Чаро то ҳол ин мушкил ҳалли пурраи худро наёфтааст?

Оғоз аз моҳи декабр дар кишвар ҳолатҳои харидуфурӯши ғайриқонунии маводи тарфгарӣ (хлопушка) ба назар мерасад. Ба қавли дигар мавсими мусодираи маводҳои тарфгарӣ оғоз шуд, ки ин маводҳо зуд байни наврасон паҳн гардида, онҳо дар дилхоҳ ҷой аз он истифода мебаранд.

Бо таркондани ин маводҳо, ки садои гӯшхароши ногаҳонии он дар кӯчаҳо ва дигар ҷойҳои пойтахт шунида мешавад, боиси нороҳатии бархе сокинон мегардад.Оғоз аз моҳи декабр дар кишвар ҳолатҳои харидуфурӯши ғайриқонунии маводи тарфгарӣ (хлопушка) ба назар мерасад. Ба қавли дигар мавсими мусодираи маводҳои тарфгарӣ оғоз шуд, ки ин маводҳо зуд байни наврасон паҳн гардида, онҳо дар дилхоҳ ҷой аз он истифода мебаранд.

Бо таркондани ин маводҳо, ки садои гӯшхароши ногаҳонии он дар кӯчаҳо ва дигар ҷойҳои пойтахт шунида мешавад, боиси нороҳатии бархе сокинон мегардад.

Аз ин рӯ, ҳамасола бо фаро расидани соли нави мелодӣ аз ҷониби мақомоти дахлдор барои пешгирии чунин қонуншиканиҳо чорабиниҳои оперативӣ-ҷустуҷӯӣ баргузор мегардад, ки соли равон давоми чанд рӯзи аввали моҳи декабр наздик ба 10 ҳолати қонуншиканӣ ошкор карда шуд.

Бино ба иттилои Раёсати ВКД дар шаҳри Душанбе яке аз он гумонбаршудагон Ҷобиров Сунатулло ва Собиров Ҷумахон, сокинони 23 ва 34-солаи шаҳри Душанбе аз ҷониби кормандони шуъбачаи шаҳрии милитсияи ШВКД-1 дар ноҳияи Шоҳмансур барои фурӯши маводҳои пиротехникӣ дастгир карда шуданд.

Зимни санҷиш аз номбурдагон 15 ҳазору 800 дона тарконакҳои хурди маводи тарфгарӣ дарёфту мусодира карда шуд, ки нисбати дастгиршудагон маводҳои зарурӣ тартиб дода шуда, мавриди тафтишот қарор дорад.

Ҳамчунин, Раёсати ВКД дар шаҳри Душанбе ба диққати ҳамаи шаҳрвандон мерасонад, ки фурӯшу паҳнсозӣ ва истифодабарии маводҳои пиротехникӣ тибқи талаботи қонунгузорӣ манъ буда, ҳамчун ҷиноят арзёбӣ мегардад. Афроде, ки ба фурӯши чунин маводҳо машғуланд, тибқи талаботи моддаи 199, иловаи 1 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарӣ ҷалб карда мешаванд. Мувофиқи моддаи мазкур нисбати чунин шахсон ҷаримаи маъмурӣ ба андозаи аз сад то панҷсад нишондиҳанда барои ҳисобҳо ё маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати аз як то ду сол татбиқ карда мешавад.

Бо назардошти ин, раёсат ҷиҳати дар фазои орому осоишта баргузор намудани ҷашни соли нави мелодӣ, аз шаҳрвандон қатъиян талаб менамояд, ки аз фурӯшу паҳнсозӣ ва истифодабарии маводҳои тарфгарӣ худдорӣ намоянд.

Ин гумонбаршудагон на танҳо мақомоти дахлдорро нороҳат мекунанд, балки дар шабакаҳои иҷтимоӣ низ шикоятҳо барои истифода ва паҳн гардидани ин маводҳои зиёд ба назар мерасад, ки бештари корбарон аз он изҳори нигаронӣ карда, дар он пеш аз ҳама падару модарро гунаҳкор меҳисобанд. Онҳо бар онанд, ки давоми як моҳи фасли зимистон як мушкили дигар аз ҷониби насли наврас дида мешавад. Гуфта мешавад, ки аксарияти волидайн дар таълиму тарбияи фарзандон бепарвоӣ намуда, барои истифодаи маводҳои тарфгарӣ ба фарзанд иҷозат медиҳанд. Баъзе волидон ҳатто намедонанд, ки фарзандашон дар кӯча ба чӣ корҳо машғуланд.

Як қуттии маводҳои тарфгарӣ ё худ “хлопушка” то 30 сомонӣ арзиш дорад. Ин миқдор маблағро насли наврас аз куҷо пайдо мекунад? Албатта, аз калонсолон. Бояд гуфт, ки агар назорат аз ҷониби падару модар бештар бошад, чунин мушкилиҳо худ аз байн меравад.

Алӣ Забиров, яке аз истифодабарандаи шабакаи “Facebook” дар зери хабари Раёсати ВКД дар шаҳри Душанбе чунин шарҳ навиштааст: “Ҳангоме ки назорат дар сарҳад сахт аст, пас ин гуна маводҳо аз куҷо ба кишвар ворид мешаванд? Фикр мекунам, пеш аз ҳама воридкунанда ва тоҷиронро бояд дастгир кард, то ки байни наврасон паҳн нагардад”.

Нафари дигар бо номи Тоҳир навиштааст, ки барои пешгирии ин гуна ҷиноятҳо на танҳо мақомоти дахлдор, балки тамоми қишрҳои ҷомеа бояд фаъол бошанд. Дар ҷойҳои истиқоматӣ бештар корҳои фаҳмондадиҳӣ гузаронанд ва ба наврасон аз таъсири манфии ин маводҳои хатарнок ҳарф зананд.

Гарчанде ин масъала барои ҷомеа доғи рӯз аст, аммо мутаассифона бархе аз тоҷирон пинҳонӣ барои манфиатҳои моливу пулии ночизи худ ҷомеаро нороҳат мекунанд. Ё ба қавли дигар ин савдогарон манфиатҳои хусусии худро аз талаботи қонунгузорӣ боло дониста, ба хотири ба даст овардани маблағ ба таври ғайриқонунӣ ба кишвар маводҳои тарфгариро ворид намуда, пинҳонӣ ба фурӯшу паҳнсозии он машғул мешаванд.

Аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки дар боробари тоҷирони ҷавону калонсол ноболиғон низ барои паҳн кардани маводҳои пиротехникӣ даст мезананд. Онҳо дар паҳнсозии маводи тарфгарӣ миёни ҳамсолонашон нақши калон доранд. Бештари онҳо ин маводҳоро ҳамроҳ ба муассисаҳо бурда, ба ҳамсабақонашон бо нархи гаронтар мефурӯшанд.

Дар ин маврид тамоми муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии кишвар ва падару модаронро зарур аст, ки фаъолияти ҳаррӯзаи фарзандони худро зери назорат гирифта, нагузоранд, ки кӯдакону наврасон ба амалҳои ношоиста ва ғайриқонунӣ, аз қабили фурӯш ва ё тарконидани маводи тарфгарӣ даст зананд.

Адиса Дилшодова, духтури Маркази саломатии шаҳрии №13–и шаҳри Душанбе дар суҳбат гуфт: “Дар ҷойи ором яку якбора таркидани маводҳои тарфгарӣ ё худ хлопушка ба атрофиён таъсири манфии худро мерасонад. Бахусус, кӯдакони хурдсол, шахсони солхӯрда, занҳои ҳомила ва дигар шахсоне, ки ногаҳонӣ ин садои баландро мешунаванд, метавонанд ба ҳар гуна бемориҳо, аз қабили фишорбаландӣ, сактаи қалб, қанд ва ҳаяҷонӣ гирифтор шаванд. Мақомоти дахлдор бояд ин ҳолатҳоро пешгирӣ намоянд”.

Ба ҷуз аз Кодекси ҷиноятӣ, ҳамчунин дар Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии кишвар низ ба ҷуз ворид намудан ва фурӯши маводи тарфгарӣ, инчунин дар бораи харидан, нигоҳ доштан, фурӯхтан ва истифодаи маводи тарфгарӣ муқаррарот пешбинӣ шудааст.

Мутобиқи моддаи 467, қисми 2-и Кодекси мазкур, барои ғайриқонунӣ ба ҳудуди Тоҷикистон ворид кардан, нигоҳ доштан, фурӯхтан, ба соҳибияти каси дигар додан ва истифода бурдани маводи тарфгарӣ то 20 дона “салют” ва то 50 дона “хлопушка” ҳангоми набудани аломати ҷиноят, ба шахсони воқеӣ аз 20 то 30 (аз 1200 то 1800) ва ба шахсони ҳуқуқӣ аз 50 то 100 нишондиҳанда барои ҳисобҳо (аз 3 то 6 ҳазор сомонӣ) бо мусодираи маводҳо ҷарима таъин карда мешавад.

Наҷиба МУРОДБЕКОВА, “ҶТ”