ФАРҲАНГ
Якшанбе 07 Июн 2026 11:19
Чанде пеш озмуни ҷумҳуривии “Фурӯғи субҳи доноӣ...”, ки бо ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар саросари кишвар, дар чор давр гузаронида шуда буд, ҷамъбаст гардид. Шоҳҷоизаи ин озмунро бо гирифтани 253, 5 хол Бунёд Раҳнамо, хонандаи синфи 10-и муассисаи таълимии Литсейи “Раҳнамо” соҳиб шуд.
Шояд Шумо боре андеша накардаед, ки рӯзатон бе мутолиаи китоб чӣ гуна сипарӣ мешавад. Вале нафаре ҳаст, ки бо вуҷуди сокини дунёи пуршӯри наврасӣ будан, як рӯз бе мутолиаи китоб зиста наметавонад.
Шояд Шумо боре фикр накардаед, ки бо рӯ овардан ба китоб чӣ чизҳоро касб мекунед. Вале ҳаст як дилбохтаи китоб, ки мутолиа барояш маънӣ ва умед мебахшад ба фардои рӯшан.
Шояд Шумо бештар вақт аз пешбарандаи рӯзгор будани китоб - роҳнамо фаромӯш мекунед. Вале хонандае ҳаст, ки пешрафти ҳар рӯзу ҳар лаҳзаи худро дар истифодаи андарзҳои китоб мебинад.
Шояд Шумо бори аввал мешунаведу мешиносед, ин гуна навраси наврустаи боғи донишро. Ин навниҳоли дарахти бузурги илму маърифат ҳанӯз 16 сол дораду бо хондани зиёда аз 250 китобу аз бар намудани 4 ҳазор мисраъ соҳиби шоҳҷоизаи озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ...” гардид.
Ӯ Бунёд аст. Бунёд Раҳнамо, ки акнун роҳнамои ҳамагон гардидааст. Ва ҳамакнун ҳайати эҷодии рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” тасмим гирифт бо Бунёд суҳбати ихтисосие анҷом диҳад ва фишурдаашро манзури хонанда гардонад.
- Ҳайати эҷодии рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” Шуморо ба соҳиб шудани шоҳҷоизаи ин озмун табрик мегӯяд. Мегуфтед, ки китоб аз нигоҳи Бунёд чист?
- Чуноне бузургонамон гуфтаанд, китоб сарчашмаи илму дониш ва маърифат аст. Ҳеҷ чиз наметавонад, ҷои китобро дар зиндагӣ гирад. Ман танҳо замоне худамро озод ҳис мекунам, ки дар мутолиа бошам.
- Кадом китобҳо арзиши хонданро доранд?
- Ба андешаи ман ҳар як китобе, ки нашр мешавад, барои мутолиаи нафарест. Наметавон гуфт, ки фалон китоб арзиши хонданро дорад ва фалон китоб не.
- Оё китобҳои дӯстдошта доред?
- Ман бештар китобҳои адибони классикро меписандам. Хусусан “Самаки айёр”, ки як китоби бузурги 8 - ҷилда аст ва мутолиаи он бароям бисёр шавқовару гуворост. Аз адибони муосир бештар асарҳои устод Садриддин Айнӣ бароям писанданд.
- Бештар кадом навъи китобҳоро дӯст медоред?
- Бештари вақт китобҳои калонҳаҷмро меписандам. Ин ҳам ба он иллат аст, ки дар китобҳои хурдҳаҷм наметавонам пурра ғарқ шавам ва комилан вориди он шавам. Дар китобҳои калонҳаҷм бошад, бароҳат ворид мешавам ва қадам ба қадам ҳамроҳи қаҳрамони асар роҳ мепаймоям.
- Кадом навъи асарҳоро меписандед?
- Асарҳое барои ман мароқангезу ҷалбкунандаанд, ки дар онҳо қаҳрамониву тавонмандӣ ё ишқи поку самимӣ тасвир ёфта бошад. Асарҳое, ки бо фоҷиа ба итмом мерасанд, барои ман чандон мароқангез нестанд. Чун ин гуна асар руҳияи шахсро хароб мекунад ва дар бештар ҳолат аз пеш ҳаракат кардан инсонро боз медорад.
- Дар боло гуфтед, ки асарҳои устод Айниро бештар дӯст медоред ва тавре ба назар мерасад, дар осори ӯ моҷарову фоҷиа ва шикасти қаҳрамонон зиёд аст. Масалан як худи “Дохунда” пур аз фоҷиаву шикаст аст. Инро чӣ гуна шарҳ медиҳед?
- Асарҳои устодро ман ба он хотир меписандам, ки дар онҳо бо вуҷуди фоҷиаву шикаст ҷой доштан ҳаёти мардуми Аморати Бухоро ба таври хуб инъикос ёфтааст. Ба ғайр аз оне ки осори устод Айнӣ пур аз бадеияту арзиши баланди адабиро дорост, ҳамчунин як таърихи комили миллати тоҷик дар асрҳои XIX ва XX мебошад. Мо метавонем, ки тавассути асарҳои эшон зиндагии гузаштаи мардуми Бухороро бубинем.
- Чӣ қуввае Шуморо такон медиҳад, ки мутолиа кунед?
- Манро ҳеҷ чизе барои мутолиа маҷбур намекунад. Аз китоб ҳамин чизро хуб дарёфтаам, ки он барои ҳамешагӣ ба инсон фоидаовар аст. Аз ҳамин лиҳоз пайваста мекӯшам, ки дар мутолиа бошам.
- Ба фикри Шумо мутолиа ба одам чӣ медиҳад?
Ҳама чиз!
- Бояд вақти муайян барои мутолиа бошад ё...?
- Бисёриҳо мегӯянд, ки вақтҳои бекорӣ китоб мехонанд, ки ин бархурд албатта нодуруст аст. Бояд барои мутолиаи мақсаднок вақти муайян ҷудо шавад. Дар вақтҳои бекорӣ ҳам мутолиа кардан хуб аст, аммо вақти алоҳида ҷудо кардан созгортар аст.
- Дар лаҳзаҳои бекорӣ боз ба чӣ кор машғул мешавед?
- Бозӣ ё тамошои филмҳои вобаста ба илмҳои дақиқ, ки он ҳам ба забономӯзӣ таъсир мерасонад, ҳам метавонам чизҳои нав омӯзам.
- Шумо телефон доред?
- Бале!
- Он Шуморо аз китоб дур намекунад?
- Баръакс. Ман телефонро бештари вақт дар ҷои китоб истифода мебарам. Дар дохили телефони ҳамроҳам китобҳои зиёде дорам, ки дар ҳар вақти муносиб метавонам чизҳои лозимаро аз онҳо пайдо кунам. Ин дақиқ аст, ки ҳеҷ кас наметавонад китобхонаашро ҳамроҳи худ гардонад, вале телефони ҳамроҳ метавонад чун як китобхонаи бузург ҳамеша дар барат бошад.
- Бисёриҳо бар ин назаранд, ки техникаву технологияи навин метавонад инсонҳоро аз китоб дур кунад. Назари Шумо чист?
- Ин вобаста ба салиқаи истифодабаранда аст.
- Оянда дар симои Бунёд киро дида метавонем?
- Ман ба соҳаи илмҳои дақиқ бештар завқ дорам ва шояд дар оянда муҳандис ё барномасоз шавам. Инро албатта вақт нишон хоҳад дод.
- Пас чаро то ин замон ба адабиёту китобҳои бадеӣ бештар рӯй овардед? Магар боре орзу накардаед, ки шоир ё нависанда шавед?
- Не. Ба ин далел ки ман ҳаргиз ин орзуро надоштам. Шояд то ин замон чизе навишта бошам ё баъдан ҳам чизе нависам, аммо ин бароям як машғулияти алоҳида хоҳад буд. Барои мутолиаи асарҳои бадеӣ бошад баҳонаам ин аст, ки ман ба адабиёт завқи хоссае дорам.
- “Фурӯғи субҳи доноӣ...” чӣ нақш гузошт дар китобхонии Шумо?
- “Фурӯғи субҳи доноӣ...” шояд ягона озмуне буд, ки ҳеҷ кас дар он набохтааст. Ин озмун бори дигар моро такон дод, ки бодиққаттар мутолиа намоем ва дар мутолиа ҷиддӣ бошем. Агарчанде бисёриҳо натавонистанд, дар ин озмун ҷойҳои ифтихориро сазовор шаванд, вале он қадар мутолиае, ки дар доираи озмун сар карда аз наврасон то пиронсолон карданд, ҳамагӣ барои эшон ҷоиза буд. Ман агар барандаи шоҳҷоиза ҳам намешудам, ҳеҷ чиз бохт намекардам.
- Дар доираи озмун чӣ миқдор асар мутолиа кардед?
- Ин 250 асаре, ки барои озмун пешниҳод кардам, инҳо асарҳое ҳастанд, ки ман пештар онҳоро хонда будам. Барои илова бар онҳо боз 30 китоби дигар мутолиа кардаам. Китобҳои дигарро бошад, фақат такрор кардаву номҳои қаҳрамонҳову сужаашонро дубора ба хотир овардам, то дар озмун муваффақ шавам. Китобҳои дар давоми даҳ соли охир хондаамро агар ҳисоб кунам, шояд шуморааш ба ҳазор ҳам расад.
- Оё пеш аз иштирок дар озмун бовар доштед, ки ғолиб меоед?
- Албатта наметавонам гӯям, бовар доштам, вале умедвор будам, ки ғолиби озмун мешавам.
- Кӣ ва ё чӣ сабаб шуд, ки бештар рӯ ба китобу китобхонӣ оваред?
- Ростӣ намедонам. Ин шояд дар аввал таъсири оилаву мактаб буд. Чун ман аллакай аз синни панҷсолагӣ хонданро ёд гирифта будам. Аз ҳамон овон ба китобхонӣ шуруъ кардаам. Дар аввал афсонаҳои хурд-хурд, баъдан қиссаву ривоятҳо ва ҳамин гуна ба китобҳои ҷиддӣ рӯй овардам.
- Китобе ҳаст, ки хондаву писандатон наомада бошад?
- Бале, чунин ҳолатҳо буданд. Баъзе китобҳое ҳаст, ки мехониву писандат намеояд, вале дигар чорае нест, онро аллакай хондаӣ. Аммо ягон китобе нест, ки зарар дошта бошад. Ҳамаи онҳо албатта ягон фоида ё ҳикмате доранд. Ҳатто он китобҳое, ки писандат намеоянд.
- Аз ҳамсолонатон чӣ фарқ доред?
- Ҳеҷ фарқияте миёни худу ҳамсолонам эҳсос накардаам.
- Оё рафиқонатон чун Шумо китобдӯст ҳастанд?
- Рафиқони мактабии ман ҳамагӣ китобдӯсту китобхонанд.
- Маблағи аз озмун бурдкардаатонро ба чӣ сарф хоҳед кард?
- Ман инро ба се қисм тақсим хоҳам кард. Қисми аввалро ба роҳи хайр сарф хоҳам кард. Қисми дуввумро барои модарам, ки дар ин озмун ба ман аз ҳама бештар кӯмак карданд, туҳфа хоҳам харид ва қисми саввумро барои таҳсили минбаъдаам сарф мекунам.
- Бунёд ба ҳамсолонаш чӣ тавсияҳо дорад?
- Ман ба ҳамсолонам тавсия медиҳам, ки бештар ба китобу илм рӯ оранд. Зеро ҳар лаҳзае, ки барои омӯхтани илм ё бо китоб мегузаронанд, барабас нахоҳад рафт ва ягон рӯзе ба кор хоҳад омад. Чуноне, ки гуфтаанд:
Дониш андар дил чароғи рашван аст,
В-аз ҳама бад бар тани ту ҷавшан аст.
Вақте шумо дониш доред, ҳеҷ кас наметавонад ба шумо осеб расонад. Дониш мисли чароғест, ки дар олами торикиҳо ба кас рушноӣ мебахшаду чашмро равшан мекунад.
- Ташаккур барои суҳбати хубу самимӣ.
- Саломат бошед.
Хуршед Ховарӣ,
Гулноза ҚОСИМОВА, “ҶТ”
Шояд Шумо боре андеша накардаед, ки рӯзатон бе мутолиаи китоб чӣ гуна сипарӣ мешавад. Вале нафаре ҳаст, ки бо вуҷуди сокини дунёи пуршӯри наврасӣ будан, як рӯз бе мутолиаи китоб зиста наметавонад.
Шояд Шумо боре фикр накардаед, ки бо рӯ овардан ба китоб чӣ чизҳоро касб мекунед. Вале ҳаст як дилбохтаи китоб, ки мутолиа барояш маънӣ ва умед мебахшад ба фардои рӯшан.
Шояд Шумо бештар вақт аз пешбарандаи рӯзгор будани китоб - роҳнамо фаромӯш мекунед. Вале хонандае ҳаст, ки пешрафти ҳар рӯзу ҳар лаҳзаи худро дар истифодаи андарзҳои китоб мебинад.
Шояд Шумо бори аввал мешунаведу мешиносед, ин гуна навраси наврустаи боғи донишро. Ин навниҳоли дарахти бузурги илму маърифат ҳанӯз 16 сол дораду бо хондани зиёда аз 250 китобу аз бар намудани 4 ҳазор мисраъ соҳиби шоҳҷоизаи озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ...” гардид.
Ӯ Бунёд аст. Бунёд Раҳнамо, ки акнун роҳнамои ҳамагон гардидааст. Ва ҳамакнун ҳайати эҷодии рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” тасмим гирифт бо Бунёд суҳбати ихтисосие анҷом диҳад ва фишурдаашро манзури хонанда гардонад.
- Ҳайати эҷодии рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” Шуморо ба соҳиб шудани шоҳҷоизаи ин озмун табрик мегӯяд. Мегуфтед, ки китоб аз нигоҳи Бунёд чист?
- Чуноне бузургонамон гуфтаанд, китоб сарчашмаи илму дониш ва маърифат аст. Ҳеҷ чиз наметавонад, ҷои китобро дар зиндагӣ гирад. Ман танҳо замоне худамро озод ҳис мекунам, ки дар мутолиа бошам.
- Кадом китобҳо арзиши хонданро доранд?
- Ба андешаи ман ҳар як китобе, ки нашр мешавад, барои мутолиаи нафарест. Наметавон гуфт, ки фалон китоб арзиши хонданро дорад ва фалон китоб не.
- Оё китобҳои дӯстдошта доред?
- Ман бештар китобҳои адибони классикро меписандам. Хусусан “Самаки айёр”, ки як китоби бузурги 8 - ҷилда аст ва мутолиаи он бароям бисёр шавқовару гуворост. Аз адибони муосир бештар асарҳои устод Садриддин Айнӣ бароям писанданд.
- Бештар кадом навъи китобҳоро дӯст медоред?
- Бештари вақт китобҳои калонҳаҷмро меписандам. Ин ҳам ба он иллат аст, ки дар китобҳои хурдҳаҷм наметавонам пурра ғарқ шавам ва комилан вориди он шавам. Дар китобҳои калонҳаҷм бошад, бароҳат ворид мешавам ва қадам ба қадам ҳамроҳи қаҳрамони асар роҳ мепаймоям.
- Кадом навъи асарҳоро меписандед?
- Асарҳое барои ман мароқангезу ҷалбкунандаанд, ки дар онҳо қаҳрамониву тавонмандӣ ё ишқи поку самимӣ тасвир ёфта бошад. Асарҳое, ки бо фоҷиа ба итмом мерасанд, барои ман чандон мароқангез нестанд. Чун ин гуна асар руҳияи шахсро хароб мекунад ва дар бештар ҳолат аз пеш ҳаракат кардан инсонро боз медорад.
- Дар боло гуфтед, ки асарҳои устод Айниро бештар дӯст медоред ва тавре ба назар мерасад, дар осори ӯ моҷарову фоҷиа ва шикасти қаҳрамонон зиёд аст. Масалан як худи “Дохунда” пур аз фоҷиаву шикаст аст. Инро чӣ гуна шарҳ медиҳед?
- Асарҳои устодро ман ба он хотир меписандам, ки дар онҳо бо вуҷуди фоҷиаву шикаст ҷой доштан ҳаёти мардуми Аморати Бухоро ба таври хуб инъикос ёфтааст. Ба ғайр аз оне ки осори устод Айнӣ пур аз бадеияту арзиши баланди адабиро дорост, ҳамчунин як таърихи комили миллати тоҷик дар асрҳои XIX ва XX мебошад. Мо метавонем, ки тавассути асарҳои эшон зиндагии гузаштаи мардуми Бухороро бубинем.
- Чӣ қуввае Шуморо такон медиҳад, ки мутолиа кунед?
- Манро ҳеҷ чизе барои мутолиа маҷбур намекунад. Аз китоб ҳамин чизро хуб дарёфтаам, ки он барои ҳамешагӣ ба инсон фоидаовар аст. Аз ҳамин лиҳоз пайваста мекӯшам, ки дар мутолиа бошам.
- Ба фикри Шумо мутолиа ба одам чӣ медиҳад?
Ҳама чиз!
- Бояд вақти муайян барои мутолиа бошад ё...?
- Бисёриҳо мегӯянд, ки вақтҳои бекорӣ китоб мехонанд, ки ин бархурд албатта нодуруст аст. Бояд барои мутолиаи мақсаднок вақти муайян ҷудо шавад. Дар вақтҳои бекорӣ ҳам мутолиа кардан хуб аст, аммо вақти алоҳида ҷудо кардан созгортар аст.
- Дар лаҳзаҳои бекорӣ боз ба чӣ кор машғул мешавед?
- Бозӣ ё тамошои филмҳои вобаста ба илмҳои дақиқ, ки он ҳам ба забономӯзӣ таъсир мерасонад, ҳам метавонам чизҳои нав омӯзам.
- Шумо телефон доред?
- Бале!
- Он Шуморо аз китоб дур намекунад?
- Баръакс. Ман телефонро бештари вақт дар ҷои китоб истифода мебарам. Дар дохили телефони ҳамроҳам китобҳои зиёде дорам, ки дар ҳар вақти муносиб метавонам чизҳои лозимаро аз онҳо пайдо кунам. Ин дақиқ аст, ки ҳеҷ кас наметавонад китобхонаашро ҳамроҳи худ гардонад, вале телефони ҳамроҳ метавонад чун як китобхонаи бузург ҳамеша дар барат бошад.
- Бисёриҳо бар ин назаранд, ки техникаву технологияи навин метавонад инсонҳоро аз китоб дур кунад. Назари Шумо чист?
- Ин вобаста ба салиқаи истифодабаранда аст.
- Оянда дар симои Бунёд киро дида метавонем?
- Ман ба соҳаи илмҳои дақиқ бештар завқ дорам ва шояд дар оянда муҳандис ё барномасоз шавам. Инро албатта вақт нишон хоҳад дод.
- Пас чаро то ин замон ба адабиёту китобҳои бадеӣ бештар рӯй овардед? Магар боре орзу накардаед, ки шоир ё нависанда шавед?
- Не. Ба ин далел ки ман ҳаргиз ин орзуро надоштам. Шояд то ин замон чизе навишта бошам ё баъдан ҳам чизе нависам, аммо ин бароям як машғулияти алоҳида хоҳад буд. Барои мутолиаи асарҳои бадеӣ бошад баҳонаам ин аст, ки ман ба адабиёт завқи хоссае дорам.
- “Фурӯғи субҳи доноӣ...” чӣ нақш гузошт дар китобхонии Шумо?
- “Фурӯғи субҳи доноӣ...” шояд ягона озмуне буд, ки ҳеҷ кас дар он набохтааст. Ин озмун бори дигар моро такон дод, ки бодиққаттар мутолиа намоем ва дар мутолиа ҷиддӣ бошем. Агарчанде бисёриҳо натавонистанд, дар ин озмун ҷойҳои ифтихориро сазовор шаванд, вале он қадар мутолиае, ки дар доираи озмун сар карда аз наврасон то пиронсолон карданд, ҳамагӣ барои эшон ҷоиза буд. Ман агар барандаи шоҳҷоиза ҳам намешудам, ҳеҷ чиз бохт намекардам.
- Дар доираи озмун чӣ миқдор асар мутолиа кардед?
- Ин 250 асаре, ки барои озмун пешниҳод кардам, инҳо асарҳое ҳастанд, ки ман пештар онҳоро хонда будам. Барои илова бар онҳо боз 30 китоби дигар мутолиа кардаам. Китобҳои дигарро бошад, фақат такрор кардаву номҳои қаҳрамонҳову сужаашонро дубора ба хотир овардам, то дар озмун муваффақ шавам. Китобҳои дар давоми даҳ соли охир хондаамро агар ҳисоб кунам, шояд шуморааш ба ҳазор ҳам расад.
- Оё пеш аз иштирок дар озмун бовар доштед, ки ғолиб меоед?
- Албатта наметавонам гӯям, бовар доштам, вале умедвор будам, ки ғолиби озмун мешавам.
- Кӣ ва ё чӣ сабаб шуд, ки бештар рӯ ба китобу китобхонӣ оваред?
- Ростӣ намедонам. Ин шояд дар аввал таъсири оилаву мактаб буд. Чун ман аллакай аз синни панҷсолагӣ хонданро ёд гирифта будам. Аз ҳамон овон ба китобхонӣ шуруъ кардаам. Дар аввал афсонаҳои хурд-хурд, баъдан қиссаву ривоятҳо ва ҳамин гуна ба китобҳои ҷиддӣ рӯй овардам.
- Китобе ҳаст, ки хондаву писандатон наомада бошад?
- Бале, чунин ҳолатҳо буданд. Баъзе китобҳое ҳаст, ки мехониву писандат намеояд, вале дигар чорае нест, онро аллакай хондаӣ. Аммо ягон китобе нест, ки зарар дошта бошад. Ҳамаи онҳо албатта ягон фоида ё ҳикмате доранд. Ҳатто он китобҳое, ки писандат намеоянд.
- Аз ҳамсолонатон чӣ фарқ доред?
- Ҳеҷ фарқияте миёни худу ҳамсолонам эҳсос накардаам.
- Оё рафиқонатон чун Шумо китобдӯст ҳастанд?
- Рафиқони мактабии ман ҳамагӣ китобдӯсту китобхонанд.
- Маблағи аз озмун бурдкардаатонро ба чӣ сарф хоҳед кард?
- Ман инро ба се қисм тақсим хоҳам кард. Қисми аввалро ба роҳи хайр сарф хоҳам кард. Қисми дуввумро барои модарам, ки дар ин озмун ба ман аз ҳама бештар кӯмак карданд, туҳфа хоҳам харид ва қисми саввумро барои таҳсили минбаъдаам сарф мекунам.
- Бунёд ба ҳамсолонаш чӣ тавсияҳо дорад?
- Ман ба ҳамсолонам тавсия медиҳам, ки бештар ба китобу илм рӯ оранд. Зеро ҳар лаҳзае, ки барои омӯхтани илм ё бо китоб мегузаронанд, барабас нахоҳад рафт ва ягон рӯзе ба кор хоҳад омад. Чуноне, ки гуфтаанд:
Дониш андар дил чароғи рашван аст,
В-аз ҳама бад бар тани ту ҷавшан аст.
Вақте шумо дониш доред, ҳеҷ кас наметавонад ба шумо осеб расонад. Дониш мисли чароғест, ки дар олами торикиҳо ба кас рушноӣ мебахшаду чашмро равшан мекунад.
- Ташаккур барои суҳбати хубу самимӣ.
- Саломат бошед.
Хуршед Ховарӣ,
Гулноза ҚОСИМОВА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед