки ҳанӯз ноболиғ аст, маҷбурӣ ба занӣ гирифтанӣ мешавад.
КОРГАРДОНҲО ДАР МАВРИДИ ФИЛМ ҲАРФ ЗАДАН НАМЕХОҲАНД
Филми “Мӯйсафеди зангир” ба ягон студия дахл надорад. Аз нигоҳи меъёру қавоиди филмофарӣ умуман ба талабот ҷавобгӯ нест. Аз ин рӯ, аксари филмофарон низ намехоҳанд дар борааш ҳарфе зананд. Баъзеҳо онро ба ахлоте ташбеҳ медиҳанд, ки гӯё аз аттор назарашонро дар мавриди он мепурсем.
Некрӯз Ҷалилиён, коргардони тоҷик, дар мавриди филмимазкур норозиёна чунин ибрози назар намуд: “Вақте бо хуни ҷигар филм мегирем, ба хотире, ки тамошобинони мо филми хубе, ки ба андеша мебарад, тамошо кунанд (ишора ба филми “Дар талоши ҳақиқат”, ки чанде пеш атрофи он баҳси калоне сар зада буд), масъулини синамо бе ҳеҷ сабаб аз рӯйи мақоли “ба ҷойи калла салла” амал карда, филми безарарро зери сензура мегиранд ва ба як филми бесарунӯг табдил медиҳанд. Дар ин ҷо, вақте ҳама меъёрҳои ахлоқӣ ва касбии синамо поймол карда мешаванд, ягон масъул - на Вазорати фарҳанг ва на “Тоҷикфилм” то ҳол аксуламал накардаанд”.
Дар ҳақиқат, офаридани як филми пурмазмуну ҷавобгӯ ба талаботҳои меъёрӣ заҳмату машаққати беандозаро талаб мекунад. Филме то ба бинанда мерасаду онро тамошобин баҳо медиҳад, паси парда бо садҳо мушкиливу машаққат сабт мешавад. Аммо “филм”-ҳое чун “Мӯйсафеди зангир” вориди майдон мешаванду касбияту машаққати филмофарони ҳирфаиро зери суол мебаранд.
МАСЪУЛОН ЧӢ МЕГӮЯНД?
Фирдавс Амирзода, сардори Раёсати иҷозатномадиҳӣ ва назорати маводҳои аудиовизуалии Муассисаи давлатии “Тоҷикфилм”, зимни суҳбати телефонӣ изҳор дошт, ки масъулони соҳа филми мазкурро пурра таҳлил намуда, барои нашри он иҷозат надоданд: “Филм пеш аз нашр ба мо расида буд. Кормандони мо онро таҳлил карда, ба Шурои бадеӣ пешниҳод карданд ва Шурои бадеӣ нашри филми мазкурро иҷозат надод. Он филм бе иҷозат дар сомонаҳои интернетӣ нашр шудааст. Баъди нашр дар сомонаҳои интернетӣ муаллифи филмро даъват кардем. Филмро аз канали шахсиаш ҳазф кард, аммо аллакай дар дигар шабакаҳо паҳн шуда буд...”.
Дар ин раванд, оид ба моҳият ва тарзи офаридани филми мазкур хостем назари чанде аз ҳунармандони асили кишварро пурсон шавем. Аммо, мутаассифона, ҳеҷ кадоме аз ҳамсуҳбатони мо дар мавриди ин филм нахостанд, ки назари худро баён кунанд ва яке аз онҳо чунин гуфт: “Он филмро тамошо накардаам ва тамошо кардан ҳам намехоҳам. Аз ин рӯ, намехоҳам дар борааш ибрози назар дошта бошам”. Ин ва дигар посухҳои ба ҳамин монандро мо аз ҳамсуҳбатони ҳунарманди худ дарёфт кардем.
Аз посухи ҳамсуҳбатон бармеояд, ки онҳо аз офаридани чунин филм шарм медоранд ва намехоҳанд, ки перомуни он андешаи хешро иброз намоянд.
БА ҶОЙИ ХУЛОСА
Ҳар як филм ва наворе, ки сабт мешаваду пешкаши омма мегардад, пеш аз ҳама ба ҳолати равонии кӯдакону наврасон ва фарҳанги ҷавонон таъсири худро мегузорад. Филми тарбиявию ахлоқӣ метавонад дар вуҷуди кӯдакону наврасон хусусиятҳои мусбати филмро ҷой диҳад, муносибати холисонаро омӯзонад ва дар кадом маврид чӣ гуфтанро ёд диҳад. Вале навору сабте, ки мухолифи ин ё он қонунгузорӣ ва ё меъёру ахлоқ аст, дар вуҷуди бинанда низ таассуроти манфиро ҷой медиҳад. Аз ин рӯ, масъулон, хусусан блогерону ҳунармандонро зарур аст, ки барои тарбияи омма, махсусан насли наврас наворҳое сабт кунанд, ки тарбиятдиҳанда бошанд, на чун “қаҳрамон”-и мавзуи мо матраҳшаванда.
Шаҳодат ХОЛОВА, "ҶТ"
Миллати тоҷик аз азал фарҳанги бою ғанӣ дошта, тули ҳазорсолаҳо онро ҳифз намудааст. Дар арсаи ҷаҳон халқи сарбаланди тоҷикро бо маданияти баланду таърихи қадима мешиносанду эътироф мекунанд. Мутаассифона, нафароне пайдо мешаванд, ки бо роҳҳои мухталиф фарҳангу тамаддуни ҳазорсолаҳо ҳифзшудаи мардуми тоҷикро халалдор мекунанд, ашъори эҷоднамудаи шоиронро зери суол мебаранд ва мушкилоти зиндагии шахсии худро ба ҷамъият омехта месозанд.
Имрӯз дар фазои маҷозии интернет блогере бо номи “Бобои Қанд” пайдо шудааст, ки ба гуфтае куҳансолтарин блогер дар Тоҷикистон мебошад. Мақсади наворҳояш номаълум аст. Гоҳ аз дин мегӯяду гоҳ аз ким-кадом блогерони шарманда тарафдорӣ мекунад ва баъзан насиҳатчӣ мешаваду масоили норӯшани зиндагии худро оммавӣ месозад.
Чанде пеш дар сомонаҳои иҷтимоӣ, хусусан ютуб филме бо номи “Мӯйсафеди зангир” баромад, ки дар муддати се моҳ наздики 750 ҳазор тамошобин пайдо кард. Филм аз нигоҳи касбияти наворбардорӣ умуман ба талабот ҷавобгӯ набуда, сифати хеле паст дорад. Ному насаби офарандагони филм дар навор дарҷ нашудааст. Нақши асосиро “Бобои Қанд” ном блогер мебозад.
Муҳтавои филм ин аст, ки мӯйсафеди солхӯрдае дар аввалин дидор ба як духтари мактабхон ошиқ мешавад. Ин дар ҳоле рух медиҳад, ки мӯйсафед ду зан дораду ҳанӯз писари ба балоғат расидааш оиладор нест. Ӯ ҳамсари якуму писарашро маҷбур мекунад, ки барои тӯй ба хонаи духтари мактабхон раванд.
Нахуст худи мӯйсафед аз паси духтар омада, суроғаи хонаашро аниқ мекунаду назди модару бародари духтар барои хостгорӣ меравад. Дар аввал бародари духтар мағал бардошта, пирамардро аз хона ронданӣ мешавад, аммо баробари шунидани миқдори молу сарвати ӯ, аз фикраш гашта, розигӣ медиҳад ва аз модараш хоҳиш мекунад, ки хоҳарашро барои ин кор розӣ кунонад...
ФИЛМ БА ФАРҲАНГИ МАРДУМ ЧӢ АЛОҚА ДОРАД?
Бо вуҷуди оне ки аксари филмҳо тахайюлӣ ва аз рӯйи сенарияи бофта наворбардорӣ мешаванд, аммо ҳамоно муаррифгари фарҳангу маданият ва тамаддуни мардум шинохта мегарданд. Чуноне ки чанд сол қабл филмҳои туркӣ сербинандатарин филмҳо дар ҳудуди кишвари мо шуданд, таъсири худ (чи манфӣ ва чи мусбат)-ро ба мардум расониданд. Бархе аз кӯдакон пас аз тамошои ин филмҳо байни худ бозиҳое чун шӯриш барпо кардаву ҷангу хархаша менамуданд. Аз нигоҳи дигар, филмҳои туркӣ ба фарҳанги либоспӯшӣ ва рафтору гуфтори мардуми тоҷик таъсири худро гузоштанд.
“Филм”-и “Мӯйсафеди зангир” низ бешубҳа муаррифгари хислат ва тарзи зиндагии мардуми тоҷик гардида, моро ҳамчун халқи пулпарасту шаҳватпараст дар арсаи ҷаҳон муаррифӣ мекунад. Дар моддаи 170 (Дузанагӣ ё серзанагӣ)-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: “Дузанагӣ ё серзанагӣ, яъне бо ду ё якчанд зан зиндагонӣ кардан бо пешбарии хоҷагии умумӣ, бо ҷарима ба андозаи аз як ҳазор то ду ҳазор нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё бо корҳои ислоҳӣ ба муҳлати то ду сол ё бо маҳдуд кардани озодӣ то панҷ сол ҷазо дода мешавад”.
Вале “филм”-и мазкур (аксари коргардонҳо аз филм гуфтани ин навор худдорӣ мекунанд) мухолифи қонунгузорӣ ва меъёрҳои ахлоқӣ буда, фарҳангу маданияти мардуми моро зери суол мебарад. “Қаҳрамон”-и “филм” мехоҳад духтари мактабхонро ҳамчун ҳамсари сеюм ба занӣ гирад. Дар ин ҷо ду қонун - моддаи 170 (Дузанагӣ ё серзанагӣ)-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва моддаи 13 (Синни никоҳӣ)-и Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон вайрон мешавад. Мутобиқи ин модда “синни никоҳӣ аз ҳаждаҳсолагӣ муқаррар карда мешавад”. Аммо дар ин филм мӯйсафеди солхӯрдае хонандаи мактабро, ки ҳанӯз ноболиғ аст, маҷбурӣ ба занӣ гирифтанӣ мешавад.
КОРГАРДОНҲО ДАР МАВРИДИ ФИЛМ ҲАРФ ЗАДАН НАМЕХОҲАНД
Филми “Мӯйсафеди зангир” ба ягон студия дахл надорад. Аз нигоҳи меъёру қавоиди филмофарӣ умуман ба талабот ҷавобгӯ нест. Аз ин рӯ, аксари филмофарон низ намехоҳанд дар борааш ҳарфе зананд. Баъзеҳо онро ба ахлоте ташбеҳ медиҳанд, ки гӯё аз аттор назарашонро дар мавриди он мепурсем.
Некрӯз Ҷалилиён, коргардони тоҷик, дар мавриди филмимазкур норозиёна чунин ибрози назар намуд: “Вақте бо хуни ҷигар филм мегирем, ба хотире, ки тамошобинони мо филми хубе, ки ба андеша мебарад, тамошо кунанд (ишора ба филми “Дар талоши ҳақиқат”, ки чанде пеш атрофи он баҳси калоне сар зада буд), масъулини синамо бе ҳеҷ сабаб аз рӯйи мақоли “ба ҷойи калла салла” амал карда, филми безарарро зери сензура мегиранд ва ба як филми бесарунӯг табдил медиҳанд. Дар ин ҷо, вақте ҳама меъёрҳои ахлоқӣ ва касбии синамо поймол карда мешаванд, ягон масъул - на Вазорати фарҳанг ва на “Тоҷикфилм” то ҳол аксуламал накардаанд”.
Дар ҳақиқат, офаридани як филми пурмазмуну ҷавобгӯ ба талаботҳои меъёрӣ заҳмату машаққати беандозаро талаб мекунад. Филме то ба бинанда мерасаду онро тамошобин баҳо медиҳад, паси парда бо садҳо мушкиливу машаққат сабт мешавад. Аммо “филм”-ҳое чун “Мӯйсафеди зангир” вориди майдон мешаванду касбияту машаққати филмофарони ҳирфаиро зери суол мебаранд.
МАСЪУЛОН ЧӢ МЕГӮЯНД?
Фирдавс Амирзода, сардори Раёсати иҷозатномадиҳӣ ва назорати маводҳои аудиовизуалии Муассисаи давлатии “Тоҷикфилм”, зимни суҳбати телефонӣ изҳор дошт, ки масъулони соҳа филми мазкурро пурра таҳлил намуда, барои нашри он иҷозат надоданд: “Филм пеш аз нашр ба мо расида буд. Кормандони мо онро таҳлил карда, ба Шурои бадеӣ пешниҳод карданд ва Шурои бадеӣ нашри филми мазкурро иҷозат надод. Он филм бе иҷозат дар сомонаҳои интернетӣ нашр шудааст. Баъди нашр дар сомонаҳои интернетӣ муаллифи филмро даъват кардем. Филмро аз канали шахсиаш ҳазф кард, аммо аллакай дар дигар шабакаҳо паҳн шуда буд...”.
Дар ин раванд, оид ба моҳият ва тарзи офаридани филми мазкур хостем назари чанде аз ҳунармандони асили кишварро пурсон шавем. Аммо, мутаассифона, ҳеҷ кадоме аз ҳамсуҳбатони мо дар мавриди ин филм нахостанд, ки назари худро баён кунанд ва яке аз онҳо чунин гуфт: “Он филмро тамошо накардаам ва тамошо кардан ҳам намехоҳам. Аз ин рӯ, намехоҳам дар борааш ибрози назар дошта бошам”. Ин ва дигар посухҳои ба ҳамин монандро мо аз ҳамсуҳбатони ҳунарманди худ дарёфт кардем.
Аз посухи ҳамсуҳбатон бармеояд, ки онҳо аз офаридани чунин филм шарм медоранд ва намехоҳанд, ки перомуни он андешаи хешро иброз намоянд.
БА ҶОЙИ ХУЛОСА
Ҳар як филм ва наворе, ки сабт мешаваду пешкаши омма мегардад, пеш аз ҳама ба ҳолати равонии кӯдакону наврасон ва фарҳанги ҷавонон таъсири худро мегузорад. Филми тарбиявию ахлоқӣ метавонад дар вуҷуди кӯдакону наврасон хусусиятҳои мусбати филмро ҷой диҳад, муносибати холисонаро омӯзонад ва дар кадом маврид чӣ гуфтанро ёд диҳад. Вале навору сабте, ки мухолифи ин ё он қонунгузорӣ ва ё меъёру ахлоқ аст, дар вуҷуди бинанда низ таассуроти манфиро ҷой медиҳад. Аз ин рӯ, масъулон, хусусан блогерону ҳунармандонро зарур аст, ки барои тарбияи омма, махсусан насли наврас наворҳое сабт кунанд, ки тарбиятдиҳанда бошанд, на чун “қаҳрамон”-и мавзуи мо матраҳшаванда.
Шаҳодат ХОЛОВА, "ҶТ"
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед