Ё имрӯз ҳаҷви тоҷик ба чӣ ниёз дорад?

Якуми апрелро мо ҳам-чун рӯзи ханда қабул доштаем. Дар имрӯз ҳамаи мо мехоҳем зиёдтар чеҳраи ҳаҷвнигоронро бубинем. Бо саҳнаҳои офаридаи онҳо бихандем. Аз онҳо фараҳ бигирем. Ҳамчунин баъзе аз иллатҳои ҷомеаро дарёбем. Аммо чанд сол аст, ки ин рӯз ба мо чизе аз шодию фараҳ намегӯяду гурӯҳҳои ҳаҷвиро низ бо саҳнаҳои нав намебинем. Пас, ҳаҷви мо имрӯз дар чӣ ҳол аст? Оё онро метавон қонеъкунандаи талаботи мардум гуфт?

Барои дарёфти посух ба ин ва дигар суолҳо суҳбате кардем, бо Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон, нақшофарандаи намоиши ҳаҷвии “Очаи Бикаю Зика” Толибҷон Бобоев.

-Якуми апрелро ҳамчун рӯзи ханда меноманд. Аммо тайи чанд соли охир мушоҳида мешавад, ки ба маънои томаш рӯзи мазкурро касе эҳсос намекунад. Яъне дар ин рӯз мо на толорҳои лабрези ҳаҷвнигорони ҳирфаиро мебинему на садои хандаи тамошобинонро. Чаро?

- Ман, аслан мехоҳам ханда рӯзи муайяне надошта бошад. Ҳар рӯзи зиндагиро бигзор рӯзи ханда гӯему бихандем. Аммо воқеан чунин шудааст, ки мо як рӯзро ҳамчун рӯзи ханда унвон додаему дар он рӯз агар ҳаҷвнигор ҳам набошем ё ҳаҷвияе ҳам надонем, кӯшиш мекунем бо гуфтани дурӯғҳои ширину ҷолиб ҳамдигарро хандонем. Дар воқеъ, боз як хусусияти хуби ин рӯз дар он бояд бошад, ки масъулияти ҳаҷвнигоронро зиёд гардонаду онҳоро сарҷамъ созад. Аммо, имрӯз дигар ин сарҷамъиҳо эҳсос намешавад. Ҳарчанд ҳастанд, баъзе аз гурӯҳҳои ҳаҷвӣ ва талошҳое ҳам доранд. Вале сатҳи фаъолияти онҳоро наметавон боло баҳогузорӣ кард. Ба андешаи ман сабаби аслӣ ин надоштани саробон аст. Яъне имрӯз ҳамон ҳаҷвнигорони боқимондаи мо надоранд як саробони муайяну дақиқ, ки онҳоро якҷо ҷамъ ораду ҳамроҳашон барнома созад. Замоне, ки мо фаъолият мекардем, зиёд буданд чунин дастандаркорон ва бароямон фазо муҳайё мекарданд, то мо саҳнаҳои хуб офарида, пешкаши тамошобин намоем.

-Имрӯз бисёре аз дӯстдорони ҳаҷв муштоқи саҳнаҳои ҳаҷвии “Очаи Бикаю Зика” мебошанд. Аммо чанд сол аст, ки дигар “Очаи Бикаю Зика” чизе аз рӯзгори занон бароямон қисса намекунанд, чаро?

-Чунки имрӯз дигар мо намеёбем як ҳаҷвнависе, ки ба мо чизе эҷод кунаду мо аз рӯи он саҳнаи ҳаҷвӣ офарем. Баъзан ба ҳаҷвнависони хубамон, ки он замон бо мо ҳамкорӣ доштанд, муроҷиатҳо низ мекунем. Аммо афсӯс, ки бе натиҷа аст. Ҳарчанд ки мавзӯъ фаровон мебошад. Албатта, гоҳе ба чашм мерасад баъзе аз ҳаҷвияҳо, аммо то он ҳад хубу ҷолиб нестанд, ки аз рӯи онҳо чизе офариду мардумро ҳам хандониду ҳам тарбият кард.

Он замон ба мо адибон зиёд ҳаҷвияҳои хуб пешниҳод мекарданд ва мо аз рӯи онҳо бо бадоҳатан илова кардани баъзе аз суханҳо саҳнаҳо иҷро мекардем. Аз ҷумла, мо аз рӯи ҳаҷвияҳои Ҷумъа Қуддус, Гурез Сафар, Имомназари Холназар, Сафар Аюбзодаи Маҳзун, Сафармуҳаммад Аюбӣ ва дигар адибон зиёда аз 50 саҳнаҳои ҳаҷвӣ иҷро кардаем. Силсиласаҳнаҳои “Очаи Бикаю Зика” маншаъ гирифтааст аз навиштаи “Пирони деҳи мо”-и Ҷумъа Қуддус, ки дар рӯзномаи он замон “Комсомоли Тоҷикистон” (ҳоло “Ҷавонони Тоҷикистон”) чоп шуда буд. Он ҷо муколамаи ду зан буд, ки байни худ рӯзгори деҳаи худро муҳокима мекунанд.

Аммо имрӯз ҳаҷвнависони мо намедонам чаро дигар илҳоми эҷод намуданро надоранд. Мо бошад, ҳамеша талош кардаем, ки худ чизи нохубе набофта, бо такя ба ҳаҷвнависони ҳирфаӣ дар сатҳи касбӣ саҳнаҳоро иҷро намоем.

-Бо “Очаи Бикаю Зика” чандин гурӯҳҳои дигари ҳаҷвӣ низ ё қатъи фаъолият карданд ё қатъи офаридани ҳаҷви ҳирфаӣ. Ба андешаи Шумо чист омили аслӣ?

- Шояд барои қатъ шудани фаъолият ва пароканда шудани баъзе аз гурӯҳҳои ҳаҷвии мо, мисли “Очаи Бикаю Зика” як омил ҳамкорӣ надоштан бо ҳаҷвнависон ва танқисӣ кашидан аз ҳаҷвияҳои хуб бошад. Аммо, ба андешаи ман сабаби дигар ин мушкил будани таҳияи саҳнаҳои мазҳакавӣ ва дар пешорӯи тамошобин иҷро кардани онҳост. Шояд баъзе аз ҳунармандон дигар эҳсос карданд, ки наметавонанд мутобиқ ба завқи бинанда саҳнаҳо иҷро намоянд.

-Имрӯз ҳаҷви тоҷик дар кадом ҳолат қарор дорад?

- Агар аз адабиётамон шурӯъ кунем, дигар хеле кам вомехӯрем бо ҳаҷвияҳо ё танзи хубе. Зеро офаридани мазҳака зиёд душвор аст ва имрӯз адибони мо як-як ба ин жанр даст мезананд. Кори мо ҳунармандон бошад, маншаъ мегирад аз адабиёт. Агар дар адабиёт инчунинҳо нестанд, пас мо низ наметавонем сарчашмае пайдо кунем барои таҳияи саҳнаи ҳаҷвие. Албатта, баъзе аз навиштаҳои ҳаҷвиеро дидан мумкин, аммо аз рӯи на ҳамаи онҳо метавон саҳна офарид. Зеро вақте он навишта аввалан ба худи ҳунарманд таъсир намекунад, пас чӣ гуна метавонад, ба тамошобин таъсиргузор бошад?

-Ба наздикӣ ҳамагӣ аз рӯзи ханда хоҳем гуфт, аммо чанд сол аст, ки дар ин рӯз назди толоре эълони доир шудани “Базми ханда” ё дар телевизионе барномаи ҳаҷвиеро надидаем. Мо гурӯҳҳои ҳаҷвии хуб надорем ё ташкилдиҳандаи хуб?

- Фикр мекунам мо имрӯз ташкилкунандаи чунин чорабиниҳоро надорем. Ҳеҷ касе пайдо намешавад, ки лоақал барои манфиати худ низ моро ҷамъ оварад. Соли гузашта аз сӯи Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии “Базморо” дар бинои Сирки давлатӣ чунин ҷамъомад ташкил гардид. Мо ҳунармандон сар карда, аз шодравон устод Убайдулло Раҷаб то ҳаҷвнигорони ҷавон онҷо сарҷамъ шудем. Пеш аз оғози намоиш бо устод ҳамсуҳбат будем. Устод бо эҳсоси нигаронӣ гуфтанд, ки сину солам ба ҷое расидаасту саҳнаи наве низ таҳия накардаам. Дар фикри он буданд, ки акнун чӣ мегӯянду чӣ кор мекунанд дар рӯи саҳна? Мо гуфтем ба мо як фотиҳаи шумо кофист. Аммо вақте устод рӯи саҳна баромаданд ва дидори мухлисони худро диданд, дигар ончунон ба шавқ омаданд, ки саҳнаро ба суханони намакину пурҳазли худ пур сохтанд. Яъне ташкили чунин чорабинию сарҷамъӣ барои ҳар ҳунарманд низ илҳом мебахшад ва ӯро барои офаридани саҳнаҳои ҷолибтар водор месозад. Аммо имсол ҳеҷ касе аз мо суроғ нагирифт.

-Замоне “Очаи Бикаю Зика” иштирокдори хубе буд дар озмунҳои ҳаҷвӣ ва рақобат мекард бо дигар гурӯҳҳо. Ташкили чунин озмунҳо низ барои рушди ҳаҷви тоҷик мусоидат карда метавонад?

-Бале. Имсол аз ҷониби Вазорати фарҳанг ҳамин гуна як озмун элон карда шуд, ки тамоми манотиқи кишварро бояд фаро мегирифт. Вале идомаю натиҷаи он чӣ шуд, мо намедонем. Барои ҳар ҳунарманд рақобати солим бисёр хуб аст.

-Имрӯз шабакаи “Ютуб” хеле фаъол аст дар шиносонидани баъзе нафароне, ки мехоҳанд мардумро бихандонанду худро ҳаҷвнигор муаррифӣ кунанд. Аммо, оё офаридаҳои онҳоро метавон ҳаҷв гуфту ба онҳо унвони ҳаҷвнигор дод?

- На. Ҳамон гунае, ки гуфтем навиштани ҳаҷвия кори ҳар адиб нест, пас иҷрои саҳнаҳои ҳаҷвӣ низ кори на ҳар ҳунарманд аст. Ҳар нафаре, ки шавқу завқи хандонидани мардумро дорад, бояд аввал аз худ пурсад, ки оё ин ҳунар дар вуҷуди ӯ ҳаст? Оё метавонад ба ҳадафи ниҳоӣ расад ва мардумро бо ҳаҷв тарбият кунад?! Мутаассифона, имрӯз зиёде аз чунин корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ фикр мекунанд, ки ҳаҷв ин танҳо хандонидан аст ва ҳарчи сухан ё амале, ки хандаовар аст, иҷро мекунанд. Аммо ҳаҷв бояд тарбияткунандаю таъсиргузор бошад ва мушкилоти ҷомеаро иброз дорад. Масалан, агар лағжидан ё ба чизе бархӯрдани як инсонро мебинем табиист, ки механдем. Аммо онро наметавонем ҳаҷв гӯем. Чун ин хандаи мо шояд барои мо хуш аст, аммо барои як нафари дигар ногувор аст.

-Баъзе аз гурӯҳҳои замоне зиёд номдори мо низ аъзо шудаанд ба гурӯҳи ҳаҷвнигорони ютубӣ. Саҳнаҳояшон низ мутобиқ шуда ба ин фазо. Онҳоро чӣ мебарад ба онҷо?

- Ба ин шояд омилҳои иқтисодӣ метавонанд сабаб бошанд. Чун онҳо ба ивази фоидаи хуб ё ночизе мепайванданд ба ин гуна шабакаҳое, ки болои онҳо назорате намешавад. Вале, ин аз завқи пасти ҳар ҳунарманд дарак медиҳад. Онҳо бо ин метавонанд, ба паст кардани завқи ҷомеа низ сабаб гарданд.

-Оё имрӯз вақти он нарасидааст, ки мо сохтори алоҳидае дошта бошем, то болои нафарон ва гурӯҳҳое, ки ба ном ҳаҷв меофаранд, назорат бубаранду аз баъзе корҳои онҳо дар ин росто, ки ба ҳаҷви тоҷик таъсири манфӣ мерасонанд, пешгирӣ намояд? Ва дар баробари ин барои рушди ҳаҷви тоҷик чораҳои заруриро андешаду ҳаҷвнигорони ҳирфаиро, ки метавонанд, сатҳи ҳаҷви моро баланд бардоранд, якҷо сарҷамъ созад?

-Албатта, чунин саҳнаҳои пастсифат хуб аст, ки аз сӯи Вазорати фарҳанг назорат шаванд. Як ҳунарманд агар санъати баланд дорад, пас метавонад бо офаридани чизҳои ҷиддию касбӣ ҳам маблағ ба даст орад. Назорат болои онҳо ва қатъ намудани фаъолияти баъзе аз чунин нафарони ба гумони худашон ҳаҷвнигорон ба манфиати мост. Вале агар мо хоҳем, ки ҳаҷви мо рушд кунад, пас набояд танҳо ба ҳаҷвнигорон такя кунем, балки барои ин бояд ҳам адибон, ҳам ҳунармандон ва ҳам шабакаҳои телевизиониямон талош кунанд.
Зеро агар адибони мо ҳаҷвияҳо нависанд, мо ҳунармандон онҳоро ба саҳна гузорем ва дар шабакаҳои телевизионии мо бошанд чунин барномаҳои ҳаҷвиро, ки талаботи тамошобини моро қонеъ намоянд, намоиш диҳанд пас дигар ниёзе ба тамошои чунин ҳаҷвҳои пастмаънӣ пайдо намекунад.

-Имрӯз ҳаҷви тоҷик чӣ камбудӣ дораду аз ҳама беш ба чӣ чиз ниёз дорад ва барои эҳёи дубораи он, ки мисли пештара ҳаҷви ҳирфаӣ бошаду аз пештара ҳам дида, сатҳи он баланд гардад, чӣ бояд кард ва барои ин чӣ пешниҳодҳо доред?

-Ҳаҷви тоҷик имрӯз бе ҳавасмандкунонию дастгирӣ аст. Ҳарчанд ҷомеа аз ҳама бештар ба ҳамин жанр ниёз дорад. Моро зарур аст, ки ҳама муассиаҳои эҷодиро бо як фазои солими эҷодӣ пур кунем. Барои рушди ҳаҷви тоҷик бояд ҳамаи чунин муассисаҳо талош кунанд, сар карда аз Иттифоқи нависандагон то театрҳои давлатӣ. Хуб мешуд, то дар шабакаҳои телевизионӣ низ шоу-барномаҳои ҷолиби ҳаҷвӣ таҳия мегардид. Ҳамон гунае, ки чанд сол қабл Муассисаи давлатии Телевизиони “Сафина” чунин барномаи ҳаҷвии “Гӯем ё нагӯем”-ро бо ҷалби кулли ҳаҷвнигорон таҳия ва пешниҳоди бинандагон менамуд.