ҶОМЕА
Сешанбе 12 Май 2026 11:22
Мушкиле, ки роҳи ҳал мехоҳад
Тайи солҳои ахир чандин ҳолатҳои қасди ҷони худ ва фарзандон намудани занон ба мушоҳида мерасад, ки мутахассисон чунин амалҳоро нигаронкунанда ва омилҳои онро гуногун арзёбӣ менамоянд.
Тайи чанд ҳафтаи ахир аҳли ҷомеа шоҳиди ду ҳодисаи мудҳише гардид, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз ҷониби корбарон мавриди баҳсҳои тезутунд қарор гирифтанд.
Яке аз ҳодисаҳое, ки ҷомеаи тоҷикро нигарон кард, ин худро ба дарё партофтани зани ҷавоне бо чаҳор фарзанди ноболиғаш буд.
Ин зани 27-солаи сокини Фархор худ ва 4 фарзанди ноболиғашро ба дарёи Сурхоб партофт, ки дар натиҷа худ зинда монду кӯдакон ҷони худро аз даст доданд, аммо то ҳол ҷасади яке аз кӯдаконро пайдо накардаанд.
Бино ба иттилои Раёсати Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи гражданӣ дар минтақаи Кӯлоб, ҳодиса шаби 29 ба 30 июн, байни соатҳои 00:00 ва 01:00 ба вуқӯъ пайвастааст.
Аз чаҳор кӯдак, се тани онҳо духтар ва яке писар буда, калонии онҳо панҷсола ва аз ҳама хурдӣ ҳамагӣ чандмоҳа гуфта мешавад. Онҳо Латофат, Зайнаб, Ёсамин, ва Муҳаммад ном доштаанд.
Айни замон ин зан дастгир шуда, барои одамкӯшӣ бо моддаи 104 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон нисбати ӯ парвандаи ҷиноӣ боз шудааст.
НИГАРОНИИ АҲЛИ ҶОМЕА
Дар ҳоле ки чунин амалҳо дар ҷомеа хеле ташвишовар ва боиси нигаронист, чӣ бояд кард? Чаро вақтҳои ахир занон ба чунин корҳои мудҳиш даст мезананд? Онҳоро чӣ водор мекунад ва ё чӣ омилҳое буда метавонанд, то як зан ба чунин кор даст занад? Барои пешгирии онҳо чӣ бояд кард?
Дар шабакаҳои иҷтимоӣ бархеҳо кирдори ин занро маҳкум намуда, ӯро сарзаниш кардаанд, ки дар ҳодисаи рухдода кӯдакон гуноҳе надоранд ва набояд қурбонии оилавӣ шаванд.
- Хушунатҳои оилавӣ сабаб намешавад, ки кӯдакони бегуноҳ аз ҳаёт маҳрум шаванд. Бигзор шавҳараш зан гирифт ё ягон мушкили дигар, ягон модар ҳақ надорад ба фарзандонаш ин гуна корро раво бинад, - навиштааст яке аз корбарон.
Бархеи дигар хостори пайдо намудани омилҳои асосии ба чунин кор даст задани ин зан гардидаанд, чунки ҳеҷ касе бесабаб ба чунин кор даст намезанад.
Аз ҷумла, Умеда Валиева, як корбари шабакаи иҷтимоӣ зери хабари нашршуда чунин навиштааст: “Худ ба худ ягон нафар, хоҳ зан бошад хоҳ мард, даст ба худкушӣ намезанад. То ягон фишори равонӣ нашавад. Рӯзгори ин занро, ки гӯё хеле хушбахтона будаасту дигарон орзу мекардаанд, нишон додан, як фиреби назар аст. Ҷомеа ҳамин гуна аст, ки ба ҳама носозгориҳо чашм мепӯшад, пешгирӣ намекунад, баъде ки ягон ҳодиса шуд, ин оила нағз буду ин хел набуду сар мешавад”.
Дар ин маврид рӯзноманигори тоҷик Сайрам Бақозода низ дар шарҳ навиштааст, ки агар шахс зиндагии осуда дошта бошад, чунин кореро анҷом намедиҳад.
- Шавҳар, падару модарон, хоҳару бародар куҷо буданд? Чаро аз аҳволи ин зани роҳгумзадаву аз ҷон сер бехабар буданд? Ин зан ҳеҷ гоҳ дар зиндагиву рӯзгори осуда даст ба ин кор намезад. Ба чӣ ҳол оварданд ӯро, фаромӯш кард ки модар аст?, - навиштааст номбурда.
Дар идома ӯ илова намудааст, ки сари ин масъала бояд ҷиддӣ андешид, то пеши роҳи чунин амалҳо гирифта шавад.
- Дар ҷомеаи мо, бадбахтона, ин бори аввал нест. Таҳаммули ин хабари нангин хеле сахту сангин аст. Зарур аст, ки равоншиносон дар минтақаҳо фаъолияти ҷиддиро ба роҳ монанд, то занону модарон ва хоҳарон озодона рафта машварат бигиранд. Эҳсоси кумаку дастгирӣ дошта бошанд, - илова намудааст ин рӯзноманигори тоҷик.
Ин ҳодиса дар ҳоле баҳсбарангез ва боиси нигаронии ҷомеа гардид, ки пас аз он дар шабакаҳои иҷтимоӣ хабари дигаре паҳн шуд, ки дар он захмӣ шудани 3 кӯдак аз ҷониби модарашон боиси вокуниши шадиди корбарон гардид ва онҳо талаб карданд, ки ин қазия аз ҷониби мақомоти дахлдор мавриди баррасӣ қарор гирад. Аммо айни замон маълумоти расмие дар бораи ин ҳодиса нашр нашудааст.
Бояд гуфт, ки чунин ҳодиса бори аввал нест, ки рух медиҳад. Қаблан низ борҳо занон қасди куштори худ ва кӯдаконашонро карда буданд. Моҳи августи соли 2020 зани 30-солае дар ноҳияи Рашт бо се фарзандаш худро ба дарёи Сурхоб партофта буд.
ОМИЛҲОИ АСОСӢ КАДОМҲОЯНД?
Мутахассисон ба чунин корҳо даст задани занонро гуногун арзёбӣ мекунанд. Аз ҷумла, яке аз сабабҳоро ба мушкили равонӣ ва гирифторӣ ба депрессияи шадид пас аз таваллуд рабт медиҳанд, ки дар ин ҳолат воқеан ҳам шахс метавонад хатарнок бошад.
Равоншинос Фирӯза Мирзоева бар он назар аст, ки дар ҳолати беназорат мондани чунин нафарон, метавон ҳар гуна амалҳои шадиди зӯроварӣ ва ҳатто кушторро интизор шуд.
- Инчунин, нодорӣ ва шароити вазнини молиявӣ низ метавонад боиси даст задан ба чунин кирдорҳо аз ҷониби занон гардад, - мегӯяд ӯ.
Ба гуфтаи номбурда, модаре, ки имкони таъмин ва нигоҳубини фарзандашро надорад, метавонад худро дар ҳолати нобудӣ эҳсос кунад. Баъзан ӯ фикр мекунад, ки “бе ман ё бе ӯ зиндагӣ беҳтар аст”. Ин фикри хато дар шароити ноумедӣ дар натиҷа ба як қарори фоҷиавӣ оварда мерасонад.
Яке аз омилҳои дигар зӯроварии хонаводагӣ арзёбӣ мегардад.
- Занон дар муҳити хушунатомез, масалан аз тарафи шавҳар, хусуру хушдоман, бародар ва дигарон қарор мегиранд ва бештари вақт азобҳои ҷисмонӣ ва равониро таҳаммул мекунанд ва ҳеҷ роҳе барои раҳоӣ намебинанд, ки дар натиҷа кӯдак низ қурбонӣ мешавад, - иброз дошт номбурда.
Мутахассисон дигар омилро танҳо мондани занон, бахусус дар деҳот ва ҷомеаҳои суннатӣ, пас аз талоқ ё даст кашидани мард аз тарбияи кӯдакон арзёбӣ мекунанд. Қатъи равобити хешутаборӣ, забони талхи мардум, тамғаи “бевазанӣ” онҳоро зери фишори равонӣ қарор медиҳад ва водор мешаванд ба худкушии худу фарзандонашон даст зананд.
Ҳамзамон, набудани саводи кофӣ, надонистани ҳуқуқҳои зан ва кӯдак, камбуди равоншинос ё кумакҳои иҷтимоӣ дар деҳот аз дигар омилҳои ба чунин кирдорҳо даст задани занон дониста мешавад.
РОҲҲОИ ПЕШГИРИИ ЧУНИН ФОҶИАҲО
Ҷомеашиносон бар он назаранд, ки барои пешгирии чунин амалҳо бояд як қатор корҳои зарурӣ анҷом дода шавад.
Аз ҷумла, дар муассисаҳои таълимӣ ва донишгоҳҳо дар ин самт ба роҳ мондани раванди таълим ба таври ҷиддӣ яке аз роҳҳои ҳал арзёбӣ мегардад.
Наргис Туймасова, равоншиноси тоҷик, пешниҳод менамояд, ки бояд дар муассисаҳои таълимӣ суҳбатҳои инфиродӣ гузаронида шавад, то занон дар ҳолати гирифторӣ ба депрессия, стресс, афсурдагӣ ба мутахассисон дастрасӣ пайдо намоянд. Инчунин, ба андешаи ӯ, ВАО бояд бештар дар бораи муҳиммияти ёрӣ ба модар, ҳуқуқҳои кӯдак ва саломатии равонӣ маводҳои заруриро ба нашр расонад.
Ҳамзамон, мутахассисон набудани дастрасӣ ба равоншиносон ва машваратҳои равониро мушкилиҳои ин самт мешуморанд.
“Норасоии кумакҳои ҳуқуқӣ ва иҷтимоӣ, махсусан дар минтақаҳои дурдаст, низ аз ҷумлаи камбудиҳост, ки занон намедонанд ба куҷо раванд ва ба кӣ мушкилашонро гӯянд, то онҳо шунида шаванд”, - мегӯяд равоншинос Мирзоева.
Ҷомеашиносон ва равоншиносон таъкид мекунанд, ки роҳи ҳал бояд тавассути дониш, дастгирӣ, фарогирии ҳуқуқӣ ва ислоҳи меъёрҳои иҷтимоӣ сурат гирад.
Ҳамзамон, таъсиси марказ-ҳои равоншиносӣ дар ҳар шаҳру ноҳия, дастгирии модарони танҳову фақир тавассути барномаҳои давлатӣ, мубориза бо зӯроварии хонаводагӣ ва муҳофизати занон метавонад ба пешгирии чунин амалҳо замина гузорад. Ёрӣ ба модар пас аз таваллуд (махсусан 6 моҳи аввал) бо машварат, ғамхорӣ ва дастгирӣ аз зумраи ҳалли мушкилоти ин самт дониста мешавад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ,“ҶТ”
Тайи солҳои ахир чандин ҳолатҳои қасди ҷони худ ва фарзандон намудани занон ба мушоҳида мерасад, ки мутахассисон чунин амалҳоро нигаронкунанда ва омилҳои онро гуногун арзёбӣ менамоянд.
Тайи чанд ҳафтаи ахир аҳли ҷомеа шоҳиди ду ҳодисаи мудҳише гардид, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз ҷониби корбарон мавриди баҳсҳои тезутунд қарор гирифтанд.
Яке аз ҳодисаҳое, ки ҷомеаи тоҷикро нигарон кард, ин худро ба дарё партофтани зани ҷавоне бо чаҳор фарзанди ноболиғаш буд.
Ин зани 27-солаи сокини Фархор худ ва 4 фарзанди ноболиғашро ба дарёи Сурхоб партофт, ки дар натиҷа худ зинда монду кӯдакон ҷони худро аз даст доданд, аммо то ҳол ҷасади яке аз кӯдаконро пайдо накардаанд.
Бино ба иттилои Раёсати Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи гражданӣ дар минтақаи Кӯлоб, ҳодиса шаби 29 ба 30 июн, байни соатҳои 00:00 ва 01:00 ба вуқӯъ пайвастааст.
Аз чаҳор кӯдак, се тани онҳо духтар ва яке писар буда, калонии онҳо панҷсола ва аз ҳама хурдӣ ҳамагӣ чандмоҳа гуфта мешавад. Онҳо Латофат, Зайнаб, Ёсамин, ва Муҳаммад ном доштаанд.
Айни замон ин зан дастгир шуда, барои одамкӯшӣ бо моддаи 104 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон нисбати ӯ парвандаи ҷиноӣ боз шудааст.
НИГАРОНИИ АҲЛИ ҶОМЕА
Дар ҳоле ки чунин амалҳо дар ҷомеа хеле ташвишовар ва боиси нигаронист, чӣ бояд кард? Чаро вақтҳои ахир занон ба чунин корҳои мудҳиш даст мезананд? Онҳоро чӣ водор мекунад ва ё чӣ омилҳое буда метавонанд, то як зан ба чунин кор даст занад? Барои пешгирии онҳо чӣ бояд кард?
Дар шабакаҳои иҷтимоӣ бархеҳо кирдори ин занро маҳкум намуда, ӯро сарзаниш кардаанд, ки дар ҳодисаи рухдода кӯдакон гуноҳе надоранд ва набояд қурбонии оилавӣ шаванд.
- Хушунатҳои оилавӣ сабаб намешавад, ки кӯдакони бегуноҳ аз ҳаёт маҳрум шаванд. Бигзор шавҳараш зан гирифт ё ягон мушкили дигар, ягон модар ҳақ надорад ба фарзандонаш ин гуна корро раво бинад, - навиштааст яке аз корбарон.
Бархеи дигар хостори пайдо намудани омилҳои асосии ба чунин кор даст задани ин зан гардидаанд, чунки ҳеҷ касе бесабаб ба чунин кор даст намезанад.
Аз ҷумла, Умеда Валиева, як корбари шабакаи иҷтимоӣ зери хабари нашршуда чунин навиштааст: “Худ ба худ ягон нафар, хоҳ зан бошад хоҳ мард, даст ба худкушӣ намезанад. То ягон фишори равонӣ нашавад. Рӯзгори ин занро, ки гӯё хеле хушбахтона будаасту дигарон орзу мекардаанд, нишон додан, як фиреби назар аст. Ҷомеа ҳамин гуна аст, ки ба ҳама носозгориҳо чашм мепӯшад, пешгирӣ намекунад, баъде ки ягон ҳодиса шуд, ин оила нағз буду ин хел набуду сар мешавад”.
Дар ин маврид рӯзноманигори тоҷик Сайрам Бақозода низ дар шарҳ навиштааст, ки агар шахс зиндагии осуда дошта бошад, чунин кореро анҷом намедиҳад.
- Шавҳар, падару модарон, хоҳару бародар куҷо буданд? Чаро аз аҳволи ин зани роҳгумзадаву аз ҷон сер бехабар буданд? Ин зан ҳеҷ гоҳ дар зиндагиву рӯзгори осуда даст ба ин кор намезад. Ба чӣ ҳол оварданд ӯро, фаромӯш кард ки модар аст?, - навиштааст номбурда.
Дар идома ӯ илова намудааст, ки сари ин масъала бояд ҷиддӣ андешид, то пеши роҳи чунин амалҳо гирифта шавад.
- Дар ҷомеаи мо, бадбахтона, ин бори аввал нест. Таҳаммули ин хабари нангин хеле сахту сангин аст. Зарур аст, ки равоншиносон дар минтақаҳо фаъолияти ҷиддиро ба роҳ монанд, то занону модарон ва хоҳарон озодона рафта машварат бигиранд. Эҳсоси кумаку дастгирӣ дошта бошанд, - илова намудааст ин рӯзноманигори тоҷик.
Ин ҳодиса дар ҳоле баҳсбарангез ва боиси нигаронии ҷомеа гардид, ки пас аз он дар шабакаҳои иҷтимоӣ хабари дигаре паҳн шуд, ки дар он захмӣ шудани 3 кӯдак аз ҷониби модарашон боиси вокуниши шадиди корбарон гардид ва онҳо талаб карданд, ки ин қазия аз ҷониби мақомоти дахлдор мавриди баррасӣ қарор гирад. Аммо айни замон маълумоти расмие дар бораи ин ҳодиса нашр нашудааст.
Бояд гуфт, ки чунин ҳодиса бори аввал нест, ки рух медиҳад. Қаблан низ борҳо занон қасди куштори худ ва кӯдаконашонро карда буданд. Моҳи августи соли 2020 зани 30-солае дар ноҳияи Рашт бо се фарзандаш худро ба дарёи Сурхоб партофта буд.
ОМИЛҲОИ АСОСӢ КАДОМҲОЯНД?
Мутахассисон ба чунин корҳо даст задани занонро гуногун арзёбӣ мекунанд. Аз ҷумла, яке аз сабабҳоро ба мушкили равонӣ ва гирифторӣ ба депрессияи шадид пас аз таваллуд рабт медиҳанд, ки дар ин ҳолат воқеан ҳам шахс метавонад хатарнок бошад.
Равоншинос Фирӯза Мирзоева бар он назар аст, ки дар ҳолати беназорат мондани чунин нафарон, метавон ҳар гуна амалҳои шадиди зӯроварӣ ва ҳатто кушторро интизор шуд.
- Инчунин, нодорӣ ва шароити вазнини молиявӣ низ метавонад боиси даст задан ба чунин кирдорҳо аз ҷониби занон гардад, - мегӯяд ӯ.
Ба гуфтаи номбурда, модаре, ки имкони таъмин ва нигоҳубини фарзандашро надорад, метавонад худро дар ҳолати нобудӣ эҳсос кунад. Баъзан ӯ фикр мекунад, ки “бе ман ё бе ӯ зиндагӣ беҳтар аст”. Ин фикри хато дар шароити ноумедӣ дар натиҷа ба як қарори фоҷиавӣ оварда мерасонад.
Яке аз омилҳои дигар зӯроварии хонаводагӣ арзёбӣ мегардад.
- Занон дар муҳити хушунатомез, масалан аз тарафи шавҳар, хусуру хушдоман, бародар ва дигарон қарор мегиранд ва бештари вақт азобҳои ҷисмонӣ ва равониро таҳаммул мекунанд ва ҳеҷ роҳе барои раҳоӣ намебинанд, ки дар натиҷа кӯдак низ қурбонӣ мешавад, - иброз дошт номбурда.
Мутахассисон дигар омилро танҳо мондани занон, бахусус дар деҳот ва ҷомеаҳои суннатӣ, пас аз талоқ ё даст кашидани мард аз тарбияи кӯдакон арзёбӣ мекунанд. Қатъи равобити хешутаборӣ, забони талхи мардум, тамғаи “бевазанӣ” онҳоро зери фишори равонӣ қарор медиҳад ва водор мешаванд ба худкушии худу фарзандонашон даст зананд.
Ҳамзамон, набудани саводи кофӣ, надонистани ҳуқуқҳои зан ва кӯдак, камбуди равоншинос ё кумакҳои иҷтимоӣ дар деҳот аз дигар омилҳои ба чунин кирдорҳо даст задани занон дониста мешавад.
РОҲҲОИ ПЕШГИРИИ ЧУНИН ФОҶИАҲО
Ҷомеашиносон бар он назаранд, ки барои пешгирии чунин амалҳо бояд як қатор корҳои зарурӣ анҷом дода шавад.
Аз ҷумла, дар муассисаҳои таълимӣ ва донишгоҳҳо дар ин самт ба роҳ мондани раванди таълим ба таври ҷиддӣ яке аз роҳҳои ҳал арзёбӣ мегардад.
Наргис Туймасова, равоншиноси тоҷик, пешниҳод менамояд, ки бояд дар муассисаҳои таълимӣ суҳбатҳои инфиродӣ гузаронида шавад, то занон дар ҳолати гирифторӣ ба депрессия, стресс, афсурдагӣ ба мутахассисон дастрасӣ пайдо намоянд. Инчунин, ба андешаи ӯ, ВАО бояд бештар дар бораи муҳиммияти ёрӣ ба модар, ҳуқуқҳои кӯдак ва саломатии равонӣ маводҳои заруриро ба нашр расонад.
Ҳамзамон, мутахассисон набудани дастрасӣ ба равоншиносон ва машваратҳои равониро мушкилиҳои ин самт мешуморанд.
“Норасоии кумакҳои ҳуқуқӣ ва иҷтимоӣ, махсусан дар минтақаҳои дурдаст, низ аз ҷумлаи камбудиҳост, ки занон намедонанд ба куҷо раванд ва ба кӣ мушкилашонро гӯянд, то онҳо шунида шаванд”, - мегӯяд равоншинос Мирзоева.
Ҷомеашиносон ва равоншиносон таъкид мекунанд, ки роҳи ҳал бояд тавассути дониш, дастгирӣ, фарогирии ҳуқуқӣ ва ислоҳи меъёрҳои иҷтимоӣ сурат гирад.
Ҳамзамон, таъсиси марказ-ҳои равоншиносӣ дар ҳар шаҳру ноҳия, дастгирии модарони танҳову фақир тавассути барномаҳои давлатӣ, мубориза бо зӯроварии хонаводагӣ ва муҳофизати занон метавонад ба пешгирии чунин амалҳо замина гузорад. Ёрӣ ба модар пас аз таваллуд (махсусан 6 моҳи аввал) бо машварат, ғамхорӣ ва дастгирӣ аз зумраи ҳалли мушкилоти ин самт дониста мешавад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ,“ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед