ҶАВОНОН
Чоршанбе 22 Июл 2026 12:41
Ё чаро баъзе довталабон дар интихоби касб ба нуфузу даромади он таваҷҷуҳ мекунанд?
Интихоби дурусти касб имрӯз миёни ҷавонон масъалаи бисёр ҷиддию тақдирсоз аст. Чунки бо интихоби як касб онҳо бояд ояндаи хешро созанд ва дар пешрафти ватани хеш саҳмгузор бошанд.
Бино, ба иттилои Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 уми июли соли 2026 даври асосии имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар соли 2026 барои довталабони дар давраи асосии бақайдгирӣ, аз 2-юми март то 30-юми апрел номнавис шуданд, оғоз гаштааст. Масъалаи зиёд будани шумораи довталабон дар гурӯҳи ихтисосҳои тиб, биология ва варзиш аз рӯи таносуби ҷойҳои нақшавӣ дар гурӯҳи ихтисосҳои сеюм “Филология, педагогика ва санъат” ва кам будани шумораи довталабон дар ихтисосҳои гурӯҳи якуми “Табиӣ ва техникӣ”, ҳамасола ба назар мерасад.
Дар ин бора муовини якуми директори ММТ Абдулвосит Шодиён низ чанде қабл дар суҳбате чунин қайд карда буд: “Шумораи умумии довталабони дар даври аввал сабти номшуда 119 ҳазору 175 нафар мебошад, ки аз ин теъдод 116 ҳазору 569 нафарашон хатмкунандагони синфҳои 11 ва литсейу коллеҷҳои касбӣ ва 2 ҳазору 606 нафари дигар хатмкунандагони синфи 9 ҳастанд. Шумораи довталабоне, ки ба гурӯҳи ихтисосҳои панҷум, яъне тиб, биология ва варзиш ҳуҷҷат супоридаанд, аз дигар ихтисосҳо бештар аст, вале агар таносуби ҷойҳои нақшавӣ ва теъдоди довталабонро ба назар бигирем, теъдоди зиёди довталабон дар гурӯҳи ихтисосҳои сеюм - филология, педагогика ва санъат ҳуҷҷат супоридаанд”.
Аз сӯйи ин марказ вобаста ба натиҷаҳои солҳои қабл низ таъкид гардида буд, ки гарчанде ихтисосҳои самти ҳуқуқшиносӣ нуфузу эътибори баланд доранд, имрӯз барзиёд будани мутахассисони ин соҳа дар бозори меҳнат ҳис карда мешавад. Баръакс, ҳамаи соҳаҳои кишвари мо ба ихтисосҳои техникӣ (гурӯҳи ихтисосҳои якум – “Табиӣ ва техникӣ”) ниёзи зиёд дорад, аммо аз ҷониби довталабон кам интихоб гардидани онҳо ҳар сол аён мегардад.
Саволҳо ба вуҷуд меояд, ки барои чӣ бештари довталабон ба ихтисосҳои тиб, варзиш ва омӯзгорӣ ҳуҷҷат месупоранд? Яъне, дар ҳоле ки кишвар ба кадрҳо дар соҳаи техника ва технология ниёз дорад, интихоб ба фанҳои риёзӣ ва техникӣ камтар шудааст? Ё кадом омилҳо дар интихоби ихтисос ба ҷавонон таъсиргузор аст? Барои он ки довталабон ихтисосро дуруст интихоб кунанд ва ба талаботи бозори меҳнат ҷавобгӯ бошанд, чӣ бояд тағйир ёбад?
САБАБИ ЗИЁД БУДАНИ ШУМОРАИ ДОВТАЛАБОНИ ИХТИСОСҲОИ ТИБ ДАР ЧИСТ?
Ба назари коршиносони соҳа ҷавонон имрӯз бештар ба даромади касб ва муваффақиятҳои одамони соҳибмансаб ва ашхосе, ки дар интихоби касби худ муваффақ гаштааст, нигоҳ карда касб интихоб мекунанд, ки ин кор дуруст нест.
Ба гуфтаи Сангин Гулов, устоди ДМТ сабаби асосии таваҷҷуҳ зоҳир кардани довталабон ба ихтисосҳои тиббӣ дар он буда метавонад, ки ҷавонон мебинанд ва медонанд, ки бо аз худ карадани ихтисосҳои ин касб кафолати бо ҷойи кор таъмин шудан мавҷуд аст ва ихтисосмандони ин касб ҳамарӯза ''сарчашмаи иловагии даромад'' доранд.
- Дар ҳолати муҳоҷират ҳам дар Русия - кишваре, ки 80% муҳоҷирони меҳнатии мо ба он ҷо мераванд, бо гузаштани баъзе санҷишҳои тиббӣ бо ҷойи кори сазовор ва ором таъмин мешаванд. Ва ин, ки даромад ва нуфӯзи ин ихтисосҳо назар ба дигар ихтисосҳо зиёдтар аст, - гуфт номбурда.
Устоди Донишгоҳи давлатии Кӯлоб Иброҳими Юсуф бошад, зиёд будани шумораи довталабонро дар ихтисосҳои тиб ва омӯзгорӣ ба интихоби духтарон рабт медиҳад. Яъне, аз назари вай ба ин ихтисосҳо духтарон зиёд ҳуҷҷат месупоранд.
- Дар ҷомеаи суннатии Тоҷикистон барои занон кор дар дигар самтҳо мушкилоти оилавӣ ва халали атрофиёнро ба вуҷуд меоварад. Аксари мардуми мо дар деҳот зиндагӣ мекунанд ва ба духтарон кор кардан дар мактабу бемористонро иҷозат медиҳанд. Аз ин сабаб талабот дар ин самт зиёд аст. Сабаби дигар ин нисбатан камтар будани нақшаи қабул ва зиёд будани довталабон аст ва ин фаҳмишеро ба вуҷуд меорад, ки ин самтҳо гӯё серталаб ҳастанд, - мегӯяд Иброҳими Юсуф.
Ҳамзамон, ӯ сабаби кам будани довталабонро дар соҳаи техника ва технология ба кам будани дониши баъзе хатмкунандагон рабт медиҳад.
- Сабаби кам будани интихоб дар самти риёзӣ ва техникӣ пеш аз ҳама дар дониши пасти хатм-кунандагон аст. Инро аз омори натиҷаҳои имтиҳони дохилшавӣ пай бурдан мумкин аст. Аксари довталабон аз фанҳои дақиқ дар кластери 1 камтар аз 20 бал мегиранд. Барои ихтисосҳои техникии самти муҳандисӣ омили кам интихоб кардан, набудани ҷойҳои корӣ ва корхонаҳо ҳам буда метавонад, - мегӯяд номбурда.
ОМИЛҲОИ ТАЪСИРГУЗОР ДАР ИНТИХОБИ ИХТИСОС БА ҶАВОНОН
Омилҳое, ки ба ҷавонон дар рафти интихоби касб таъсиргузор аст аз нигоҳи коршиносон гуногунанд. Яке онро тақлид ба хеш ё ҳамсоя ва дигаре онро ба обрӯ ва даромади касб мансуб медонад.
Устоди ДМТ Сангин Гулов ба он назар аст, ки омили асосии таъсиргузор барои интихоби касб ин обрӯю нуфузи касб дар ҷомеа мебошад.
- Пештар ҷавонон асосан вобаста аз майлу рағбати шахсӣ касбу ихтисосро интихоб мекарданд. Имрӯз мебинанд, ки то чӣ андоза бо аз худ кардани ин ё он ихтисосу касб ояндаи худро таъмин карда метавонанд, - мегӯяд ӯ.
Ба андешаи Иброҳими Юсуф, асосан ҷавонон тақлид мекунанд ва дар интихоби касб бояд ба майлу рағбати шахсӣ назар кунанд.
- Аксаран ихтисосро ба касе пайравӣ карда интихоб мекунанд. Омили дигар он аст, ки довталаб фикр мекунад баъзе ихтисосҳо серталаб ҳастанд ва дар онҳо маош ва даромади баланд мавҷуд аст, - гуфт номбурда.
ИНТИХОБИ ДУРУСТИ ИХТИСОС БОЯД ТАЛАБОТИ БОЗОРИ МЕҲНАТ БОШАД
Ба назари коршиносон барои он ки довталабон ихтисосро дуруст интихоб кунанд ва ба талаботи бозори меҳнат ҷавобгӯ бошанд, бояд ба онҳо аз тарафи мақомотҳои дахлдор корҳои фаҳмондадиҳӣ гузаронида шавад. Онҳо ягона роҳи дуруст интихоб кардани касбро дар машварат ва доштани мушовири интихоби касб мебинанд.
Ба назари Иброҳими Юсуф интихоби ихтисос вобаста ба талаботи маҳал ё ҷойи зист бояд бошад.
- Ғайр аз ин корхонаю муассисаҳо бояд барои донишҷӯён шароити таҷрибаомӯзӣ фароҳам оваранд, то ба интихоби онҳо таъсиргузор бошад, - мегӯяд ин устоди донишгоҳ.
Сангин Гулов ягона роҳи дуруст интихоб кардани касб ба ҷавононро дар анҷом додани корҳои фаҳмондадиҳӣ миёни онҳо ва гузаронидани машваратҳо медонад, ки ташкили онҳо метавонад дар интихоби дуруст ба ҷавонон таъсир гузорад.
- Яке аз мушкилоти имрӯза барои ҷавонон набудани машваратгоҳ ё мушовири интихоби касб мебошад. Мутахассисони ин машваратгоҳ вобаста ба шавқу рағбат ва донишу маҳорати ҷавонони навроҳ дар интихоби касб роҳнамоии дуруст карда метавонанд. Агар чунин мушкилот ҳал шавад, ба андешаи мо, интихоби тасодуфии касб аз байн хоҳад рафт, - иброз дошт номбурда.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Интихоби дурусти касб имрӯз миёни ҷавонон масъалаи бисёр ҷиддию тақдирсоз аст. Чунки бо интихоби як касб онҳо бояд ояндаи хешро созанд ва дар пешрафти ватани хеш саҳмгузор бошанд.
Бино, ба иттилои Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 уми июли соли 2026 даври асосии имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар соли 2026 барои довталабони дар давраи асосии бақайдгирӣ, аз 2-юми март то 30-юми апрел номнавис шуданд, оғоз гаштааст. Масъалаи зиёд будани шумораи довталабон дар гурӯҳи ихтисосҳои тиб, биология ва варзиш аз рӯи таносуби ҷойҳои нақшавӣ дар гурӯҳи ихтисосҳои сеюм “Филология, педагогика ва санъат” ва кам будани шумораи довталабон дар ихтисосҳои гурӯҳи якуми “Табиӣ ва техникӣ”, ҳамасола ба назар мерасад.
Дар ин бора муовини якуми директори ММТ Абдулвосит Шодиён низ чанде қабл дар суҳбате чунин қайд карда буд: “Шумораи умумии довталабони дар даври аввал сабти номшуда 119 ҳазору 175 нафар мебошад, ки аз ин теъдод 116 ҳазору 569 нафарашон хатмкунандагони синфҳои 11 ва литсейу коллеҷҳои касбӣ ва 2 ҳазору 606 нафари дигар хатмкунандагони синфи 9 ҳастанд. Шумораи довталабоне, ки ба гурӯҳи ихтисосҳои панҷум, яъне тиб, биология ва варзиш ҳуҷҷат супоридаанд, аз дигар ихтисосҳо бештар аст, вале агар таносуби ҷойҳои нақшавӣ ва теъдоди довталабонро ба назар бигирем, теъдоди зиёди довталабон дар гурӯҳи ихтисосҳои сеюм - филология, педагогика ва санъат ҳуҷҷат супоридаанд”.
Аз сӯйи ин марказ вобаста ба натиҷаҳои солҳои қабл низ таъкид гардида буд, ки гарчанде ихтисосҳои самти ҳуқуқшиносӣ нуфузу эътибори баланд доранд, имрӯз барзиёд будани мутахассисони ин соҳа дар бозори меҳнат ҳис карда мешавад. Баръакс, ҳамаи соҳаҳои кишвари мо ба ихтисосҳои техникӣ (гурӯҳи ихтисосҳои якум – “Табиӣ ва техникӣ”) ниёзи зиёд дорад, аммо аз ҷониби довталабон кам интихоб гардидани онҳо ҳар сол аён мегардад.
Саволҳо ба вуҷуд меояд, ки барои чӣ бештари довталабон ба ихтисосҳои тиб, варзиш ва омӯзгорӣ ҳуҷҷат месупоранд? Яъне, дар ҳоле ки кишвар ба кадрҳо дар соҳаи техника ва технология ниёз дорад, интихоб ба фанҳои риёзӣ ва техникӣ камтар шудааст? Ё кадом омилҳо дар интихоби ихтисос ба ҷавонон таъсиргузор аст? Барои он ки довталабон ихтисосро дуруст интихоб кунанд ва ба талаботи бозори меҳнат ҷавобгӯ бошанд, чӣ бояд тағйир ёбад?
САБАБИ ЗИЁД БУДАНИ ШУМОРАИ ДОВТАЛАБОНИ ИХТИСОСҲОИ ТИБ ДАР ЧИСТ?
Ба назари коршиносони соҳа ҷавонон имрӯз бештар ба даромади касб ва муваффақиятҳои одамони соҳибмансаб ва ашхосе, ки дар интихоби касби худ муваффақ гаштааст, нигоҳ карда касб интихоб мекунанд, ки ин кор дуруст нест.
Ба гуфтаи Сангин Гулов, устоди ДМТ сабаби асосии таваҷҷуҳ зоҳир кардани довталабон ба ихтисосҳои тиббӣ дар он буда метавонад, ки ҷавонон мебинанд ва медонанд, ки бо аз худ карадани ихтисосҳои ин касб кафолати бо ҷойи кор таъмин шудан мавҷуд аст ва ихтисосмандони ин касб ҳамарӯза ''сарчашмаи иловагии даромад'' доранд.
- Дар ҳолати муҳоҷират ҳам дар Русия - кишваре, ки 80% муҳоҷирони меҳнатии мо ба он ҷо мераванд, бо гузаштани баъзе санҷишҳои тиббӣ бо ҷойи кори сазовор ва ором таъмин мешаванд. Ва ин, ки даромад ва нуфӯзи ин ихтисосҳо назар ба дигар ихтисосҳо зиёдтар аст, - гуфт номбурда.
Устоди Донишгоҳи давлатии Кӯлоб Иброҳими Юсуф бошад, зиёд будани шумораи довталабонро дар ихтисосҳои тиб ва омӯзгорӣ ба интихоби духтарон рабт медиҳад. Яъне, аз назари вай ба ин ихтисосҳо духтарон зиёд ҳуҷҷат месупоранд.
- Дар ҷомеаи суннатии Тоҷикистон барои занон кор дар дигар самтҳо мушкилоти оилавӣ ва халали атрофиёнро ба вуҷуд меоварад. Аксари мардуми мо дар деҳот зиндагӣ мекунанд ва ба духтарон кор кардан дар мактабу бемористонро иҷозат медиҳанд. Аз ин сабаб талабот дар ин самт зиёд аст. Сабаби дигар ин нисбатан камтар будани нақшаи қабул ва зиёд будани довталабон аст ва ин фаҳмишеро ба вуҷуд меорад, ки ин самтҳо гӯё серталаб ҳастанд, - мегӯяд Иброҳими Юсуф.
Ҳамзамон, ӯ сабаби кам будани довталабонро дар соҳаи техника ва технология ба кам будани дониши баъзе хатмкунандагон рабт медиҳад.
- Сабаби кам будани интихоб дар самти риёзӣ ва техникӣ пеш аз ҳама дар дониши пасти хатм-кунандагон аст. Инро аз омори натиҷаҳои имтиҳони дохилшавӣ пай бурдан мумкин аст. Аксари довталабон аз фанҳои дақиқ дар кластери 1 камтар аз 20 бал мегиранд. Барои ихтисосҳои техникии самти муҳандисӣ омили кам интихоб кардан, набудани ҷойҳои корӣ ва корхонаҳо ҳам буда метавонад, - мегӯяд номбурда.
ОМИЛҲОИ ТАЪСИРГУЗОР ДАР ИНТИХОБИ ИХТИСОС БА ҶАВОНОН
Омилҳое, ки ба ҷавонон дар рафти интихоби касб таъсиргузор аст аз нигоҳи коршиносон гуногунанд. Яке онро тақлид ба хеш ё ҳамсоя ва дигаре онро ба обрӯ ва даромади касб мансуб медонад.
Устоди ДМТ Сангин Гулов ба он назар аст, ки омили асосии таъсиргузор барои интихоби касб ин обрӯю нуфузи касб дар ҷомеа мебошад.
- Пештар ҷавонон асосан вобаста аз майлу рағбати шахсӣ касбу ихтисосро интихоб мекарданд. Имрӯз мебинанд, ки то чӣ андоза бо аз худ кардани ин ё он ихтисосу касб ояндаи худро таъмин карда метавонанд, - мегӯяд ӯ.
Ба андешаи Иброҳими Юсуф, асосан ҷавонон тақлид мекунанд ва дар интихоби касб бояд ба майлу рағбати шахсӣ назар кунанд.
- Аксаран ихтисосро ба касе пайравӣ карда интихоб мекунанд. Омили дигар он аст, ки довталаб фикр мекунад баъзе ихтисосҳо серталаб ҳастанд ва дар онҳо маош ва даромади баланд мавҷуд аст, - гуфт номбурда.
ИНТИХОБИ ДУРУСТИ ИХТИСОС БОЯД ТАЛАБОТИ БОЗОРИ МЕҲНАТ БОШАД
Ба назари коршиносон барои он ки довталабон ихтисосро дуруст интихоб кунанд ва ба талаботи бозори меҳнат ҷавобгӯ бошанд, бояд ба онҳо аз тарафи мақомотҳои дахлдор корҳои фаҳмондадиҳӣ гузаронида шавад. Онҳо ягона роҳи дуруст интихоб кардани касбро дар машварат ва доштани мушовири интихоби касб мебинанд.
Ба назари Иброҳими Юсуф интихоби ихтисос вобаста ба талаботи маҳал ё ҷойи зист бояд бошад.
- Ғайр аз ин корхонаю муассисаҳо бояд барои донишҷӯён шароити таҷрибаомӯзӣ фароҳам оваранд, то ба интихоби онҳо таъсиргузор бошад, - мегӯяд ин устоди донишгоҳ.
Сангин Гулов ягона роҳи дуруст интихоб кардани касб ба ҷавононро дар анҷом додани корҳои фаҳмондадиҳӣ миёни онҳо ва гузаронидани машваратҳо медонад, ки ташкили онҳо метавонад дар интихоби дуруст ба ҷавонон таъсир гузорад.
- Яке аз мушкилоти имрӯза барои ҷавонон набудани машваратгоҳ ё мушовири интихоби касб мебошад. Мутахассисони ин машваратгоҳ вобаста ба шавқу рағбат ва донишу маҳорати ҷавонони навроҳ дар интихоби касб роҳнамоии дуруст карда метавонанд. Агар чунин мушкилот ҳал шавад, ба андешаи мо, интихоби тасодуфии касб аз байн хоҳад рафт, - иброз дошт номбурда.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед