ё чаро бояд позаҳр (ваксина) гирем?

Бо паҳн шудани мавҷи навбатии бемории сироятии COVID-19 дар Тоҷикистон чун дар тамоми кишварҳои дунё чораҳои пешгирикунандаи алайҳи ин беморӣ роҳандозӣ гардида, ниҳодҳои дахлдор баҳри эмин мондан аз хавфи сироятёбии аҳолӣ тамоми тадбирҳоро роҳандозӣ кардаанд. Мутахассисони соҳа дар тамоми дунё аз таҷриба ва навгониҳои табобати ин беморӣ иттилооти судманд пешниҳод менамоянд, ки мардум тавассути шабакаҳои иттилоотӣ аз онҳо огаҳӣ ёфтаву мавриди истифода низ қарор медиҳанд.

Абдухалил Холиқзода, раиси ҳайати мудирони бемористони Ибни Сино дар ҳамкорӣ бо пизишкони ин бемористон вобаста ба ин беморӣ ёддоште нашр намудааст, ки манзури хонандагон мегардонем.

НАВЪИ ДЕЛТА

Мавҷи навбатии ин беморӣ хеле пуршиддат мегузарад. Шиддати ин мавҷро коршиносони соҳа ба навъи наве бо номи Делта, ки бори аввал дар Ҳиндустон ба қайд гирифта шуд, марбут медонанд. Ба назари коршиносон ин шиддат гузариши зиёд дошта, дар шахсони нисбатан ҷавон бемории вазнин ба бор меорад. Аломатҳои беморие, ки бар асари шиддати Делта зоҳир меёбанд, низ каме фарқ доранд. Агар дар мавҷҳои қаблӣ беморӣ бештар аз гум кардани бӯй, мазза ва сулфа оғоз мешуд, акнун бештар бо шикамравӣ ва дарди гулӯ оғоз мешавад ва хеле вазнин мегузарад. Аломатҳое, ки мутахассисон дар беморони кишварамон мушоҳида мекунанд, бозгӯи он аст, ки ҳамин шиддати Делта дар кишвари азизамон амал мекунад. Шиносоии навъҳои вирус кори озмоишгоҳҳои муҷаҳҳаз бо пурбин (микроскоп)-ҳои бузург ва мутахассисони варзида аст.
Хабари хубе, ки дар бораи навъи Делта ироа мешавад, ин аст, ки касони бар асари навъҳои қаблӣ - Алфа, Бета, Гамма ва ғайра бемориро аз сар гузаронида масуният ҳосил кардаанд, ба ин навъ низ муқовиманд. Вале коршиносон аз ҷаҳишҳои пай дар пайи ин вирус нигаронанд ва хавф доранд, ки шояд як ҷаҳиш вирусро ба ҳадде тағйир диҳад, ки масунияти қаблӣ шояд онро нашиносад.

14 июн дар Ҳиндустон навъи Делта+ ошкор гардид, ки боз ҳам хатарноктар аст ва фарзияи имкони ҷаҳишҳои даҳшатноки ин вирусро таъйид мекунад. Дар ин ҳол инсоният боз ба марҳилаи аввали вабо баргаштанаш аз имкон дур нест. Барои пешгирӣ аз ҷаҳишҳои мудҳиши ин вирус бояд ҳарчи зудтар шумори бештари одамон эм гузаронда шаванд.

БЕПАРВОӢ

Чунон ки мушоҳида мешавад, аз сабаби он ки одамони бемориро аз сар гузаронида ба навъҳои мавҷуд муқовиманд, ин аксариятро бепарво кардааст. Ин бепарвоӣ ба ду сабаб ҷоиз нест ва хатарнок аст! Аввалан, одамони масуниятдор ноқили ин вирус буда метавонанд ва бо ин бепарвоӣ метавонанд атрофиёнашонро олуда созанд. Дуввум, ҳамон тавр, ки зикр шуд ин вирус пайваста ҷаҳиш меёбад ва маълум нест масунияти бадани мо ба ҷаҳиши баъдӣ муқовим шуда бошад. Бо ин бепарвоӣ мо метавонем ба ҷони худ ва атрофиён хатар бихарем. Аз ҳамин ду сабаб, коршиносон то тамом шудани вазъи вабоӣ риояи қоидаҳои беҳдоштиро аз қабили ниқоб, риояи фосилаи иҷтимоӣ ва пайваста шӯстани дастон бо оби гарму собун шадидан тавсия медиҳанд. Ва исрор меварзанд, ки ҳарчи зудтар шумори бештари одамон эм гузаронда шаванд.

ЭМГУЗАРОНӢ

Нафарони зиёд суол медиҳанд, ки кадом эм беҳтар аст. Ҳар эме, ки Созмони ҷаҳонии беҳдошт ва Вазорати тандурустии кишвар таъйид кардаанд, қобили қабул аст. Дар асл ин эмҳо тарзе сохта шудаанд, ки пораи вирусро бо номи “антижен” ба бадани инсон ворид мекунанд ва системаи муқовимати бадани шахс ба он шинос шуда, бар зидди он позаҳр тавлид мекунад ва муқовим мешавад. Ҳеч сирри хоси дигар надорад.
Одамон паи он мегарданд, ки позаҳре бигиранд, ки шумори зиёди позаҳр тавлид намояд. То ҳол муайян нашудааст, ки марзи поёни шумори он барои ҳифз аз ин беморӣ чанд аст. Ҳар позаҳре, ки дар дастрасӣ қарор гирифт, бояд онро қабул кард, албатта агар зиддияте барои гирифтани позаҳр ташхис дода нашуда бошад.

ЧАРО ДУ ВОЯ ПОЗАҲР МЕЗАНАНД?

Ҳамон тавре ки тавлидкунандагони позаҳр эълон кардаанд, онҳо зарфияти сад дарсадӣ надоранд. Вояи дуюми позаҳр дарсади муқовимшудагонро боло мебарад ва бадани инсонро муқовимтар месозад. Яъне касоне, ки аз вояи аввал позаҳр ҳосил накардаанд, дар асари вояи дуюм ба эҳтимоли зиёд масуният пайдо мекунанд. Онҳое ки аз вояи аввал масуният ҳосил карданд, бештар муқовим мешаванд. Агар ду вояи позаҳрзаниро коршиносон ва тавлидкунандагони позаҳр тавсия медиҳанд, пас ин беҳикмат нест. Ҳама бояд саъй кунанд, ки дар аввалин фурсат ин ду вояро бигиранд.

НАЗАРИЯҲОИ ТАВТЕА

Одамон ҳамеша ба ахбори баҳсбарангез аз қабили шоеъоту ғайбат рағбати зиёд доранд. Ҳамин аст, ки ахбори бепоя дар бораи ин вирус ва позаҳрҳои зидди он хонанда ва тарафдор пайдо мекунад. Менависанд, ки “ҳамаи позаҳр гирифтаҳо баъд аз ду сол мемиранд”, ё “позаҳр одамонро безуриёт мекунад” ё ғайраву ҳоказо.
Хонанда бояд бо як мантиқи сода “биринҷро аз курмак ҷудо созад”. Илми рӯз ҳеҷ назарияро бе исбот намепазирад. Агар ҷое исбот имкон надорад, ҳади аққал қиёс мехоҳад. Магар ягон позаҳр дар таърих баъд аз муддате ҳама эмгирифтаҳоро куштааст ё безурриёт кардааст? Бинобар назари коршиносон ин назарияҳои тавтеаомез ҳеҷ асоси илмӣ надоранд ва бепояанд. Ҳамон тавр, ки зикр шуд, ягона роҳи пешгирӣ аз мубтало шудан ба ин беморӣ эмкунист. Эмгузаронӣ масъулияти ҳар нафар барои коҳиши вабо ва пешгирӣ аз олуда шудани атрофиён аст.

ОЁ ИН ВИРУС РӮЗЕ ГУМ МЕШАВАД?

Тамом шудани вабо аз ҳар яки мо вобаста аст. Мо бояд қоидаҳои беҳдоштиро риоя кунем, дар аввалин фурсат эм гирем ва саҳми худро дар хотима ёфтани вабо гузорем. Ин вирус гум намешавад, ҳамеша дар камин хоҳад буд. Қоидаҳои беҳдоштиро риоя кунем, назарияҳои тавтеаомезу бепояро канор гузорем ва аз эмкунӣ ҳарос надошта бошем.

Таҳияи “ҶТ”