ФАРҲАНГ
Чоршанбе 26 Сентябр 2018 12:27
4477
Қаҳрамонон дар шинохти мардум афроди аз ҳар лиҳоз тавонову далер ва нотарсу ҷасуранд. Ҳамин аст, ки мардум пайваста эшонро пайгирӣ ва тақлид мекунанд ва по ба пояшон дар тамоми сангарҳо қарор мегиранд. Сар карда аз қаҳрамонҳои Юнони қадим дар мисоли Ахилес, Ҳектор... ва қаҳрамонҳои халқи тоҷик Рустаму Исфандиёр, Суҳробу Сиёвуш, ҳамагон ифтихор ва мояи фахри мардумонанд. Агар имрӯз халқҳои Юнону Рум аз таърих ва қаҳрамонони худ бинозанд, ҳатман аз Ахилесу Ҳектор ёд мекунанд. Ва халқи тоҷик низ ҳар гоҳе аз мардонагиву шуҷоатмандӣ мисол оварданӣ шавад, Рустаму Исфандиёрро пеши рӯ меоварад. Ба истилоҳи дигар эшон намунаи барҷастаи шуҷоату қаҳрамонӣ маҳсуб мегарданд. Аммо ба як нукта бояд таваҷҷуҳ кард, ки ин қаҳрамонон агарчанде дар таърих гоҳ-гоҳе ба чашм мехӯранд, вале ҳамагӣ бофтаи тахайюли мардуме, қавме, гурӯҳе ё афроди алоҳидае ҳастанд, ки баҳри дар ҷойгоҳи баланд нишон додани миллатҳо ва баланд кардани ифтихору худшиносии миллии мардумони ҷудогонае офарида шудаанд. Чунон ки “Шоҳнома”-и Фирдавсӣ ба хотири эҷоди ғоя ва идеологияи миллӣ офарида шуда буд.

То ҷое маълум аст, идеяи офаридани ин асар на аз Дақиқӣ буд, на Фирдавсӣ. Он аз дарбори Сомониён маншаъ мегирифт ва ба хотири ҷилавгирӣ аз нуфузи рӯзафзуни идеологияи араб ва умуман ҳифзи ҳувияти миллӣ ва тақвияти худшиносии мардуми тоҷик дастур дода шуда буд. Зеро нуфузи рӯзафзуни идеологияи араб ва арабгароӣ буҳрони ҳувиятиро дар ҷомеаи онрӯза ба вуҷуд оварда, мардум аз худшиносии миллӣ канор монда буданд ва Сомониён ба хотири раҳоӣ аз ин вазъ ба эҷоди “Шоҳнома” дастур доданд. Фирдавсӣ низ дар офаридани образҳои ин асар чунон заҳмате ба харҷ додааст, ки дар таърихи башарият кам касон ба офаридани чунин образҳо шарафёб гардидаанд. Аммо бо вуҷуди ин Фирдавсӣ дар бораи Рустам мегӯяд:

Манаш кардаам Рустами Достон,
Вагарна харе буд дар Сиистон.

Дигар классикони мо низ дар масири таърих по ба пойи ҳамтоёни хеш дар қаҳрамонсозиву офаридани образҳои қаҳрамонӣ қадам задаву баъзан ҳолатҳо пешгом ҳам будаанд. Вале суоли матраҳ ин аст, ки вазъи қаҳрамонсозиву қаҳрамонофарии мо имрӯз дар кадом сатҳ аст? Оё бо рушд кардани илму технология ва арзи ҳастӣ кардани соҳаҳои ҷадид, мисли соҳаи кино ин анъана идома дорад? Мо имрӯз миллати хешро дар арсаи ҷаҳонӣ чӣ гуна намоиш медиҳем? То кадом андоза метавон як намояндаи миллати ғайрро бо қаҳрамонии худ мутақоид кард? Ин ва чанд пурсишҳои дигареанд, ки дар матлаби зер мехоҳем мавриди баррасӣ қарор гиранд.

Ба иқрори Абдурафеъ Рабизода, нависанда ва коргардони кишвар “имрӯзҳо мардум барои китобхониву ошноӣ пайдо намудан ба асарҳои бадеӣ вақти кам пайдо мекунанд. Дар ин ҷо омилҳои зиёде ҳастанд, ки сабабгоранд. Ва аз ҳама роҳи осон ва таъсиргузор дар ҷаҳони имрӯз, ки мешавад миллатро дар арсаи байналмилал муаррифӣ кард, ба воситаи кинофилмҳост”.

Имрӯзҳо дар фазои филмсозии кишвар холигие ба назар мерасад ва онро, мутаассифона, аксаран филмҳои истеҳсоли хориҷа пур мекунанд. Агарчанде филмсозони кишвар низ барои таҳияи филмҳо андаке кӯшиш ба харҷ медиҳанд, аммо бо вуҷуди ин наметавонанд ин фазоро комил ва пурра кунанд. Ё дар ин росто филҳои хандахарише чун “Меҳмони нохонда”, “Зангирии Мугамбо” ва даҳҳо “филм”-ҳои бемазмуни дигар бозори фитафурӯшиҳоро гарм кардааст ё агар баъзе аз филмҳо дар сатҳи касбӣ ҳам таҳия шуда бошанд, образҳое надоранд, ки бинандаро ба тамошо таҳрик диҳад.

Муҳаммад Аслонов як донишҷӯи тоҷик аст, ки пайваста ба тамошои филмҳои хориҷӣ машғул мегардад. Ба андешаи ӯ филмҳои истеҳсоли дохилӣ наметавонанд завқи ӯро бедор кунанд ва дар филмҳои дохилӣ персонажҳое ҳам нест, ки тавон ба онҳо тақлид кард ва барои худ идеал сохт: “Дар аксари филмҳое, ки ман тамошо мекунам, образҳои қаҳрамонӣ ва нотарсиву шуҷоатмандӣ таҷассум ёфтаанд. Аз тамошои ин филмҳо дар баробари оне ки фароғати маънавӣ мебардорам, боз дарси мардонагӣ меомӯзам. Ба образҳои Бонд аз филми “Агент 007”, Паланг аз филми “Паланг зинда аст”, Игор Соколовский аз филми “Мажор”, Пӯлод аз филми “Водии гургон” ва садҳо персонажҳое, ки дар филмҳо мебинам, наметавон нигоҳи сатҳӣ кард. Корнамоии ин персонажҳо дар воқеъ сутуданист”, - мегӯяд ӯ.

Монанди Муҳаммад ҳазорон ҷавони дигар филмҳои хориҷиро афзал медонанду нисбат ба филмҳои худӣ тарҷеҳ медиҳанд. Ва мушкилӣ он аст, ки эшон қаҳрамонсозӣ дар филмҳои истеҳсоли дохилиро дар сатҳи хеле паст мешуморанд. Сабаби дар фазои кинои кишвар то имрӯз зуҳур накардани чеҳраҳое мисли Ҷеки Чан, Арнолд Швартсенегр, Ван Дам, Бонд, Шоҳруххон, Амитабх Бачан ва ғайраро дар сатҳи паст қарор доштани кинои кишвар медонанд. Ва баъзе аз онҳо бар ин боваранд, ки дар филмҳои дохилӣ ҳунармандон дар нақшҳое ҳунарнамоӣ ва дар мавзеъҳое филмбардорӣ мекунанд, ки ҳатто ба имиҷи миллату давлат халал ворид месозанд.

Одил Ашӯров ҷавони дигари тоҷик пас аз таҳсили донишгоҳ дар муҳоҷират, дар давлатҳои аврупоӣ ба сар мебарад. Ӯ чунин андеша дорад: “Заиф нишон додани қаҳрамонҳо дар филмҳои тоҷикӣ гӯё мӯд шуда бошад. Новобаста ба ҷинсият аксар қаҳрамонҳои филмҳои мо нотавонанд ва чорае барои раҳоӣ аз мушкилотро наметавонанд пайдо кунанд. Дар баъзе ҳолатҳо ҳатто ба худкушӣ даст мезананд (дар мисоли филми “Ман шаҳиди ишқи покам”). Ин аз ҳар нигоҳ нотавонии коргардонҳои моро нишон медиҳад. Мо бешак бо намоиши чунин филмҳо худро дар оинаи тамомнамои миллат ба дасти худ таҳқир мекунем. Ба ҳар сурат нишон додан ва фароҳам овардани фазои фикрӣ оид ба зиллати миллати худ дар ҳар шакл нохушоянд аст ва рӯҳияи миллиро заиф карда, ифтихори миллии аҳли ҷомеаро коҳиш медиҳад. Дар ин росто масъулинро мебояд андеша кунанд”.

Аммо мутахассисони соҳа дар ин ҳол қарор доштани кинои тоҷикро дар набудани сенария ва сенариянависон медонанд. Чунон ки Тиллои Некқадам, коршиноси соҳаи кино мегӯяд: “Аслан қаҳрамононро дар филмҳо тавре бояд офарид, ки тамошобин ба вай меҳр пайдо кунад, ба ӯ пайравӣ намояд, ва аз он қаҳрамон фахр созад. Дар ин ҳолат тамошобин ба филм таваҷҷуҳ мекунад. Имрӯз бояд иқрор шуд, ки қаҳрамонсозӣ дар филмҳои кишвар ба буҳрон мувоҷеҳ аст. Барои бартараф кардани ин буҳрон мебояд аввал сенарияҳои хуб таҳия кард. Мушкили рақами як набудани сенарияҳои хуб аст. Вақте сенария вуҷуд надорад, чӣ гуна метавон қаҳрамон пайдо кард ва қаҳрамон сохт. Ва баъдан интихоби қаҳрамонон аст”. Доир ба надоштани ҳаддалимкон як ҳунарманди шинохтаву машҳуре ҳамтои ҳунармандони Ҳолливуду Болливуд низ ин мутахассис набудани сенарияҳои хубу диданиро сабаб медонад.

Дар чунин сатҳ рӯи навор омадани филмҳоро фаъолони ҷомеа ва мутахассисони соҳаҳои иҷтимоӣ ба поин рафтани худшиносии миллии ҷавонону наврасон рабт медиҳанд. Чунон ки Назрӣ Асадзода, ходими Академияи илмҳои кишвар дар як нигоштаи худ перомуни худшиносии миллӣ навишта буд: “Айни замон мо дар шароите қарор дорем, ки технологияи идеологияи миллиро бояд коркард кунем. Ҳоло дар шакли ниҳоӣ идеологияи миллӣ дар кишвари мо қолабрезӣ нашудааст, аммо новобаста ба ин мушаххас аст, ки меҳвари идеологияи миллиро дар ҷомеаи мо муқаддасот ва арзишҳову манофеи миллӣ ташкил медиҳанд. Ҳифзи муқаддасот ва арзишҳову манофеи миллӣ бояд мароми ҷомеаи мо бошад. Абзорҳои ҷомеасозӣ, аз ҷумла соҳаи синамо низ дар ҷомеаи мо аслан бояд ба хотири амалӣ кардани ин ҳадаф мавриди корбурд қарор дода шаванд. Феълан дар синамои ватании мо теъдоди филмҳое, ки ба ин талабот ҷавобгӯ бошанд, хеле кам аст, вале, мутаассифона, филмҳое, ки мухолифи ин талабот мебошанд, зиёд аст”.

Ҳар як филме, ки аз ҷониби филмсозон таҳия мегардад, ҳадафи хос ва паёми вижае дорад, ки ба мардум расонида мешавад. Дар ин радиф филмҳои истеҳсоли синамогарони хориҷ низ ҳадафҳои идеологии худро доранд, ки дар зеҳну шуури ҷавонону наврасони мо маъвои худро пайдо мекунанд. Дар ин масъала мебояд филмсозони мо фаъол бошанд ва ҷавононро тавонанд ба филмҳои истеҳсоли дохилӣ бо офаридани образҳои ҷасуриву тавонмандӣ ва ҳақиқатҷӯиву ростқавлӣ ҷалб кунанд. Зеро наврасону ҷавонон вақте ҷасорату қаҳрамониро дар филмҳои хориҷ мебинанду дар синамои кишвар алтернативаи он нест, хоҳу нохоҳ нигоҳашон ба миллат дигар мешавад ва бовариашон ба таърихи пурғановати он коста мегардад. Бояд гуфт, ки барои офаридани сенарияҳое, ки дар он қаҳрамониву тавонмандӣ ғолибанд, мо чандон мушкил нахоҳем кашид. Агар қаҳрамонҳои “Шоҳнома” то андозае куҳнаву ба дарди бинандаи ҷавон намехӯрад, мо метавонем, ки аз ҳаёти варзишии паҳлавонону варзишгароне мисли Расул Боқиев, Беҳрӯз Хоҷазода, Дилшод Назаров ва Мавзуна Чориева филмҳои мустанаду диданиеро ба навор гирем. Ин аз ҳар нигоҳ ба манфиати кор хоҳад буд.

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм

Рӯзнома

Назарсанҷӣ

  1. Ба фикри Шумо “Соли ҷавонон” чӣ гуна сипарӣ шудаистодааст?

Тақвим

Дш Сш Чш Пш Ҷ Ш Яш
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Сентябр 2018 c.