ҶАВОНОН
Шанбе 26 Сентябр 2020 12:10
7225
Вақте мафҳуми ҷиноят-ро ба забон меорем, танҳо аз талаффузи он вуҷуди инсонро ҳисси нороҳатӣ фаро мегирад ва нафаре, ки даст ба ҷиноят задааст, сӯяш бо нигоҳи каҷ менигарему ботинан сарзанишаш месозем, ки чарову барои чӣ чунин аъмоли зиштро содир кардааст. Зеро ҳамагӣ яқинан медонем, ки дар пайи ин ҷиноят ва ё гумроҳии ҷинояткор ҳатман нафаре зиёни маънавию молӣ дидааст.

Аммо замоне, ки дар бораи даст ба ҷинояту ҷинояткорӣ задани ноболиғон ҳарф мезанем, дар баробари нигарон гардиданамон, боз рӯҳу равони моро эҳсоси дилсӯзонае фаро мегирад ва барои дарки ин ки чаро як ноболиғ даст ба ҷиноят задааст, суолҳои зиёде дар мафкураамон пайдо мешавад.

Хеле ташвишовар аст, ки солҳои охир даст ба ҷиноят задани ноболиғон рӯ ба афзоиш аст. Бино ба иттилои Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шашмоҳаи аввали соли 2020 аз ҷониби ноболиғон дар ҷумҳурӣ 398 ҷиноят ба қайд гирифта шудааст, ки дар он 408 нафар ноболиғ иштирок кардаанд. Ин шумора нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта, дувоздаҳ адад зиёд мебошад. Ба таъкиди роҳбарияти вазорати корҳои дохилӣ гарчанде шумораи умумии ҷиноятҳои содиргардида дар нимсолаи аввали соли ҷорӣ дар миқёси кишвар назар ба шашмоҳаи аввали соли сипаригардида кам шуда бошанд ҳам, вале дар миёни ҷиноятҳои ба қайдгирифташуда, ҷинояткории ноболиғон бештар шудаву он боиси нигаронист.

Воқеан, боиси ташвишу нороҳатист, вақте як ноболиғ даст ба ҷиноят мезанаду тарки роҳи дуруст менамояд. Ҳол он ки дар ин лаҳзаҳои умр ӯ бояд равонаи роҳи рост бошаду ҷои рафтан ба роҳи каҷ, майли рафторҳои ғайриқонунӣ кардан ва ҷои тарк намудани хислатҳои волои инсонӣ пайи омӯзиш бошад. Зеро танҳо ҳамин замони наврасист, ки инсон метавонад, пеши худ ҳадафу мақсадҳои накӯ гузораду барои бароварда сохтани он дар оянда аз ин замони ҳассос тавассути ақлу дониши мукаммал санги асос гузорад.
Коршиносони соҳа омилҳои даст ба ҷиноят задани ноболиғонро гуногун арзёбӣ мекунанд ва таъкид менамоянд, ки бояд сари ин масъала ҷиддӣ андешиду ҷиҳати пешгирӣ ва коҳиш додани он ҷаҳду талоши дастаҷамъона намуд.

Ба таъкиди ҷомеашиносон ҳоло синну соли ҷинояткории ноболиғон аз 12 то 16 ба назар мерасад. Тамоюли ҷинояткории наврасон аз синни 15 оғоз меёбад. Зеро ин давра давраи гузариш аст. Ба воситаи ҷинояткорӣ маҳз баъзе наврасон мавқеи худро дар ҷомеа ёфтанӣ мешаванд. Онҳо мехоҳанд тавассути ҷинояткорӣ таваҷҷуҳи ҷамъиятро ба худ ҷалб намоянд.

“Дар оилаи солим ба фарзанд аз тарафи волидайн барои ёфтани мавқеъ дар ҷамъият бисёр саҳм гузошта мешавад. Онҳо аз лиҳози ҳам иқтисодӣ ва ҳам иҷтимоӣ кумак мерасонанд. Инчунин мутаассифона, оилаҳое ҳастанд, ки таваҷҷуҳи худро бештар ба фарзанд равона намекунанд. Оид ба ҷавонон агар гӯем, солҳои охир маҳз ба гурӯҳи ҷавонон сиёсати ҳукумату давлат стратегияи худро пешкаш кардааст, онҳо шуғли худро доранд, толорҳои варзишӣ кушода шуданд ва донишгоҳҳо низ маҳз баҳри он кушода шудааст, ки ҷавонони имрӯза шуғл пайдо намоянд. Масъулияти тарбияи наврасон мутаассифона имрӯз танҳо бар дӯши мактаб аст. Дигар ниҳодҳои ҷамъиятӣ имрӯз бо наврасон қариб ки кор намекунанд”, - афзуд Мавҷуда Комилова, ҷомеашинос.

Равоншиносон мегӯянд, аз нуқтаи назари психологӣ даст задани наврасон ба ҷинояткорӣ омилҳое монанди беэътибории волидайн, ҳисси ботинии наврасону ҷавонон ва аз ҷиҳати иқтисодӣ қонеъ нагаштан буда, дар баробари ин волидайн бояд ҳама вақт огаҳ бошанд, ки фарзандашон бо кӣ дӯсту рафиқ аст.

Дар ин маврид равоншинос Гулнора Қамчибекова гуфт: “Яке аз сабабҳояш ин аст, ки баъзе волидон ҷойи кори хуб надоранд ва фарзандони худро таъмин карда наметавонанд. Аз ин рӯ, наврасон мебинанд, ки рафиқонашон бо тамоми шароитҳо муҳайёанд, онҳо низ мехоҳанд, то чунин шароит барояшон фароҳам оварда шавад. Ҳамин чизро аз волидайн дастрас карда наметавонанд, кӯшиш мекунанд, ки даст ба корҳои номатлуб зананду худашон маблағ ба даст биёрад. Аммо оқибати даст ба ҷиноят заданро намеандешанд, ки ба кадом ҳолат бурда мерасонад”.

Коршиносон ҳамчунин ба ин назаранд, ки худро нисбати дигарон паст задан, зиёд ва ё кам шудани меъёри худбаҳодиҳӣ, таъсири муҳити атроф, бетафовутии оила ва бароварда нагардидани талаботҳои ботинии наврасон аз омилҳои дигари даст ба ҷиноят задани ноболиғон мебошанд. Дар баробари ин ҳолати нохуби оилаҳо низ дар ин раванд сабабгор шуда метавонанд. Масалан, вақте оилаҳо аз ҳам ҷудо мешаванду фарзандон дар тарбияи яке аз волидон мемонанд, ин ҳатман ба ҳолати рӯҳию равонии фарзандон таъсири нохуби худро мегузорад ва номукаммал тарбия меёбанд. Ва ҳамин чиз низ то андозае сабабгори ба роҳи нодуруст рафтани баъзе ноболиғон мегардад.
Дар воқеъ, нақши оила ва волидон дар хуб ба камол расидани фарзандон хеле муҳим ва бузург буда, бояд ҳар як падару модар барои дар роҳи дуруст тарбия ёфтани фарзандон ҷаҳду талош намояду масъулияти хешро ба таври бояду шояд иҷро кунад.

Ба таъкиди ҷомеашиносон волидайн аҳамият намедиҳанд, ки фарзандашон ба кадом корҳо машғул асту чӣ корҳоро ба анҷом расонида истодааст. Вақте як маротиба амалҳои номатлубро фарзандашон иҷро кард, волидайн бояд дар алоҳидагӣ нишаста, доир ба ҳамин масъала муҳокима кунанд. Ба фарзандашон фаҳмонанд, ки агар ту ҳамин корро идома диҳӣ, ба оқибатҳои бад гирифтор мешавӣ. Чунин муҳокима боис мегардад, ки онҳо мефаҳманду ба сӯйи амалҳои номатлуб намераванд.

Дар ҳамин ҳол Ҳабибулло Азимзода, падари панҷ фарзанд мегӯяд, волидон дар тарбияву ба роҳи дуруст раҳнамун сохтани фарзандон нақши калидӣ доранд ва дар ин росто набояд ба саҳлангорӣ роҳ диҳанд. Ӯ гуфт: “Агар падару модар хоҳанд, ки дар оянда фарзандашон равонаи роҳи каҷ нашавад, бояд аз замони хурдӣ ба онҳо хубу бадро омӯзанд. Беҳтарин тарбияро ба фарзанд танҳо волидон дода метавонанд ва агар дар ҷараёни тарбияву бакамолрасонии фарзандон нуқсоне аз ҷониби волидон ба амал ояд, он ҳатман ба ояндаву ҳаёти фарзандон таъсири манфии хешро мерасонад. Аз ин рӯ, барои он ки наврасону кӯдакони мо ба кори зишту қайриқонуние даст назананд, бояд онҳоро хуб тарбия намоем ва нисбати ояндаи онҳо бетафовут набошем”.

Дар урфият хеле хуб гуфтаанд, ки нисбати худу атрофиён бетафовут набудан, омили аслии ҳаёти хубу шоиста ва зиндагии арзандаву мондагор аст. Ҳамин гуфта, дар ҳалли ҳар масъалаву мушкилот ва дармониҳо кумакрасон буда метавонад. Дар ин росто даст ба ҷиноят задани ноболиғон низ истисно нахоҳад буд. Пас, баробари оне, ки имрӯз сохторҳои дахлдор ҷиҳати пешгириву коҳиши ҷинояткорӣ миёни ноболиғон ҷаҳду талош намуда истодаанд, ҳар як аъзои ҷомеа низ бояд дар ин самт саҳмгузор бошаду нисбати масъалаи мазкур бетафовутӣ накунад. Зеро ҳар мушкилро дар якҷоягӣ мо метавонем бартараф намоем.

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм

Рӯзнома

Назарсанҷӣ

  1. Ба фикри Шумо “Соли ҷавонон” чӣ гуна сипарӣ шудаистодааст?

Тақвим

Дш Сш Чш Пш Ҷ Ш Яш
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 1 2 3 4

Сентябр 2020 c.