Нисфи шаб аз садои ғалоғула бедор шудам. Ҳамхонаҳоям ҳам паиҳам аз хоб сар бардоштанд. Ба ҷои одами дирӯз ба хонааш ҷавобшуда як одами куҳансолро оварда хобондаанду се-чор зану марди хилъатпӯш дар гирдаш парвона. Либоси мӯйсафедро иваз намуданд. Задани дил, фишори хунашро чен карданд. Сӯзандору гузаронданд ё барои нӯшидан дору доданд, баъдан пайиҳам баромада рафтанд. Охиринаш чароғро ҳам хомӯш кард.

Одами навомада бинӣ афшонд. Нолиш кардагӣ барин шуд. Баъди лаҳзае бо садои дағал:

- Хез, чароғро даргирон!- гуфт, аммо аз касе садо набаромад. Аз ҷоям хеста, чароғро даргирондам. Мӯйсафед хеста нишаст. Ба рӯяш нигаристам, чашмони нимпӯши чуқураш дар зери қошҳои ғафси шабеҳи думи гурбааш базӯр метофтанд. Мӯю риши ба тартиб наоварда, рӯи лоғару дарозшакл, китфи хамидаю ҷуссаи камгӯшташ, нигоҳҳои ғазаболудаш аз чӣ сабаб бошад гоҳ бум, гоҳ зоғро ба ёдам меовард. Баъди як лаҳза босалобат нишастан қавоқашро бо каме беҳавсалагӣ бардошта, ба ман нигариста, боз бо ҳамон садои дағал пурсид:

- Барои хӯрдан чӣ ҳаст?!

Чӣ хел ҷавоб гардонданро надониста, китф дарҳам кашидам. Қавоқи мӯйсафед боз ҳам воҳиманоктар овезон шуд. Акнун қатъӣ талаб кард:

- Ман ба ту чизи мехӯрдагӣ ҳаст, гуфта истодаям?!

- Мехӯрам гӯед, нон, себ, анор ҳаст. Метавонам чой дам кунам.

- Нон, чой-а,-мӯйсафед бо ҷаҳл аз ҷояш хест,-Медонӣ, қаймоқ мехӯрам, қаймоқ ёб! Ман одами фронтовик, омада-омада рӯзам ба чой монд-мӣ?! Ба одами рӯи Заминро аз фашист тозакарда эътибор ҳамин аст? На ину на он, аз миёна диёнат бардошта шудааст! Диёнат нест-е, диёнат нест!

Ба ҳамхонаҳоям нигаристам. Ашурмад-бобо ба ғазаб омада, дандон ба дандон пахш карда, хомӯш истодагӣ барин буд. Шояд нигаристанам нерӯ бахшид, ки ба забон омада гуфт:

- Чӣ, ба хонаи падарам омадам, гуфта фикр карда истодаед? Бародар, ин ҷоро беморхона мегӯянд, беморхона!

- Ин ҷоро беморхона гӯянд, моро фронтовик, мегӯянд. Фаҳмидед?! Қаймоқ набошад, мурғшӯрбо биёред. Ман шӯрбо мехӯрам, шӯрбо!!! Шикам гурусна! Одами дар хона рӯзе камаш чор маротибагӣ хӯрок хӯрда гаштагиям.

Ашурмад-бобо аз ҷояш хеста, чароғро хомӯш карду ба бистараш дароз кашид. Мӯйсафеди “фронтовик” боз бинӣ афшонд, ба дараҷаи ғашовар гулӯ афшонд. Баъдан ким-чиҳо гуфта, зери лаб ғурунгид, киҳоро бошад, дашном дод. Аз ба “фронтовик”-ҳо набудани эътибор шикоят кард. Баъди лаҳзае хомӯш мондан бо оҳанги зорӣ садо баровард:

- Ҳой бача, нонам ҳаст, гуфта будӣ-ку, яктоашро бидеҳ.

Бо мақсади он, ки канӣ боз чӣ мегуфта бошад, худамро нашунида вонамуд карда, хомӯш хобидан гирифтам. Мӯйсафед боз садо баровард:

- Дар як замони нонро одамон ба молашон (чорво) додаистода аз гуруснагӣ мемирам-мӣ-а? Ҳо-ой, халоиқ, ақаллан як бурдаякак нон?!

Ашурмад-бобо асояшро гирифта, дар ҳоли асабӣ ба фарш як-ду маротиба зада гуфт:

- Ҳо-ой, мӯйсафеди аблаҳ! Хоб равӣ, ором бихоб, сагигариатро бас накунӣ, бо ҳамин ба сарат мезанам!

...Мӯйсафед аз чӣ бошад ба ман шинос барин намуд. Аммо ба хотир оварда наметавонистам. Ҳамин дам мӯйсафед ҳам чашмонашро кушод. Ӯро дар куҷое дидаам. Ё дар бораи ӯ аз касе шунида будам? Ҳа, ҳа ёфтам. Шунидаам. Дар бораи як одам, ки аз Деҳаи Миёна, ки дар ҷанг набудаасту “ман фронтавик” гуфта, барои буд кардани кор кӯшиш менамудааст, нақл карда буданд. Ҳамин ба ёдам омада пурсидам:

- Мабодо, шумо аз Деҳаи Миёна нестед?

- Во-о, дидед шумоён?- мӯйсафед бо каме худситоӣ ба ҳар каси дарҳуҷрабуда нигарист. - Чӣ гуна одам буданамро донистед? Мана, бегонаҳо ҳам аз куҷо буданамро медонанд. Мо герой-да, герой!

Ба ин гап ҷавоби одамони дарҳуҷрабуда нигоҳи ғазаболуд шуд.

… Айёми субҳ вақти чойро дам карда дар атрофи миз нишастанамон ҳеҷ гуна илтифотро мунтазир ҳам нашуда, истакони асали ба кадоме аз мо овардашударо аз рӯи ҷевонча (тумбочка) гирифту омада ба паҳлӯямон нишаста, ба ман фармуд: “Рез!”. Ҳанӯз чойро нарехта будам, нонро шикаста, ба асал тар кард. Баъдан гӯё қаблан таъкид намудагӣ барин “хӯрок канӣ?!”-гуфт. Ҳар як гапро бо қаҳр нихта карда мегуфт. Иштирокчии ҷанг буданашро бошад, зуд-зуд ёдовар мешуд…

- Ҳой, бародар,- гуфт Ашурмад-бобо, дар ҳамон ҷанг мо ҳам будем. Чунин гапи зиёдатиро кам гӯй, чизе ба дастархонамон афтад, аз як тарафаш хӯрда нишастангир. Гапи аблаҳонаро давом диҳӣ, оқибаташ ба хубӣ намеанҷомад. Омада-омада ба Ватан миннат карда истодаӣ-а, ин хуб нест!

- Ту маро кӣ гуфта фикр карда истодаӣ?-мӯйсафед ба ҷаҳл омад,- Немисро бо пачка-пачкааш қир кардам. Яксаду бистуякто ордену медал дорам, ман героям, ҳмм, герой!

- Ман ҳам аз ҳамон ордену медалҳо як баста дорам,- гуфт Ашурмад-бобо ордену медалҳои ба рӯймолча баста мондаро нишон дода,- Ба писарам таъкид намуда будам, саҳарии барвақт оварда дод. Ордену медалҳои номуайянатро боз таъриф кардан гирӣ, бо ҳамин зада саратро майда мекунам!

...Нисфи шаб ӯ ногоҳ боз ба забон омад:

- Ҳо-ой, аҳли мусулмон? Кӣ бедор аст? Ман бояд хӯрок хӯрам, хӯрок! Одами фашистро то хонааш сур карда рафтаро ба як пора нон намегиранд-а! Хӯрок!.. Ф-фу, ана вай фронтовик будааст-а, ҳамин гапаш дурӯғ! Рост бошад, тарафамро мегирифт-да. Кӣ медонад, кадом фиребгар аст-мӣ?!

Ҳамин дам кати хоби Ашурмад-бобо ғиҷиррос зад, садои шалдар-шалдари ордену медалҳои дар халтача буда шунида шуд. Баъдан кати хоб сахт ҷунбид. Ба назарам халтаи ордену медалҳо дар ҳаво ба тарафи кадом кунҷ парида гузаштагӣ барин шуд ва дар аввал садои шараққос, баъдан фарёди мӯйсафеди “фронтовик” шунида шуд.

Чароғро даргиронда ба мӯйсафед нигаристам: кафи дастонашро ба рӯяш пахш карда, аз миёни панҷаҳояш хун шорида баромада, аз нӯги ришаш як-як ба сандуқи синааш чакида истодааст. Халтаи нишонҳои дар арафаи барои хӯрдани хӯроки бегоҳӣ нишастан овардаи писараш дар рӯи курсӣ мехобид. Ногоҳ ба соҳиби халта нигаристам: лаб газида, чашмонашро пӯшида, китф ба девор такя дода менишаст. Аз чӣ сабаб бошад, рӯяш гӯё ба худ ранги кабудфом гирифтагӣ барин буд…

Аз ӯзбекӣ тарҷумаи Муҳаммадраҷаб БЕРДИЁРОВ

Эшмуҳаммад ДОНОХОНОВ