ҶАВОНОН
Душанбе 08 Июн 2026 12:42
Ё чаро ҷавонон вақти зиёди худро дар он сарф мекунанд?
Дар замони муосир шабакаҳои интернетӣ ба яке аз пуриқтидортарин манбаҳо табдил ёфтааст, ки кори истифодабарандаро дар ҷамъоварии маълумот, бохабар шудан аз ҳодисоти ҷаҳон осон ва қуллай мегардонад. Шумораи истифодабарандагони ин шабакаҳо сол то сол дар ҳоли афзоиш аст ва дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ин тамоюл ба таври назаррас дар ҳоли болоравист.
Бино ба иттилои Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар соли 2025 шумораи умумии истифодабарандагони шабакаҳои интернети мобилӣ ва собит 5,2 млн нафар мебошанд, ки аз ин шумора 5,1 млн нафарашон истифодабарандаи шабакаҳои интернетӣ маҳсуб меёбанд. Дар ин бора Исфандиёри Саъдулло, сардори Хадамоти алоқа зимни нишасти матбуотӣ ба рӯзноманигорон хабар дода буд.
Ҳамчунин, ба гуфтаи ӯ, дар маҷмӯъ дар ҷумҳурӣ интернет аз ҷониби 6 ширкати хизматрасониҳои алоқаи мобилӣ ва 30 ширкати хизматрасониҳои алоқаи собит таъмин гардида истодааст.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон баробари боло рафтани истифодабарандагони шабакаҳои интернетӣ, ки ҷавонон қисмати фаъоли онро ташкил медиҳанд, саволҳо ба миён меояд, ки истифодаи шабакаҳо ба тафаккури ҷавонон дар донишомӯзӣ ва ҷаҳонбинии онҳо то кадом андоза таъсир мерасонад? Ё чаро ҷавонон вақти зиёди худро дар интернет сарф мекунанд? Истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ба рафтор ва фарҳанги ҷавонон чӣ гуна таъсир мерасонанд? Ва ин, ки аз назари равонӣ истифодаи зиёди он чӣ оқибатҳо дошта метавонад? Ин ҳама суолҳоро мо бо коршиносони соҳа дар миён гузоштем.
ТАЪСИРИ ШАБАКАҲОИ ИНТЕРНЕТӢ БА ТАФАККУРИ ҶАВОНОН
Ба назари коршиносон, таъсири шабакаҳои интернетӣ ба тафаккури ҷавонон метавонад гуногун бошад, яъне онҳо ин ҷанбаъро ба ду қисмат тақсимбандӣ мекунанд, мусбат ва манфӣ.
Ба ақидаи ҷомешиноси тоҷик Баҳромбеков Вафобек шабакаҳо ҳамчун воситаи пуриқтидори рушди ҷавонон ва ҳам омили хатари ҷиддӣ барои саломатии онҳо маҳсуб меёбанд. Ба андешаи ӯ, аз як тараф шабакаҳо ба ҷавонон кӯмак мекунанд, ки одамони ҳамфикрро пайдо кунанд ва малакаҳои рақамиро аз худ намоянд. Аз ҷониби дигар, онҳо ҳаяҷонро ба вуҷуд меоранд ва дарки воқеиятро таҳриф мекунанд.
Ба гуфтаи вай, дастрасӣ ба маводи таълимӣ, курсҳои онлайнӣ ёфтани дӯстоне, ки манфиатҳои якхела доранд, зуд ба хабарҳо, китобҳо, курсҳои омӯзишӣ ва таҷрибаи одамони дигар дастрасӣ пайдо кардан, имконияти нишон додани эҷодкорӣ, таҳияи бренди шахсӣ, шинос шудан бо фарҳангҳо, забонҳо ва андешаҳои гуногун ҷанбаҳои мусбати шабакаҳо мебошанд.
- Бо наздикон, аҳли оила, ёру дӯстон муносибату муоширати зиндаро аз даст медиҳад. Гирифтори олами тахайюлӣ мешавад. Тақлид ба рафтори номатлуби баъзе блогерҳо ё шахсони машҳур тарзи ҳаёти нодуруст, зӯроварӣ ё исрофкориро меомӯзад. Ба одамони гирду атроф нобоварӣ пайдо мекунад, ки ба бадбинӣ оварда мерасонад. Тадриҷан ба бегонашавӣ аз худ гирифтор мегардад, яъне нисбати худаш бадбин мешавад, - мегӯяд ҷомеашинос.
Ҳамзамон, ба таъкиди ҷомеашинос, истифодаи аз ҳад зиёди шабакаҳои интернетӣ метавонад боиси кам шудани диққат ба таҳсил, китобхонӣ ва зиндагии воқеӣ гардад. Ва аз ҳама муҳимтар вақтро аз даст медиҳанд.
Ба назари фарҳангшинос Латофат Кенҷазода, имрӯзҳо шабакаҳои интернетӣ қисми ҷудонашавандаи ҳаёти ҷомеа ва махсусан ҷавонон гардидаанд, ки таъсири дуҷониба доранд. Ба гуфтаи ӯ, ҷавонон бояд шабакаҳои иҷтимоиро оқилона ва бо мақсадхои судманд истифода баранд, то ки аз имкониятҳои ҷойдошта баҳравар ва аз таъсироти манфӣ дар амон бошанд.
- Аз як тараф, шабакаҳои интернетӣ барои дастрасӣ ба иттилоот, омӯзиш, мубодилаи таҷриба ва муошират бо одамони гуногун имкониятҳои васеъ фароҳам меоранд. Ҷавонон метавонанд дониш ва ҷаҳонбинии худро васеъ намуда, аз навгониҳои илму техника ва фарҳанг огоҳ шаванд. Аз тарафи дигар, истифодаи аз ҳад зиёди ин шабакаҳо метавонад, ба рафтор ва фарҳанги ҷавонон таъсири манфӣ расонад, - мегӯяд Латофат Кенҷазода.
Ба назари Нигора Саидова, фарҳангшиноси дигар иттилооти нодурус-ти шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд дар ҷавонон фаҳмиши нодурустеро ба вуҷуд оварда, тафаккури онҳоро дигаргун созанд.
Аз ҷумла, ба таъкиди ӯ, яке аз масъалаҳои доғи рӯз ин ба дом афтонидани ҷавонон аз тарафи гурӯҳҳои ифротгаро мебошад, ки онҳо тавассути шабакаҳои интернетӣ фаъолияти густурда доранд.
Ба гуфтаи равоншинос, Сафарзода Зарина истифодаи аз ҳад зиёди шабакаҳои интернетӣ аз ҷониби ҷавонон яке аз мушкилоти асосии ҷомеаи муосир ба шумор меравад. Ӯ мегӯяд, дар сурати зиёд истифода бурдани он дар шахс дараҷаи изтиробнокӣ зиёд мегардад ва хобро халалдор мекунад. Инчунин, метавонад ба ҳолати руҳафтодагӣ низ бурда расонад.
- Таъсири шабакаҳои интернетӣ ба руҳияи ҷавонон дуҷониба аст. Агар онҳо оқилона ва бо назорати вақт истифода шаванд, метавонанд барои рушди шахсӣ ва иҷтимоӣ муфид бошанд. Аммо истифодаи аз ҳад зиёд ва беназорат метавонад ба солимии равонӣ, худбаҳодиҳӣ ва муносибатҳои иҷтимоии ҷавонон таъсири манфӣ расонад, - мегӯяд Сафарзода Зарина.
ШАБАКАҲОИ ИНТЕРНЕТӢ ФАРҲАНГИ ИСТИФОДА ДОРАНД
Ба гуфтаи фарҳангшиносон ҳар коре дар худ фарҳанги истифодабарӣ дорад. Яъне, шабакаҳои интернетӣ низ фарҳанги истифодабарӣ доранд ва онро дар муошират мушоҳида кардан мумкин аст.
Фарҳангшиноси тоҷик, Латофат Кенҷазода мегӯяд, ки интернет фарҳанги истифодаи худро дорад, ки онро аксаран “фарҳанги иттилоотӣ” ё “одоби муошират дар интернет” меноманд. Ба гуфтаи ӯ, риояи ин фарҳанг барои истифодаи дуруст ва бехатарии интернет хеле муҳим аст.
Кенҷазода ба ҷавонон таъкид менамояд, ки бояд пеш аз ҳама аз дурустӣ ва эътимоднокии маълумоте, ки дар интернет мебинанд, огоҳ бошанд ва ҳар хабарро бе санҷиш қабул накунанд. Ҳамчунин, ҳангоми муошират дар шабакаҳои иҷтимоӣ бояд эхтироми дигаронро нигоҳ доранд, аз суханҳои таҳқиромез ва паҳн кардани маълумоти бардурӯғ худдорӣ намоянд.
- Ҷавонон бояд вақти худро оқилона идора карда, аз истифодаи зиёди интернет парҳез кунанд. Ҳифзи маълумоти шахсӣ ва риояи қоидаҳои амнияти рақамӣ низ қисми муҳими фарҳанги истифодаи интернет мебошад. Пас, донистан ва риоя кардани фарҳанги истифодаи интернет ба ҷавонон кӯмак мекунад, ки аз имкониятҳои он самаранок истифода бурда, аз таъсири манфии он эмин бимонанд,-илова намуд фарҳангшиноси тоҷик.
Фарҳангшинос Нигора Саидова бар он назар аст, ки пеш аз ҳама ҷавонон бояд интернетро бо мақсади омӯхтан ва такмил додани дониши худ истифода баранд. Тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ҷавонон метавонанд китобҳои электронӣ хонанд, забонҳои хориҷӣ омӯхта, аз навигариҳои илмӣ огоҳ шаванд. Масалан, ташкилотҳою донишгоҳҳое ҳастанд, ки дарсҳои онлайнӣ пешниҳод мекунанд, ки барои баланд бардоштани савияи дониши ҷавонон мусоидат менамоянд.
Ба гуфтаи вай агар ҷавонон вақти зиёди худро сарфи ҳар гуна бозиҳо ё шабакаҳои интернетӣ кунанд, ин метавонад ба саломатӣ ва таҳсили онҳо таъсири манфӣ расонад. Аз ин рӯ, истифодаи интернет бояд меъёр ва тартиби муайян дошта бошад.
- Интернет як воситаи муфид ва зарурӣ аст, агар аз он дуруст ва оқилона истифода бурда шавад. Ҷавонон бояд фарҳанги истифодаи интернетро омӯзанд, то ки ин технология ба рушди шахсӣ ва пешрафти ҷомеа хизмат намояд, - илова намуд номбурда.
НАҚШИ КАЛИДИИ ВОЛИДАЙН ВА ОМӮЗГОРОН
Ба таъкиди коршиносони соҳа, ҳамеша ва дар ҳар масъалаи ба ҷавонон алоқаманд нақши омӯзгорон ва волидайн дар ҷойи аввал меистад. Аз нигоҳи онҳо, оила ва соҳаи маориф дар чунин масъалаҳо нақши калидӣ доранд.
Баҳромбеков Вафобек ҷомеашинос, бар он ақида аст, ки волидон ва омӯзгорон дар самти дуруст истифода бурдани шабакаҳои иҷтимоӣ ва пешгирӣ аз таъсири манфии онҳо нақши бисёр калидӣ доранд. Зеро ба ҷавонон бештар муҳити оила ва мактаб таъсир мерсонанд. Агар роҳнамоӣ дуруст бошад, ҷавонон метавонанд аз шабакаҳои иҷтимоӣ манфиат гиранд ва аз зарарҳои он дур бошанд.
- Волидон метавонанд ба фарзандон омӯзонанд, ки ба ҳар маълумот бовар накунанд, ахлоқи муоширати онлайниро риоя ва вақти худро дуруст тақсимбандӣ намоянд. Ва агар худи волидон вақти зиёдро дар телефон ва шабакаҳои иҷтимоӣ гузаронанд, фарзанд низ ҳамон рафторро қабул мекунад. Аз ин рӯ, рафтори волидон ба тафаккури фарзанд таъсири мустақим дорад, - гуфт ин ҷомеашинос.
Ба гуфтаи вай, назорат ва роҳнамоӣ муҳимтарин чиз дар ин самт аст. Ӯ чунин мешуморад, ки дар баробари волидон, бояд омӯзгорон низ донанд, ки шогирдони онҳо аз кадом барномаҳо истифода мебаранд ва чӣ гуна вақт мегузаронанд.
- Назорат бояд бо меҳрубонӣ ва фаҳмондадиҳӣ бошад, на танҳо бо қатъиян манъ кардан, чунки ҳоло мо дар замони техника ва технология умр ба сар мебарем. Муҳимаш бояд фикрҳо ва пешниҳодҳояшон рақобатпазир бошанд, - илова менамояд Баҳромбеков.
Ҳамзамон, ба назари ӯ, омӯзгорон дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, масъулият ва тафаккури ҷавонон саҳми калон доранд. Онҳо метавонанд, мавзуъҳои вобаста ба интернет, ахлоқ ва амнияти рақамиро дар суҳбатҳо ва дарсҳо баррасӣ намоянд.
ПЕШГИРӢ НАМУДАНИ ВОБАСТАГИИ ҶАВОНОН АЗ ШАБАКАҲО
Коршиносони тоҷик роҳи ҳал ва кам шудани вобастагиро дар ҷавонон аз шабакаҳои интернетӣ дар самтҳои гуногун мебинанд. Онҳо, аломатҳои вобастагӣ ба шабакаҳоро дар асабонӣ шудан бе интернет, кам шудани диққат ба дарс, дур шудан аз оила ва кам шудани хоб арзёбӣ мекунанд.
Ба ақидаи Нигора Саидова, барои пешгирӣ намудани вобастагии ҷавонон аз интернет бояд чораҳои зарурӣ андешида шавад, вале ин масъала танҳо бо манъ кардан ҳал намешавад. Ба гуфтаи ӯ, якчанд усулҳои пешгирӣ вуҷуд доранд. Аз ҷумла, вақти муайян додан барои интернет, барои истифодаи телефон, бозиҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ, яъне реҷаи муайян сохтан яке аз роҳҳои ҳал дониста мешавад.
- Инчунин, ҷалби ҷавонон ба варзиш, китобхонӣ, мусиқӣ, омӯзиши ҳунар ё иштирок дар чорабиниҳои ҷамъиятӣ ҷавононро аз вақти зиёди онлайнӣ дур мекунад. Ба ҷавонон фаҳмондан лозим аст, ки интернет ҳам фоида дорад ва ҳам зарар ва ин ки чӣ гуна аз шабакаҳои интернетӣ истифода баранд, - мегӯяд Нигора Саидова.
Сафарзода Зарина, равоншиноси тоҷик бар он назар аст, ки барои кам кардани вобастагии ҷавонон аз шабакаҳои интернетӣ, муҳим аст, ки чораҳои ҳамаҷониба андешида шавад. Яъне, ӯ оғози табобати ҳама гуна бемории равониро, ки дар вақти зиёд истифода бурдани шабакаҳои интернетӣ ба вуҷуд меояд, дар парҳезкорӣ мебинад.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Дар замони муосир шабакаҳои интернетӣ ба яке аз пуриқтидортарин манбаҳо табдил ёфтааст, ки кори истифодабарандаро дар ҷамъоварии маълумот, бохабар шудан аз ҳодисоти ҷаҳон осон ва қуллай мегардонад. Шумораи истифодабарандагони ин шабакаҳо сол то сол дар ҳоли афзоиш аст ва дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ин тамоюл ба таври назаррас дар ҳоли болоравист.
Бино ба иттилои Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар соли 2025 шумораи умумии истифодабарандагони шабакаҳои интернети мобилӣ ва собит 5,2 млн нафар мебошанд, ки аз ин шумора 5,1 млн нафарашон истифодабарандаи шабакаҳои интернетӣ маҳсуб меёбанд. Дар ин бора Исфандиёри Саъдулло, сардори Хадамоти алоқа зимни нишасти матбуотӣ ба рӯзноманигорон хабар дода буд.
Ҳамчунин, ба гуфтаи ӯ, дар маҷмӯъ дар ҷумҳурӣ интернет аз ҷониби 6 ширкати хизматрасониҳои алоқаи мобилӣ ва 30 ширкати хизматрасониҳои алоқаи собит таъмин гардида истодааст.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон баробари боло рафтани истифодабарандагони шабакаҳои интернетӣ, ки ҷавонон қисмати фаъоли онро ташкил медиҳанд, саволҳо ба миён меояд, ки истифодаи шабакаҳо ба тафаккури ҷавонон дар донишомӯзӣ ва ҷаҳонбинии онҳо то кадом андоза таъсир мерасонад? Ё чаро ҷавонон вақти зиёди худро дар интернет сарф мекунанд? Истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ба рафтор ва фарҳанги ҷавонон чӣ гуна таъсир мерасонанд? Ва ин, ки аз назари равонӣ истифодаи зиёди он чӣ оқибатҳо дошта метавонад? Ин ҳама суолҳоро мо бо коршиносони соҳа дар миён гузоштем.
ТАЪСИРИ ШАБАКАҲОИ ИНТЕРНЕТӢ БА ТАФАККУРИ ҶАВОНОН
Ба назари коршиносон, таъсири шабакаҳои интернетӣ ба тафаккури ҷавонон метавонад гуногун бошад, яъне онҳо ин ҷанбаъро ба ду қисмат тақсимбандӣ мекунанд, мусбат ва манфӣ.
Ба ақидаи ҷомешиноси тоҷик Баҳромбеков Вафобек шабакаҳо ҳамчун воситаи пуриқтидори рушди ҷавонон ва ҳам омили хатари ҷиддӣ барои саломатии онҳо маҳсуб меёбанд. Ба андешаи ӯ, аз як тараф шабакаҳо ба ҷавонон кӯмак мекунанд, ки одамони ҳамфикрро пайдо кунанд ва малакаҳои рақамиро аз худ намоянд. Аз ҷониби дигар, онҳо ҳаяҷонро ба вуҷуд меоранд ва дарки воқеиятро таҳриф мекунанд.
Ба гуфтаи вай, дастрасӣ ба маводи таълимӣ, курсҳои онлайнӣ ёфтани дӯстоне, ки манфиатҳои якхела доранд, зуд ба хабарҳо, китобҳо, курсҳои омӯзишӣ ва таҷрибаи одамони дигар дастрасӣ пайдо кардан, имконияти нишон додани эҷодкорӣ, таҳияи бренди шахсӣ, шинос шудан бо фарҳангҳо, забонҳо ва андешаҳои гуногун ҷанбаҳои мусбати шабакаҳо мебошанд.
- Бо наздикон, аҳли оила, ёру дӯстон муносибату муоширати зиндаро аз даст медиҳад. Гирифтори олами тахайюлӣ мешавад. Тақлид ба рафтори номатлуби баъзе блогерҳо ё шахсони машҳур тарзи ҳаёти нодуруст, зӯроварӣ ё исрофкориро меомӯзад. Ба одамони гирду атроф нобоварӣ пайдо мекунад, ки ба бадбинӣ оварда мерасонад. Тадриҷан ба бегонашавӣ аз худ гирифтор мегардад, яъне нисбати худаш бадбин мешавад, - мегӯяд ҷомеашинос.
Ҳамзамон, ба таъкиди ҷомеашинос, истифодаи аз ҳад зиёди шабакаҳои интернетӣ метавонад боиси кам шудани диққат ба таҳсил, китобхонӣ ва зиндагии воқеӣ гардад. Ва аз ҳама муҳимтар вақтро аз даст медиҳанд.
Ба назари фарҳангшинос Латофат Кенҷазода, имрӯзҳо шабакаҳои интернетӣ қисми ҷудонашавандаи ҳаёти ҷомеа ва махсусан ҷавонон гардидаанд, ки таъсири дуҷониба доранд. Ба гуфтаи ӯ, ҷавонон бояд шабакаҳои иҷтимоиро оқилона ва бо мақсадхои судманд истифода баранд, то ки аз имкониятҳои ҷойдошта баҳравар ва аз таъсироти манфӣ дар амон бошанд.
- Аз як тараф, шабакаҳои интернетӣ барои дастрасӣ ба иттилоот, омӯзиш, мубодилаи таҷриба ва муошират бо одамони гуногун имкониятҳои васеъ фароҳам меоранд. Ҷавонон метавонанд дониш ва ҷаҳонбинии худро васеъ намуда, аз навгониҳои илму техника ва фарҳанг огоҳ шаванд. Аз тарафи дигар, истифодаи аз ҳад зиёди ин шабакаҳо метавонад, ба рафтор ва фарҳанги ҷавонон таъсири манфӣ расонад, - мегӯяд Латофат Кенҷазода.
Ба назари Нигора Саидова, фарҳангшиноси дигар иттилооти нодурус-ти шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд дар ҷавонон фаҳмиши нодурустеро ба вуҷуд оварда, тафаккури онҳоро дигаргун созанд.
Аз ҷумла, ба таъкиди ӯ, яке аз масъалаҳои доғи рӯз ин ба дом афтонидани ҷавонон аз тарафи гурӯҳҳои ифротгаро мебошад, ки онҳо тавассути шабакаҳои интернетӣ фаъолияти густурда доранд.
Ба гуфтаи равоншинос, Сафарзода Зарина истифодаи аз ҳад зиёди шабакаҳои интернетӣ аз ҷониби ҷавонон яке аз мушкилоти асосии ҷомеаи муосир ба шумор меравад. Ӯ мегӯяд, дар сурати зиёд истифода бурдани он дар шахс дараҷаи изтиробнокӣ зиёд мегардад ва хобро халалдор мекунад. Инчунин, метавонад ба ҳолати руҳафтодагӣ низ бурда расонад.
- Таъсири шабакаҳои интернетӣ ба руҳияи ҷавонон дуҷониба аст. Агар онҳо оқилона ва бо назорати вақт истифода шаванд, метавонанд барои рушди шахсӣ ва иҷтимоӣ муфид бошанд. Аммо истифодаи аз ҳад зиёд ва беназорат метавонад ба солимии равонӣ, худбаҳодиҳӣ ва муносибатҳои иҷтимоии ҷавонон таъсири манфӣ расонад, - мегӯяд Сафарзода Зарина.
ШАБАКАҲОИ ИНТЕРНЕТӢ ФАРҲАНГИ ИСТИФОДА ДОРАНД
Ба гуфтаи фарҳангшиносон ҳар коре дар худ фарҳанги истифодабарӣ дорад. Яъне, шабакаҳои интернетӣ низ фарҳанги истифодабарӣ доранд ва онро дар муошират мушоҳида кардан мумкин аст.
Фарҳангшиноси тоҷик, Латофат Кенҷазода мегӯяд, ки интернет фарҳанги истифодаи худро дорад, ки онро аксаран “фарҳанги иттилоотӣ” ё “одоби муошират дар интернет” меноманд. Ба гуфтаи ӯ, риояи ин фарҳанг барои истифодаи дуруст ва бехатарии интернет хеле муҳим аст.
Кенҷазода ба ҷавонон таъкид менамояд, ки бояд пеш аз ҳама аз дурустӣ ва эътимоднокии маълумоте, ки дар интернет мебинанд, огоҳ бошанд ва ҳар хабарро бе санҷиш қабул накунанд. Ҳамчунин, ҳангоми муошират дар шабакаҳои иҷтимоӣ бояд эхтироми дигаронро нигоҳ доранд, аз суханҳои таҳқиромез ва паҳн кардани маълумоти бардурӯғ худдорӣ намоянд.
- Ҷавонон бояд вақти худро оқилона идора карда, аз истифодаи зиёди интернет парҳез кунанд. Ҳифзи маълумоти шахсӣ ва риояи қоидаҳои амнияти рақамӣ низ қисми муҳими фарҳанги истифодаи интернет мебошад. Пас, донистан ва риоя кардани фарҳанги истифодаи интернет ба ҷавонон кӯмак мекунад, ки аз имкониятҳои он самаранок истифода бурда, аз таъсири манфии он эмин бимонанд,-илова намуд фарҳангшиноси тоҷик.
Фарҳангшинос Нигора Саидова бар он назар аст, ки пеш аз ҳама ҷавонон бояд интернетро бо мақсади омӯхтан ва такмил додани дониши худ истифода баранд. Тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ҷавонон метавонанд китобҳои электронӣ хонанд, забонҳои хориҷӣ омӯхта, аз навигариҳои илмӣ огоҳ шаванд. Масалан, ташкилотҳою донишгоҳҳое ҳастанд, ки дарсҳои онлайнӣ пешниҳод мекунанд, ки барои баланд бардоштани савияи дониши ҷавонон мусоидат менамоянд.
Ба гуфтаи вай агар ҷавонон вақти зиёди худро сарфи ҳар гуна бозиҳо ё шабакаҳои интернетӣ кунанд, ин метавонад ба саломатӣ ва таҳсили онҳо таъсири манфӣ расонад. Аз ин рӯ, истифодаи интернет бояд меъёр ва тартиби муайян дошта бошад.
- Интернет як воситаи муфид ва зарурӣ аст, агар аз он дуруст ва оқилона истифода бурда шавад. Ҷавонон бояд фарҳанги истифодаи интернетро омӯзанд, то ки ин технология ба рушди шахсӣ ва пешрафти ҷомеа хизмат намояд, - илова намуд номбурда.
НАҚШИ КАЛИДИИ ВОЛИДАЙН ВА ОМӮЗГОРОН
Ба таъкиди коршиносони соҳа, ҳамеша ва дар ҳар масъалаи ба ҷавонон алоқаманд нақши омӯзгорон ва волидайн дар ҷойи аввал меистад. Аз нигоҳи онҳо, оила ва соҳаи маориф дар чунин масъалаҳо нақши калидӣ доранд.
Баҳромбеков Вафобек ҷомеашинос, бар он ақида аст, ки волидон ва омӯзгорон дар самти дуруст истифода бурдани шабакаҳои иҷтимоӣ ва пешгирӣ аз таъсири манфии онҳо нақши бисёр калидӣ доранд. Зеро ба ҷавонон бештар муҳити оила ва мактаб таъсир мерсонанд. Агар роҳнамоӣ дуруст бошад, ҷавонон метавонанд аз шабакаҳои иҷтимоӣ манфиат гиранд ва аз зарарҳои он дур бошанд.
- Волидон метавонанд ба фарзандон омӯзонанд, ки ба ҳар маълумот бовар накунанд, ахлоқи муоширати онлайниро риоя ва вақти худро дуруст тақсимбандӣ намоянд. Ва агар худи волидон вақти зиёдро дар телефон ва шабакаҳои иҷтимоӣ гузаронанд, фарзанд низ ҳамон рафторро қабул мекунад. Аз ин рӯ, рафтори волидон ба тафаккури фарзанд таъсири мустақим дорад, - гуфт ин ҷомеашинос.
Ба гуфтаи вай, назорат ва роҳнамоӣ муҳимтарин чиз дар ин самт аст. Ӯ чунин мешуморад, ки дар баробари волидон, бояд омӯзгорон низ донанд, ки шогирдони онҳо аз кадом барномаҳо истифода мебаранд ва чӣ гуна вақт мегузаронанд.
- Назорат бояд бо меҳрубонӣ ва фаҳмондадиҳӣ бошад, на танҳо бо қатъиян манъ кардан, чунки ҳоло мо дар замони техника ва технология умр ба сар мебарем. Муҳимаш бояд фикрҳо ва пешниҳодҳояшон рақобатпазир бошанд, - илова менамояд Баҳромбеков.
Ҳамзамон, ба назари ӯ, омӯзгорон дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, масъулият ва тафаккури ҷавонон саҳми калон доранд. Онҳо метавонанд, мавзуъҳои вобаста ба интернет, ахлоқ ва амнияти рақамиро дар суҳбатҳо ва дарсҳо баррасӣ намоянд.
ПЕШГИРӢ НАМУДАНИ ВОБАСТАГИИ ҶАВОНОН АЗ ШАБАКАҲО
Коршиносони тоҷик роҳи ҳал ва кам шудани вобастагиро дар ҷавонон аз шабакаҳои интернетӣ дар самтҳои гуногун мебинанд. Онҳо, аломатҳои вобастагӣ ба шабакаҳоро дар асабонӣ шудан бе интернет, кам шудани диққат ба дарс, дур шудан аз оила ва кам шудани хоб арзёбӣ мекунанд.
Ба ақидаи Нигора Саидова, барои пешгирӣ намудани вобастагии ҷавонон аз интернет бояд чораҳои зарурӣ андешида шавад, вале ин масъала танҳо бо манъ кардан ҳал намешавад. Ба гуфтаи ӯ, якчанд усулҳои пешгирӣ вуҷуд доранд. Аз ҷумла, вақти муайян додан барои интернет, барои истифодаи телефон, бозиҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ, яъне реҷаи муайян сохтан яке аз роҳҳои ҳал дониста мешавад.
- Инчунин, ҷалби ҷавонон ба варзиш, китобхонӣ, мусиқӣ, омӯзиши ҳунар ё иштирок дар чорабиниҳои ҷамъиятӣ ҷавононро аз вақти зиёди онлайнӣ дур мекунад. Ба ҷавонон фаҳмондан лозим аст, ки интернет ҳам фоида дорад ва ҳам зарар ва ин ки чӣ гуна аз шабакаҳои интернетӣ истифода баранд, - мегӯяд Нигора Саидова.
Сафарзода Зарина, равоншиноси тоҷик бар он назар аст, ки барои кам кардани вобастагии ҷавонон аз шабакаҳои интернетӣ, муҳим аст, ки чораҳои ҳамаҷониба андешида шавад. Яъне, ӯ оғози табобати ҳама гуна бемории равониро, ки дар вақти зиёд истифода бурдани шабакаҳои интернетӣ ба вуҷуд меояд, дар парҳезкорӣ мебинад.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед