Бино ба иттилои вазири корҳои дохилӣ Рамазон Раҳимзода, дар шаш моҳи аввали соли 2026 604 ҳолати машғул шудан ба фолбинӣ ва ҷодугарӣ ошкор шудаааст. Дар ҳамин давраи соли 2025 он 495 ададро ташкил медод. Дар ин бора вазир зимни нишас-ти матбуотӣ хабар дода гуфта буд, ки ин шумора нисбат ба ҳамин давраи соли 2025 109 адад зиёд мебошад. Ҳамчунин, ӯ мубориза бо чунин ҳолатҳоро вазифаи ҳар як шаҳрванд ҳисобида, аз кормандони васоити ахбори омма ва масъулони дигар хоҳиш кард, ки корҳои фаҳмондадиҳиро дар ин самт ҷоннок намоянд.

- Мубориза бо ҷодугарӣ ва фолбинӣ танҳо вазифаи кормандони мақомоти корҳои дохилӣ нест, балки масъулияти муштараки ҷомеа мебошад, - илова кард Рамазон Раҳимзода.

Гуфтан бамаврид аст, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои машғул шудан ба фолбинӣ ва сеҳргарӣ ҷавобгарӣ пешбинӣ шудааст, вале то ҳол ин гуна ҳолатҳо ба чашм мерасанд. Аз ҷумла, чанде қабл дар натиҷаи гузаронидани чорабиниҳои оперативӣ - ҷустуҷӯии кормандони милитсия шаҳрванд Исакова Дилбар, ки муддати тулонӣ ба фолбинӣ ва ҷодугарӣ машғул будааст, бо се нафар муштариёнаш дастгир шуд.

Сабаби зиёд шудани онҳо дар чист? Чаро имрӯз шаҳрвандон бештар ба доми чунин фиребгарон меафтанд? Оё ин гуна амалҳо метавонанд ҷанбаҳои равонӣ дошта бошанд? Роҳи кам кардани ин гуна ҳолатҳоро коршиносон дар чӣ мебинанд?

ОМИЛҲОИ ЗИЁД ШУДАНИ ФОЛБИНӢ ВА СЕҲРГАРӢ

Ба назари коршиносон омили зиёд гаштани фолбинӣ ва сеҳргарӣ ин зудбоварӣ ва суст будани тафаккури интиқодии мардум мебошад, ки фолбинон барои манфиати шахсии худ аз он сӯйистифода мекунанд.

Нусратулло Маҳмадзода, сухан-гӯи ВКД, омили асосии зиёд гаштани фолбинон ва сеҳргаронро дар паст будани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон медонад.

- Иқдоми баргардонидани китоби “Қуръон” ба хатти кириллӣ ҳам маҳз барои чунин ашхос бо дастуру ҳидоятҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буд, то мардуми мо худ аз маънои он огоҳ бошанд ва фирефтаи суханҳои бардурӯғ нашаванд, - мегӯяд ӯ.

Аз рӯи мушоҳидаҳои Мавҷуда Комилова, ҷомеашиноси тоҷик, шахс барои пешбурд ва роҳи ҳалли мушкилоташ пеш аз он, ки назди фолбин ва сеҳргар равад, роҳҳои дигарро истифода мебарад.

- Яъне, фикр мекунам, ки шахс аввал ба духтур муроҷиат мекунад ва ё ба ҷои дахлдор ва пас аз барор нагирифтани кораш умеди охирини вай фолбин мегардад ва ба фолбин муроҷиат мекунад, - мегӯяд ҷомеашинос.

Ба назари вай, ин ҳолатҳо бештар дар деҳот ва ё минтақаҳое, ки дастрасӣ ба равоншиноси касбӣ надоранд, дида мешавад.

- Дар деҳот ва минтақаҳои дурдаст чунин ҳолатҳо бештар аст, чунки онҳо дастрасӣ ба равоншинос надоранд. Фикр мекунам, таъсири фолбин ба муштариаш ба мисли равоншинос аст, чунки таъсири равонӣ мегузорад ва инсонро ба худ ҷалб мекунад, - иброз дошт Комилова.

Ҳамчунин, ба ақидаи равоншинос Сайфиддин Расулов, афзоиши фолбинон аз он шаҳодат медиҳад, ки талоботи мардум ба чунин хизматрасонӣ зиёд гардидааст. Ӯ мегӯяд, бисёр таассуфовар аст, вале таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки омилҳо гуногунанд.

- Омили асосӣ дар зудбоварии худи мардум аст ва яке аз хусусиятҳои хосси равонии мардуми мо ин заиф будани тафаккури интиқодии онҳост. Яъне, дар мо тафаккури интиқодӣ он қадар рушд накардаст ва мо ҳама гуна хабарро зуд қабул намуда, хусусияти худ санҷидани иттилоотро надорем. Вақте мо хабар ё супоришеро мехонем, онро насанҷида, зуд қабул мекунем, - иброз дошт равоншинос.

Ӯ омилҳои дигарро дар камбуди бозори хизматрасониҳои равонӣ ва ин холигиро сабаби зиёд гардидани фолбинон ва сеҳргарон медонад.

- Мардум нисбати равоншиносон бештар ба фолбинон дастрасӣ доранд ва ин метавонад омили дигар бошад. Чунки аз рӯи сохт ва вазифааш равоншинос ягон корро худаш ҳал намекунад ва танҳо барои шахс руҳия медиҳад ё роҳи дурустарро ба муштариаш тавсия медиҳад. Яъне, омил дар ин аст, ки мардуми мо роҳи осони ҳалли мушкилоташро мехоҳад, барои ҳамин ҳам назди фолбин ва ҷодугар меравад, - илова кард номбурда.

ЧӢ ОҚИБАТҲО ДОРАД?

Коршиносон бар он назаранд, ки рӯ овардан ба фолбинон ва сеҳргарон метавонад аз ҳолати бади равонии шахс дарак диҳад, чун танҳо нафароне назди ин гуна ашхос мераванд, ки мушкил доранд. Ба гуфтаи онҳо, оқибатҳои рӯ овардан ба фолбинӣ ва сеҳргарӣ метавонад инсонро ба харҷи беҳудаи маблағ гирифтор кунад.

Ба гуфтаи Нусратулло Маҳмадзода, рӯ овардан ба чунин амалҳо оқибатҳои хуб надорад ва баръакс, метавонад барои шахс ҳам аз нигоҳи динӣ ва ҳам аз нигоҳи дунявӣ зараровар бошад.

- Рафтан ба назди чунин афрод ин аз содагии мардуми мо дарак медиҳад ва ин зудбоварӣ метавонад оқибатҳои ногувор дошта бошад. Дар замоне, ки техникаву технология, дастгоҳҳои замонавию хизматрасонии муосир ҳаст, рафтан ба пеши фолбине, ки худ савод надорад, соддагист, - иброз дошт Маҳмадзода.

КОРШИНОСОН ВА РОҲҲОИ ҲАЛ

Ҷомеашинос Мавҷуда Комилова роҳи коҳиш додани ин гуна ҳолатҳоро дар ҳамкории дуҷонибаи кормандони ҳифзи ҳуқуқ ва васоити ахбори омма тавассути таблиғ ва фаҳмондадиҳӣ ба ҷомеа мебинад.

- Бо таблиғ ва ворид шудан ба шуури инсон метавон шумораи фолбинонро коҳиш дод. Дар ҷомеашиносӣ мафҳуми “Шуури коллективӣ” ҳаст, ки агар онро дигар кунӣ, фикр мекунам, ҳама пайравӣ мекунад. Вале агар дар коллектив шуурҳо гуногун бошанд, идора кардан ҳам мушкилтар аст. Ба ҳамин хотир, бояд тарзи фикрронии ҷомеаро яксон кард, то мушкил ба вуҷуд наояд, - илова кард ҷомеашинос.

Сайфиддин Расулов мегӯяд, роҳи ягонаи ҳал, ин қонеъ намудани талаботи мардум аст.

- Аз ин лиҳоз, танҳо пайгирӣ, ошкор кардан ва ҷазо додани одамоне, ки ба ин амалҳо даст мезананд, роҳи ҳал нест. Яке аз роҳҳои асосӣ - ин таъмин кардани бозор, яъне қонеъ кардани талаботи мардум бо пешниҳод кардани хизматрасонии асоснок аст, - гуфт равоншинос.

Ҳамзамон, ӯ афзуд, ки бояд хизматрасонии равоншиносон дуруст карда шавад, вале мутаассифона, имрӯз дар Ҷумҳурии Тоҷикистон санадҳои меъёрии ҳуқуқии танзимкунандаи фаъолияти равоншинос таҳия ва қабул нашудааст.

- Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қонун дар бораи ёрии равонӣ ва механизми иҷозатдиҳӣ барои фаъолияти равонӣ вуҷуд надорад. Хуб мешуд, агар пеш аз ҳама фаъолияти ҳуқуқии равоншиносон таъмин мешуд ва равоншиносоне, ки малакаи гузаронидани машварати равонӣ доранд, зиёд мешуданд, - илова кард Сайфиддин Расулов.

Сухангӯи Вазорати корҳои дохилӣ Нусратулло Маҳмадзода мегӯяд, ки кам кардани сатҳи хурофотпарастии мардум танҳо вазифаи мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ набуда, балки бевосита масъулияти шаҳрвандии ҳар яки мост.

- Коҳиш додани шумораи чунин афрод бевосита аз худи шаҳрвандон вобастагӣ дорад. Чун ягон қудрат онро зиёд ё кам карда наметавонад. Корманди мақомот ба қайд мегирад, ҷарима мекунад ва чораҳои қонунӣ меандешад, вале худи шаҳрванд бояд аз худ масъулият нишон диҳад ва аз чунин нафарон дурӣ ҷӯяд, - хулоса намуд номбурда.

Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”