ҶОМЕА
Шанбе 17 Январ 2026 08:46
Он 20%-и талабот ба барқро метавонад аз ҳисоби энергияи офтоб қонеъ созад
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни баргузории Маҷлиси Ҳукумат ба сохторҳои дахлдор дастур доданд, ки дар манзилҳои сокинони кишвар панелҳои офтобӣ насб карда шавад.
Бино ба иттилои Хадамоти матбуотии Президенти кишвар, дар Маҷлиси ахири Ҳукумат, ки 25 ноябр баргузор гардид, Сарвари давлат вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳоро вазифадор намуданд, ки барои амалигардонии Барномаи рушди соҳаи энергетикаи барқӣ барои солҳои 2026-2030, чораҳои дахлдор андешида, аз натиҷааш ҳар сол маълумот пешниҳод намоянд.
“Ҳамчунин, дастур дода шуд, ки мавзуи мондани панелҳои офтобӣ дар хонаҳои мардум ва васлу ҳамоҳанг намудани онҳо бо шабакаҳои барқии кишвар омӯхта шавад”, - омадааст дар хабар.
ОҒОЗИ БОЗОРИ НАВИ ЭНЕРГИЯИ САБЗ ДАР ТОҶИКИСТОН
Мавзӯи панелҳои офтобӣ дар Тоҷикистон тули солҳои ахир мавриди баррасӣ қарор мегирад. Аз ҷумла, дар Паёми солонаашон Пешвои миллат махсус таъкид намуданд, ки соли 2025 сохтмони неругоҳи офтобии 200 мегаваттӣ дар вилояти Суғд оғоз меёбад.
Ҳамзамон, вобаста ба ин соли гузашта Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон фармонеро тасдиқ намуд, ки мутобиқи он ҳангоми сохтмон ва таъмиру нав-созии иншоот истифодаи ҳатмии системаҳои барқии офтобӣ талаб карда мешавад.
Ба гуфтаи коршиносон, ин иқдом метавонад оғози бозори нави энергияи сабз дар Тоҷикистон бошад, ки ба паст шудани фишори талабот ба барқи гидроэнергетикӣ ва роҳандозии шабакаҳои мустақили таъминоти неру кӯмак мерасонад.
Ба гуфтаи Диловар Маъмуров, директори иҷроияи Ассотсиатсияи энергияи барқароршавандаи кишвар, Тоҷикистон дар ин самт акнун ба кор шурӯъ мекунад, вале дар солҳои наз-дик лоиҳаҳои зиёдеро метавонад дар ин самт роҳандозӣ намояд.
- Лоиҳаҳои зиёд мавҷуд аст ва фикр мекунам, ки дар солҳои наздик мо ҳатман ба ин мерасем. Аҳолӣ сол то сол меафзояд, шумораи корхонаҳои саноатӣ меафзояд, мошинҳои электрикӣ торафт зиёд мешаванд, иқтисодиёт рақамӣ мешавад. Ҳамаи ин сарфи зиёди энергияро талаб мекунад, - мегӯяд ӯ.
Ба гуфтаи ӯ, Тоҷикистон дар 5-10 соли наздик метавонад дар рушди энергетикаи офтобӣ ба дастовардҳои ҷиддӣ ноил шавад.
“Вазорати энергетика ҳоло барои оғоз кардани сохтмони нерӯгоҳҳои бузурги офтобӣ бо иқтидори то 1000 МВт дар 2-3 соли оянда фаъолона кор карда истодааст. Ин имкон медиҳад, ки вазъи таъминот бо қувваи барқ дар фасли зимистон беҳтар шавад. Вазорат нақша дорад, ки то соли 2030 ҳиссаи тавлиди неруи барқро тавассути истгоҳҳои офтобӣ ва бодӣ 5% афзоиш диҳад”, - зикр мекунад ӯ.
Ба гуфтаи мутахассисони соҳа, яке аз мушкилиҳо дар самти истифодаи васеи панелҳои офтобӣ дар Тоҷикистон, арзиши расмиёти гумрукӣ ҳангоми ворид намудани он ба кишвар ба ҳисоб меравад. Маҳз ҳамин омил аст, ки арзиши аслии маҳсулот то 30 фоиз афзоиш меёбад.
Ба андешаи ин коршинос, имтиёзҳои гумрукӣ метавонанд чунин технологияҳоро барои сокинон қулай ва осон намояд. Ба гуфтаи ӯ, танҳо соли гузашта фурӯши ин маҳсулот бештар шуд, зеро дар фасли баҳор ҳам маҳдудияти интиқоли барқ ҷорӣ гардид ва мардум дар ҷустуҷӯи манбаъҳои алтернативии барқ шуданд.
- Раванди ҷорӣ намудани технологияи сарфакунандаи энергия аз бисёр омилҳо, аз ҷумла дастгирии ҳукумат вобаста аст, - меафзояд номбурда.
Инчунин, дар Стратегияи миллии “иқтисоди сабз” то соли 2030 сохтани 1000 мегаватт иқтидори сабз ҳадаф гузошта шудааст, ки қадами аввалини ҷиддӣ ба ҳисоб меравад.
Тибқи иттилои Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон то ҳол барои истифодаи шахсии панелҳои офтобӣ иҷозатномаи махсус талаб карда намешавад.
“Агар дар ҷумҳурӣ низ мисли аврупоиҳо дар хонаҳои истиқоматӣ, мактабу муассисаҳои тандурустӣ ва фарҳангию варзиш насби панелу обгармкунакҳои офтобӣ васеъ ба роҳ монда шавад, метавонем аз ин ҳисоб то 20 дарсади талаботи энергетикиро қонеъ намоем”, - гуфта мешавад дар мавод.
Мувофиқи ҳисоби олимони Академияи миллии илмҳои ҷумҳурӣ, агар ҳамагӣ 1 дарсади ҳудуди ҷумҳуриро бо панелҳои офтобӣ пӯшонем, неруи барқе, ки аз онҳо тавлид мешавад, метавонад 5 млрд киловатт/соатро ташкил диҳад.
Ба ақидаи мутахассисони тоҷик, интенсивнокии радиатсияи офтоб дар кишвари мо ба 1 метри мураббаъ 1000 волтро ташкил дода, шумораи рӯзҳои офтобӣ дар Тоҷикистон вобаста ба мавқеи ҷойгиршавии минтақаҳо соле ба 280-330 рӯз мерасад.
ТАҶРИБАИ ДАВЛАТҲОИ ПЕШРАФТАИ ҶАҲОНӢ
Тибқи оморҳои расмӣ, Чин дар соли 2024 иқтидори неругоҳҳои офтобии худро қариб 55 фоиз зиёд намудааст. Ин нишондиҳанда барои як сол бесобиқа буда, аз сӯхтори зиёда аз 2 миллион тонна ангишт пешгирӣ кардааст. Ин далел бори дигар собит менамояд, ки гузариш ба неруи тоза метавонад таъсири мусбати бевосита ба муҳити зист ва иқтисод дошта бошад. Илова бар ин, сохта шудани бузургтарин неругоҳи офтобии ҷаҳон – иқтидори 4000 мегаватт – далели равшани имкониятҳои бузурги ин бахш аст.
Пас аз Чину ИМА аз ҷиҳати теъдоду иқтидори неругоҳҳои офтобӣ Ҳиндустон дар ҷаҳон ҷойи сеюмро ишғол менамояд.
Соли 2024 дар Ҳиндустон аз ҳисоби неругоҳҳои офтобӣ ба низоми энергетикии мамлакат боз 24 ҳазору 500 мегаватт неруи барқ изофа шудааст, ки ин рақами рекордӣ ба ҳисоб меравад. Истеҳсоли неруи барқ аз ҳисоби манбаъҳои барқароршавандаи энергия дар ин кишвар ба 209,4 ҳазор мегаватт расидааст, ки 47 дарсади он ба неругоҳҳои офтобӣ рост меояд.
Дар Аврупо, бахусус дар Олмон, истифодаи панелҳои офтобӣ дар хонаҳо ба тарзи оммавӣ роҳандозӣ шудааст. Арзонии неруи офтобӣ нисбат ба барқи шабакаи умумӣ сабабгори асосии ин тамоюл мебошад. Аз ин рӯ, таҷрибаи аврупоиҳо нишон медиҳад, ки истифодабарандагон дар шароити дахлдор метавонанд хароҷоти худро дар давоми 5 - 6 сол барқарор кунанд ва зиёда аз 15 сол барқи ройгон гиранд.
Ба гуфтаи коршиносон, дар шароити тағйирёбии иқлим ва афзоиши талабот ба барқ, гузариш ба энергияи офтобӣ на танҳо як эҳтиёҷ, балки самти стратегӣ маҳсуб меёбад. Истифодаи таҷрибаи кишварҳои пешрафта, ҷалби сармоягузорон ва ташвиқи аҳолӣ метавонад Тоҷикистонро ба яке аз намунаҳои муваффақи рушди энергияи сабз дар минтақа табдил диҳад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни баргузории Маҷлиси Ҳукумат ба сохторҳои дахлдор дастур доданд, ки дар манзилҳои сокинони кишвар панелҳои офтобӣ насб карда шавад.
Бино ба иттилои Хадамоти матбуотии Президенти кишвар, дар Маҷлиси ахири Ҳукумат, ки 25 ноябр баргузор гардид, Сарвари давлат вазорату идораҳо ва мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳоро вазифадор намуданд, ки барои амалигардонии Барномаи рушди соҳаи энергетикаи барқӣ барои солҳои 2026-2030, чораҳои дахлдор андешида, аз натиҷааш ҳар сол маълумот пешниҳод намоянд.
“Ҳамчунин, дастур дода шуд, ки мавзуи мондани панелҳои офтобӣ дар хонаҳои мардум ва васлу ҳамоҳанг намудани онҳо бо шабакаҳои барқии кишвар омӯхта шавад”, - омадааст дар хабар.
ОҒОЗИ БОЗОРИ НАВИ ЭНЕРГИЯИ САБЗ ДАР ТОҶИКИСТОН
Мавзӯи панелҳои офтобӣ дар Тоҷикистон тули солҳои ахир мавриди баррасӣ қарор мегирад. Аз ҷумла, дар Паёми солонаашон Пешвои миллат махсус таъкид намуданд, ки соли 2025 сохтмони неругоҳи офтобии 200 мегаваттӣ дар вилояти Суғд оғоз меёбад.
Ҳамзамон, вобаста ба ин соли гузашта Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон фармонеро тасдиқ намуд, ки мутобиқи он ҳангоми сохтмон ва таъмиру нав-созии иншоот истифодаи ҳатмии системаҳои барқии офтобӣ талаб карда мешавад.
Ба гуфтаи коршиносон, ин иқдом метавонад оғози бозори нави энергияи сабз дар Тоҷикистон бошад, ки ба паст шудани фишори талабот ба барқи гидроэнергетикӣ ва роҳандозии шабакаҳои мустақили таъминоти неру кӯмак мерасонад.
Ба гуфтаи Диловар Маъмуров, директори иҷроияи Ассотсиатсияи энергияи барқароршавандаи кишвар, Тоҷикистон дар ин самт акнун ба кор шурӯъ мекунад, вале дар солҳои наз-дик лоиҳаҳои зиёдеро метавонад дар ин самт роҳандозӣ намояд.
- Лоиҳаҳои зиёд мавҷуд аст ва фикр мекунам, ки дар солҳои наздик мо ҳатман ба ин мерасем. Аҳолӣ сол то сол меафзояд, шумораи корхонаҳои саноатӣ меафзояд, мошинҳои электрикӣ торафт зиёд мешаванд, иқтисодиёт рақамӣ мешавад. Ҳамаи ин сарфи зиёди энергияро талаб мекунад, - мегӯяд ӯ.
Ба гуфтаи ӯ, Тоҷикистон дар 5-10 соли наздик метавонад дар рушди энергетикаи офтобӣ ба дастовардҳои ҷиддӣ ноил шавад.
“Вазорати энергетика ҳоло барои оғоз кардани сохтмони нерӯгоҳҳои бузурги офтобӣ бо иқтидори то 1000 МВт дар 2-3 соли оянда фаъолона кор карда истодааст. Ин имкон медиҳад, ки вазъи таъминот бо қувваи барқ дар фасли зимистон беҳтар шавад. Вазорат нақша дорад, ки то соли 2030 ҳиссаи тавлиди неруи барқро тавассути истгоҳҳои офтобӣ ва бодӣ 5% афзоиш диҳад”, - зикр мекунад ӯ.
Ба гуфтаи мутахассисони соҳа, яке аз мушкилиҳо дар самти истифодаи васеи панелҳои офтобӣ дар Тоҷикистон, арзиши расмиёти гумрукӣ ҳангоми ворид намудани он ба кишвар ба ҳисоб меравад. Маҳз ҳамин омил аст, ки арзиши аслии маҳсулот то 30 фоиз афзоиш меёбад.
Ба андешаи ин коршинос, имтиёзҳои гумрукӣ метавонанд чунин технологияҳоро барои сокинон қулай ва осон намояд. Ба гуфтаи ӯ, танҳо соли гузашта фурӯши ин маҳсулот бештар шуд, зеро дар фасли баҳор ҳам маҳдудияти интиқоли барқ ҷорӣ гардид ва мардум дар ҷустуҷӯи манбаъҳои алтернативии барқ шуданд.
- Раванди ҷорӣ намудани технологияи сарфакунандаи энергия аз бисёр омилҳо, аз ҷумла дастгирии ҳукумат вобаста аст, - меафзояд номбурда.
Инчунин, дар Стратегияи миллии “иқтисоди сабз” то соли 2030 сохтани 1000 мегаватт иқтидори сабз ҳадаф гузошта шудааст, ки қадами аввалини ҷиддӣ ба ҳисоб меравад.
Тибқи иттилои Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон то ҳол барои истифодаи шахсии панелҳои офтобӣ иҷозатномаи махсус талаб карда намешавад.
ПАНЕЛҲОИ ОФТОБӢ 20% ТАЛАБОТ БО БАРҚРО ҚОНЕЪ МЕКУНАНД
Коршиносон дар як маводе, ки рӯзномаи парлумонии “Садои мардум” нашр намудааст, таъкид менамоянд, дар сурате ки насби панелҳои офтобӣ дар хонаҳои истиқоматӣ, мактабҳо, беморхонаҳо ва муассисаҳои варзишӣ ба таври оммавӣ роҳандозӣ шавад, Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад то 20% талаботи энергияи худро танҳо аз ҳисоби ин манбаъ пӯшонад, ки ин рақам барои кишваре, ки аз шабакаҳои ягонаи барқ вобастагии баланд дорад, қадами муҳими стратегӣ ба шумор меравад.“Агар дар ҷумҳурӣ низ мисли аврупоиҳо дар хонаҳои истиқоматӣ, мактабу муассисаҳои тандурустӣ ва фарҳангию варзиш насби панелу обгармкунакҳои офтобӣ васеъ ба роҳ монда шавад, метавонем аз ин ҳисоб то 20 дарсади талаботи энергетикиро қонеъ намоем”, - гуфта мешавад дар мавод.
Мувофиқи ҳисоби олимони Академияи миллии илмҳои ҷумҳурӣ, агар ҳамагӣ 1 дарсади ҳудуди ҷумҳуриро бо панелҳои офтобӣ пӯшонем, неруи барқе, ки аз онҳо тавлид мешавад, метавонад 5 млрд киловатт/соатро ташкил диҳад.
Ба ақидаи мутахассисони тоҷик, интенсивнокии радиатсияи офтоб дар кишвари мо ба 1 метри мураббаъ 1000 волтро ташкил дода, шумораи рӯзҳои офтобӣ дар Тоҷикистон вобаста ба мавқеи ҷойгиршавии минтақаҳо соле ба 280-330 рӯз мерасад.
ТАҶРИБАИ ДАВЛАТҲОИ ПЕШРАФТАИ ҶАҲОНӢ
Тибқи оморҳои расмӣ, Чин дар соли 2024 иқтидори неругоҳҳои офтобии худро қариб 55 фоиз зиёд намудааст. Ин нишондиҳанда барои як сол бесобиқа буда, аз сӯхтори зиёда аз 2 миллион тонна ангишт пешгирӣ кардааст. Ин далел бори дигар собит менамояд, ки гузариш ба неруи тоза метавонад таъсири мусбати бевосита ба муҳити зист ва иқтисод дошта бошад. Илова бар ин, сохта шудани бузургтарин неругоҳи офтобии ҷаҳон – иқтидори 4000 мегаватт – далели равшани имкониятҳои бузурги ин бахш аст.
Пас аз Чину ИМА аз ҷиҳати теъдоду иқтидори неругоҳҳои офтобӣ Ҳиндустон дар ҷаҳон ҷойи сеюмро ишғол менамояд.
Соли 2024 дар Ҳиндустон аз ҳисоби неругоҳҳои офтобӣ ба низоми энергетикии мамлакат боз 24 ҳазору 500 мегаватт неруи барқ изофа шудааст, ки ин рақами рекордӣ ба ҳисоб меравад. Истеҳсоли неруи барқ аз ҳисоби манбаъҳои барқароршавандаи энергия дар ин кишвар ба 209,4 ҳазор мегаватт расидааст, ки 47 дарсади он ба неругоҳҳои офтобӣ рост меояд.
Дар Аврупо, бахусус дар Олмон, истифодаи панелҳои офтобӣ дар хонаҳо ба тарзи оммавӣ роҳандозӣ шудааст. Арзонии неруи офтобӣ нисбат ба барқи шабакаи умумӣ сабабгори асосии ин тамоюл мебошад. Аз ин рӯ, таҷрибаи аврупоиҳо нишон медиҳад, ки истифодабарандагон дар шароити дахлдор метавонанд хароҷоти худро дар давоми 5 - 6 сол барқарор кунанд ва зиёда аз 15 сол барқи ройгон гиранд.
Ба гуфтаи коршиносон, дар шароити тағйирёбии иқлим ва афзоиши талабот ба барқ, гузариш ба энергияи офтобӣ на танҳо як эҳтиёҷ, балки самти стратегӣ маҳсуб меёбад. Истифодаи таҷрибаи кишварҳои пешрафта, ҷалби сармоягузорон ва ташвиқи аҳолӣ метавонад Тоҷикистонро ба яке аз намунаҳои муваффақи рушди энергияи сабз дар минтақа табдил диҳад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед