ҶОМЕА
Панҷшанбе 16 Апрел 2026 01:05
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тағйирёбии иқлим, боришоти кам, коҳиши резиши об дар дарёҳо ва пастшавии сатҳи оби обанборҳо ба истеҳсоли неруи барқ таъсири ҷиддӣ расонидааст.
Дар ин бора Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон иттилоъ медиҳад.
“Сол то сол тағйирёбии иқлим ба истеҳсоли неруи барқ таъсир мерасонад”, - ба АМИТ “Ховар” иттилоъ додааст Маҳмуд Мирзоён, корманди Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон.
Ба гуфтаи ӯ, имсол, бахусус дар фасли тирамоҳ, омилҳои табиӣ, аз ҷумла тағирёбии иқлим, камборишот, кам шудани ҷараёни дарёҳо ва паст шудани сатҳи об дар обанборҳои нерӯгоҳи барқи обӣ ба истеҳсоли неруи барқ дар кишвар таъсири назаррас расонидаанд.
Ӯ изҳор медорад, ки дар Тоҷикистон оби дарёҳои кӯҳӣ манбаи асосии истеҳсоли неруи барқ мебошад.
“Истеҳсоли барқ ба ҳаҷми оби дарёҳо, шароити ҳаво ва дигар омилҳои табиӣ вобаста буда, имконияти амалии пешгӯии онҳо хеле душвор аст”, - афзудааст номбурда.
Ҳамзамон, Мирзоён зикр кардааст, ки бо фарорасии мавсими тирамоҳу зимистон ва бар асари камшавии захираҳои об дар ҳавзаи ташаккулёбии дарёи Вахш, инчунин сол ба сол зиёд шудани талаботи аҳолӣ ва соҳаҳои иҷтимоию иқтисодии мамлакат норасоии мавсимии неруи барқ ба миён меояд.
ПАЁМИ МАҚОМОТ БА СОКИНОН
Инчунин, ахиран ширкати “Барқи тоҷик” ва “Шабакаҳои тақсимоти барқ” ба сокинон дар телефонҳои мобилӣ паёмакҳо равон карданд ва дар он аз аҳолӣ хостанд, ки дар як вақт аз 4 кВт бештар барқ истифода накунанд, вагарна интиқоли он ба таври автоматӣ муддати 30 дақиқа қатъ мегардад.
“Бо дарназардошти вазъи баамаломада ва бо мақсади нигоҳ доштани тавозуни истеҳсолу истеъмол дар мамлакат муваққатан маҳдудияти таъмини неруи барқ ҷорӣ карда шудааст”, - таъкид намуд Беҳрӯз Ҳасанзода, муовини директори Агентии назорати давлатии энергетикии Тоҷикистон.
Дар паёмак гуфта шудааст, ки ин маҳдудият ба истифодабарандагони ҳисобгираки якфаза (220В) тааллуқ дошта, барои онҳое, ки ҳисобгираки сефаза (380В) доранд, дар як вақт аз 8 кВт бештар барқ гирифтан мумкин нест.
Ҳамчунин, дар паём гуфта мешавад, ки дар сурати қатъи барқ сокинон бояд дарҳол асбобҳои барқиро хомӯш карда, истеъмолро кам кунанд ва 30 дақиқа мунтазири барқароршавии барқ бимонанд.
Мақомоти кишвар дар ҳамбастагӣ ба ин мегӯяд, ки камшавии резиши об дар дарёҳо, сабаби роҳандозии чунин тасмим шудааст.
“Ин чораҳо муваққатӣ мебошанд, ки ба сарфаи об дар обанборҳо мусоидат менамояд”, - омадааст дар паёми мазкур.
ТАЪКИДИ ПРЕЗИДЕНТИ КИШВАР ОИД БА САРФАКОРИИ БАРҚ
Дар ин маврид Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханрониҳо ва паёмҳои худ борҳо таъкид намудаанд, ки сарфакорона ва оқилона истифода бурдани неруи барқ яке аз шартҳои асосии таъмини амнияти энергетикӣ ба шумор меравад. Сарвари давлат истифодаи неруи барқро масъулияти на танҳо давлат, балки ҳар як шаҳрванди кишвар арзёбӣ мекунанд.
Аз ҷумла, Президенти кишвар дар яке аз суханрониҳояшон чунин зикр карда буданд: “Сокинон бояд истифодаи сарфакоронаи неруи барқро, хусусан дар давраи тирамоҳу зимистон хуб дарк намоянд. Агар ҳар шаҳрванд неруи барқро сарфакорона истифода барад, дар обанборҳо ҳаҷми зарурии об захира гардида, шаҳрвандон фасли зимистонро бе мушкилӣ паси сар менамоянд. Мо бояд ба маданияти истифода ва сарфакоронаи неруи барқу газ ва об эътибори ҷиддӣ диҳем. Дар кишварҳои пешрафтаи ҷаҳон, аз ҷумла Аврупо чунин маданияти энергетикиро дар мактабҳо аз синни хурдсолӣ тарғиб менамоянд”.
Ба андешаи коршиносон, фарҳанги сарфакорӣ метавонад таъсири камобӣ ва норасоии мавсимии барқро то андозае коҳиш диҳад. Истифодаи таҷҳизоти каммасраф, хомӯш кардани асбобҳои нолозим ва тақсимоти дурусти истеъмол дар соатҳои авҷ яке аз роҳҳои амалии сарфакорона истифода бурдани неруи барқ ба ҳисоб меравад.
МУШКИЛИ КАМБОРИШӢ ДАР ОСИЁИ МАРКАЗӢ
Ба гуфтаи мутахассисон, давоми соли равон, натанҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми давлатҳои Осиёи Марказӣ камборишии борону барф ба қайд гирифта шудааст.
“Коршиносон омили асосии камбориширо дар баъзе давлатҳои олам, аз ҷумла дар Тоҷикистон ба тағйирёбии иқлим рабт медиҳанд. Ҳарорати миёнаи солонаи ҳаво дар ҷаҳон давоми чанд даҳсолаи охир ба андозаи 1,2 дараҷа баланд гардидааст”, - иброз медорад Мирзоён.
Ба таъкиди коршиносон, баландшавии ҳарорати миёнаи солона дар Осиёи Марказӣ боиси обшавии зуд, вале номуназзамии пиряхҳо мегардад. Дар оянда ин метавонад ба камшавии захираҳои доимии об оварда расонад.
ИСТЕҲСОЛИ НЕРУИ БАРҚ АЗ ТАБИАТ ВОБАСТА АСТ
Бино ба таҳлили коршиносони соҳа, дар Тоҷикистон истеҳсоли асосии неруи барқ аз неругоҳҳои барқи обӣ сарчашма гирифта, ҳаҷми истеҳсол ва дурнамои он ба резиши оби дарёҳо алоқаманд мебошад.
“Дар шароити имрӯза резиши оби дарёҳо, пур шудани обанборҳо ва резиши обро пешгӯӣ кардан хеле душвор мебошад. Истеҳсоли неруи барқ дар Тоҷикистон аз табиат сахт вобаста аст. Дар Неругоҳи барқи обии “Норак”, ки истеҳсолкунандаи асосии барқ дар мамлакат мебошад, захираи об 3,5 метр кам гардидааст”, - гуфт мутахассиси Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон Мирзоён.
Тибқи таҳлилҳои коршиносон, резиши об дар маҷрои дарёи Вахш дар фасли тобистон ба ҳисоби миёна аз 2 ҳазор то 2200 метри мукааб об дар як сония ва дар фасли зимистон ба 150-200 метри мукааб дар як сония баробар аст.
Барои истеҳсоли неруи барқ асосан захираи обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” истифода бурда мешавад. 80% оби дарёи Вахш аз пиряхҳо ва 20% аз чашмаҳо вобастагӣ дорад.
Ба гуфтаи ӯ, имсол воридшавии об нисбат ба моҳҳои октябр ва ноябри соли 2024 80 метри мукааб дар як сония кам шудааст. Яъне, дар ҳамин шабу рӯз сатҳи оби обанбори “Норак”, воқеъ дар ҷануби Тоҷикистон зиёда аз 3,5 метр паст фаромадааст.
Қайд карда шудааст, ки дар фасли тобистон, ки маҷрои об зиёд аст, обанбор барои захира пур карда мешавад. Имсол обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” то нуқтаи ниҳоӣ - 910 метр пур карда шуд. Вале аз сабаби камборишӣ дар рӯдхонаи Вахш маҷрои он кам шуда, аз захираи об ва ҳам маҷрои он истифода карда мешавад.
“Камобӣ ба низоми энергетикии Тоҷикистон таъсир мерасонад ва коҳиш ёфтани об боиси коҳиши истеҳсоли неруи барқ дар ҷумҳурӣ мегардад”, - зикр кард корманди Вазорати энергетика.
Инчунин, намояндагони “Барқи тоҷик” маҳдудияти неруи барқ дар кишварро бинобар коҳиши сатҳи об дар обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” шарҳ медиҳанд.
Бино ба иттилои Қурбон Аҳмадзода, котиби матбуотии “Барқи Тоҷик” айни ҳол боришоти шадид ҷараёни об дар дарёи Вахшро беҳтар намудааст.
“Боришҳои шадид бешубҳа ба ҷараёни об ба дарёи Вахш таъсир мерасонанд. Боришоти ахир, резиши об ба обанборро 30-40 метри мукааб афзоиш додааст”, - гуфт ӯ.
Ба андешаи коршиносон, барои раҳоӣ аз норасоии неруи барқ ду омил вуҷуд дорад. Яке - афзун намудани иқтидори истеҳсолӣ, яъне сохтмони неругоҳҳои нави барқӣ ва дигар - зиёд намудани манбаъҳои истеҳсоли энергия ва кам кардани истифода ё сарфакоронаю самаранок истифода бурдани неруи барқ ва гармӣ мебошад.
Ба андешаи коршиносон танҳо бо маҷмӯи чораҳо - сохтмони неругоҳҳои нав, рушди манбаъҳои алтернативӣ, истифодаи сарфакоронаи неруи барқ ва баланд бардоштани фарҳанги энергетикии аҳолӣ метавон амнияти энергетикии кишварро дар шароити нави иқлимӣ таъмин намуд.
Ахиран, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паёми солонаашон ба Маҷлиси Олӣ дар таърихи 16.12.2025 иброз доштанд, ки моҳи сентябри соли 2027 агрегати сеюми неругоҳи барқи обии “Роғун” ба кор дароварда мешавад ва истиқлоли энергетикии кишвар таъмин мегардад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Дар ин бора Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон иттилоъ медиҳад.
“Сол то сол тағйирёбии иқлим ба истеҳсоли неруи барқ таъсир мерасонад”, - ба АМИТ “Ховар” иттилоъ додааст Маҳмуд Мирзоён, корманди Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон.
Ба гуфтаи ӯ, имсол, бахусус дар фасли тирамоҳ, омилҳои табиӣ, аз ҷумла тағирёбии иқлим, камборишот, кам шудани ҷараёни дарёҳо ва паст шудани сатҳи об дар обанборҳои нерӯгоҳи барқи обӣ ба истеҳсоли неруи барқ дар кишвар таъсири назаррас расонидаанд.
Ӯ изҳор медорад, ки дар Тоҷикистон оби дарёҳои кӯҳӣ манбаи асосии истеҳсоли неруи барқ мебошад.
“Истеҳсоли барқ ба ҳаҷми оби дарёҳо, шароити ҳаво ва дигар омилҳои табиӣ вобаста буда, имконияти амалии пешгӯии онҳо хеле душвор аст”, - афзудааст номбурда.
Ҳамзамон, Мирзоён зикр кардааст, ки бо фарорасии мавсими тирамоҳу зимистон ва бар асари камшавии захираҳои об дар ҳавзаи ташаккулёбии дарёи Вахш, инчунин сол ба сол зиёд шудани талаботи аҳолӣ ва соҳаҳои иҷтимоию иқтисодии мамлакат норасоии мавсимии неруи барқ ба миён меояд.
ПАЁМИ МАҚОМОТ БА СОКИНОН
Инчунин, ахиран ширкати “Барқи тоҷик” ва “Шабакаҳои тақсимоти барқ” ба сокинон дар телефонҳои мобилӣ паёмакҳо равон карданд ва дар он аз аҳолӣ хостанд, ки дар як вақт аз 4 кВт бештар барқ истифода накунанд, вагарна интиқоли он ба таври автоматӣ муддати 30 дақиқа қатъ мегардад.
“Бо дарназардошти вазъи баамаломада ва бо мақсади нигоҳ доштани тавозуни истеҳсолу истеъмол дар мамлакат муваққатан маҳдудияти таъмини неруи барқ ҷорӣ карда шудааст”, - таъкид намуд Беҳрӯз Ҳасанзода, муовини директори Агентии назорати давлатии энергетикии Тоҷикистон.
Дар паёмак гуфта шудааст, ки ин маҳдудият ба истифодабарандагони ҳисобгираки якфаза (220В) тааллуқ дошта, барои онҳое, ки ҳисобгираки сефаза (380В) доранд, дар як вақт аз 8 кВт бештар барқ гирифтан мумкин нест.
Ҳамчунин, дар паём гуфта мешавад, ки дар сурати қатъи барқ сокинон бояд дарҳол асбобҳои барқиро хомӯш карда, истеъмолро кам кунанд ва 30 дақиқа мунтазири барқароршавии барқ бимонанд.
Мақомоти кишвар дар ҳамбастагӣ ба ин мегӯяд, ки камшавии резиши об дар дарёҳо, сабаби роҳандозии чунин тасмим шудааст.
“Ин чораҳо муваққатӣ мебошанд, ки ба сарфаи об дар обанборҳо мусоидат менамояд”, - омадааст дар паёми мазкур.
ТАЪКИДИ ПРЕЗИДЕНТИ КИШВАР ОИД БА САРФАКОРИИ БАРҚ
Дар ин маврид Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханрониҳо ва паёмҳои худ борҳо таъкид намудаанд, ки сарфакорона ва оқилона истифода бурдани неруи барқ яке аз шартҳои асосии таъмини амнияти энергетикӣ ба шумор меравад. Сарвари давлат истифодаи неруи барқро масъулияти на танҳо давлат, балки ҳар як шаҳрванди кишвар арзёбӣ мекунанд.
Аз ҷумла, Президенти кишвар дар яке аз суханрониҳояшон чунин зикр карда буданд: “Сокинон бояд истифодаи сарфакоронаи неруи барқро, хусусан дар давраи тирамоҳу зимистон хуб дарк намоянд. Агар ҳар шаҳрванд неруи барқро сарфакорона истифода барад, дар обанборҳо ҳаҷми зарурии об захира гардида, шаҳрвандон фасли зимистонро бе мушкилӣ паси сар менамоянд. Мо бояд ба маданияти истифода ва сарфакоронаи неруи барқу газ ва об эътибори ҷиддӣ диҳем. Дар кишварҳои пешрафтаи ҷаҳон, аз ҷумла Аврупо чунин маданияти энергетикиро дар мактабҳо аз синни хурдсолӣ тарғиб менамоянд”.
Ба андешаи коршиносон, фарҳанги сарфакорӣ метавонад таъсири камобӣ ва норасоии мавсимии барқро то андозае коҳиш диҳад. Истифодаи таҷҳизоти каммасраф, хомӯш кардани асбобҳои нолозим ва тақсимоти дурусти истеъмол дар соатҳои авҷ яке аз роҳҳои амалии сарфакорона истифода бурдани неруи барқ ба ҳисоб меравад.
МУШКИЛИ КАМБОРИШӢ ДАР ОСИЁИ МАРКАЗӢ
Ба гуфтаи мутахассисон, давоми соли равон, натанҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми давлатҳои Осиёи Марказӣ камборишии борону барф ба қайд гирифта шудааст.
“Коршиносон омили асосии камбориширо дар баъзе давлатҳои олам, аз ҷумла дар Тоҷикистон ба тағйирёбии иқлим рабт медиҳанд. Ҳарорати миёнаи солонаи ҳаво дар ҷаҳон давоми чанд даҳсолаи охир ба андозаи 1,2 дараҷа баланд гардидааст”, - иброз медорад Мирзоён.
Ба таъкиди коршиносон, баландшавии ҳарорати миёнаи солона дар Осиёи Марказӣ боиси обшавии зуд, вале номуназзамии пиряхҳо мегардад. Дар оянда ин метавонад ба камшавии захираҳои доимии об оварда расонад.
ИСТЕҲСОЛИ НЕРУИ БАРҚ АЗ ТАБИАТ ВОБАСТА АСТ
Бино ба таҳлили коршиносони соҳа, дар Тоҷикистон истеҳсоли асосии неруи барқ аз неругоҳҳои барқи обӣ сарчашма гирифта, ҳаҷми истеҳсол ва дурнамои он ба резиши оби дарёҳо алоқаманд мебошад.
“Дар шароити имрӯза резиши оби дарёҳо, пур шудани обанборҳо ва резиши обро пешгӯӣ кардан хеле душвор мебошад. Истеҳсоли неруи барқ дар Тоҷикистон аз табиат сахт вобаста аст. Дар Неругоҳи барқи обии “Норак”, ки истеҳсолкунандаи асосии барқ дар мамлакат мебошад, захираи об 3,5 метр кам гардидааст”, - гуфт мутахассиси Вазорати энергетика ва захираҳои оби Тоҷикистон Мирзоён.
Тибқи таҳлилҳои коршиносон, резиши об дар маҷрои дарёи Вахш дар фасли тобистон ба ҳисоби миёна аз 2 ҳазор то 2200 метри мукааб об дар як сония ва дар фасли зимистон ба 150-200 метри мукааб дар як сония баробар аст.
Барои истеҳсоли неруи барқ асосан захираи обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” истифода бурда мешавад. 80% оби дарёи Вахш аз пиряхҳо ва 20% аз чашмаҳо вобастагӣ дорад.
Ба гуфтаи ӯ, имсол воридшавии об нисбат ба моҳҳои октябр ва ноябри соли 2024 80 метри мукааб дар як сония кам шудааст. Яъне, дар ҳамин шабу рӯз сатҳи оби обанбори “Норак”, воқеъ дар ҷануби Тоҷикистон зиёда аз 3,5 метр паст фаромадааст.
Қайд карда шудааст, ки дар фасли тобистон, ки маҷрои об зиёд аст, обанбор барои захира пур карда мешавад. Имсол обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” то нуқтаи ниҳоӣ - 910 метр пур карда шуд. Вале аз сабаби камборишӣ дар рӯдхонаи Вахш маҷрои он кам шуда, аз захираи об ва ҳам маҷрои он истифода карда мешавад.
“Камобӣ ба низоми энергетикии Тоҷикистон таъсир мерасонад ва коҳиш ёфтани об боиси коҳиши истеҳсоли неруи барқ дар ҷумҳурӣ мегардад”, - зикр кард корманди Вазорати энергетика.
Инчунин, намояндагони “Барқи тоҷик” маҳдудияти неруи барқ дар кишварро бинобар коҳиши сатҳи об дар обанбори Неругоҳи барқи обии “Норак” шарҳ медиҳанд.
Бино ба иттилои Қурбон Аҳмадзода, котиби матбуотии “Барқи Тоҷик” айни ҳол боришоти шадид ҷараёни об дар дарёи Вахшро беҳтар намудааст.
“Боришҳои шадид бешубҳа ба ҷараёни об ба дарёи Вахш таъсир мерасонанд. Боришоти ахир, резиши об ба обанборро 30-40 метри мукааб афзоиш додааст”, - гуфт ӯ.
Ба андешаи коршиносон, барои раҳоӣ аз норасоии неруи барқ ду омил вуҷуд дорад. Яке - афзун намудани иқтидори истеҳсолӣ, яъне сохтмони неругоҳҳои нави барқӣ ва дигар - зиёд намудани манбаъҳои истеҳсоли энергия ва кам кардани истифода ё сарфакоронаю самаранок истифода бурдани неруи барқ ва гармӣ мебошад.
Ба андешаи коршиносон танҳо бо маҷмӯи чораҳо - сохтмони неругоҳҳои нав, рушди манбаъҳои алтернативӣ, истифодаи сарфакоронаи неруи барқ ва баланд бардоштани фарҳанги энергетикии аҳолӣ метавон амнияти энергетикии кишварро дар шароити нави иқлимӣ таъмин намуд.
Ахиран, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паёми солонаашон ба Маҷлиси Олӣ дар таърихи 16.12.2025 иброз доштанд, ки моҳи сентябри соли 2027 агрегати сеюми неругоҳи барқи обии “Роғун” ба кор дароварда мешавад ва истиқлоли энергетикии кишвар таъмин мегардад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед