Хушунат нисбати кӯдакон – омили асосии буҳрони оилавӣ

Даврони кӯдакӣ аз беҳтарин давраҳои ҳаёти инсон аст. Тақрибан 30 фоизи аҳолии Тоҷикистонро кӯдакон ташкил медиҳанд. Дар кадом шароит ва дар кадом рӯҳия ба воя расидани кӯдакон ба ояндаи онҳо таъсири амиқ мегузорад. Имом Ғазолӣ дар “Насиҳат-ул-мулук” фармудааст: “Падару модар ба мисли сарчашмае мебошанд, ки агар оби он мусаффо бошад, поёноб низ мусаффо хоҳад буд”.

Фарзанд меваи умр ва маънии рӯзгори ҳар яки мост. Хушунату зӯроварӣ нисбати кӯдакон дар тамоми олам дар шаклҳои гуногун зуҳур намуда, дар маҷмуъ буҳрони оилавиро ба миён меорад. Равоншиноси рус Ирина Мошкова буҳрони оилавиро дар қатори буҳронҳои дигар хеле хатарнок арзёбӣ мекунад. Ӯ омили бадбахтиҳои зиёди инсонро марбут ба оила ҳисобида, яке аз нишонаҳои буҳрони оилавиро афзоиши хушунат нисбати кӯдакон медонад. Муомилаи дағалона ва истифодаи хушунат нисбати кӯдакон асосан дар шакли ҷазодиҳии бераҳмона ва дашному латукӯб зоҳир мегардад. Дар натиҷа кӯдакони чунин оилаҳо дағалу бераҳм ба воя расида, эҳтироми онҳо нисбати волидону наздикон ва умуман аҳли ҷомеа коста мегардад.

Коршиносони хазинаи кӯдаконаи ИДМ – ЮНИСЕФ ба хулосае омадаанд, ки истифодаи хушунату зӯроварӣ нисбати кӯдакон дар Тоҷикистон низ чун дар аксар кишварҳои дунё аз мушкилоти асосии ҷомеа маҳсуб меёбад. Тибқи тадқиқоти онҳо ҳамасола қариб 60 фоизи кӯдакони тоҷик гирифтори муносибати хушунатомези атрофиён қарор мегиранд. Аз нисф зиёди волидони пурсидашуда истифодаи зӯроварӣ ва таъсиррасонии ҷисмониро нисбати кӯдакон ҷоиз мешуморанд. 81 фоизи волидон мунтазам кӯдаконро бо суханони қабеҳ дашном медиҳанд. Бархе аз волидон таъбири “Хирс мулло мешавад бо зарби чӯб”-ро шиори худ намуда, латукӯби кӯдаконро як усули тарбияи фарзанд мешуморанд. Ба қавли онҳо агар кӯдакро ҳини содир кардани ягон хато ё гуноҳе чунин “муҷозот” накунед, ӯ ин хатову гуноҳи худро боз такрор мекунад.

- Мутаассифона, истифодаи зӯроварӣ нисбати кӯдакон дар баъзе оилаҳои тоҷик ба чашм мехӯрад, - мегӯяд муаллими собиқадор Тоҷинисо Умарова. – Аммо ин ҳаргиз усули тарбия набуду нест. Баръакс муомилаи хуб бо кӯдакон ва бо суханони таъсирбахш фаҳмонидани хатои онҳо таъсири бештар дошта метавонад. Баъзеҳо танбеҳ ва муҷозотро барои кӯдакон манфиатовар меҳисобанд, аммо аксар вақт он на боиси ислоҳ, балки боз ҳам зишттар гаштани онҳо мегардад.

Истифода аз меҳнати ҷисмонии кӯдакон низ навъи дигари хушунату зӯроварӣ нисбати онҳо мебошад. Аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки меҳнати кӯдакон имрӯз яке аз мушкилоти нисбатан шадиди ҷомеа шудаасту аз байн бардоштани ин падида то ҳол ба касе муяссар нашудааст. Мутаассифона, дар аксар оилаҳои тоҷик бори зиндагӣ бар души кӯдакон асту онҳо дар баробари калонсолон масъули пешбурди зиндагии хонавода ҳастанд. Ҳангоми таътил кӯдакони мо ба ҷои истироҳат ҷои кор мекобанд. Мошин мешӯянду селофану нос мефурӯшанд. Дар нақлиёти мусофиркаш “пулчинак”-ҳо кӯдаконанд. Дар деҳот бошад, меҳнати вазнинтарин, аз қабили нигоҳубин ва чарондани гову мол, кишту кори замин, алафдаравӣ ва амсоли инҳо ба зиммаи кӯдакон аст.

Дар чунин аҳвол кӯдак чӣ гуна метавонад аз олами кӯдакиву беғамӣ баҳраманд шаваду орзуҳои беҳтарин дошта бошад? Онҳо ҳанӯз ба синну соли наврасӣ нарасида, аллакай масъулияти пешбурди зиндагии оиларо бар дӯш доранд.

Ба андешаи С. Мирзоев, корманди Вазорати корҳои дохилии мамлакат, мушкилоти мухталифи оилавӣ волидонро водор намудааст, ки фарзандони худро барои дарёфти ризқу рӯзӣ ба корҳои мухталифи хоҷагӣ ва корҳои музднок маҷбур созанд. “Баъзе кӯдакон аз субҳ то шом дар кӯчаву бозор ба меҳнати вазнини ҷисмонӣ машғул ва аз таҳсилу истироҳат маҳруманд. Илова бар ин, волидоне ҳастанд, ки мавриди латукӯб қарор додани фарзандони хурдсолашонро як усули тарбия меҳисобанд. Чунин зӯроварӣ нисбати кӯдакон боиси нодуруст ташаккул ёфтани хусусиятҳои шахсияти кӯдак гардида, онҳо ашхоси бераҳму беирода ва барои ҷомеа хавфнок ба воя мерасанд. Хушунату зӯроварӣ ва ҷабру ситам нисбати кӯдакон барои онҳо оқибатҳои ногувор дошта метавонад. Фарзанд дар чунин ҳолатҳо метавонад ба олами ҷиноӣ роҳ ёфта, ояндаи худ ва волидонашро доғдор намояд”, - гуфт С. Мирзоев.

Моҳтоб Наимова, модари серфарзанд аз шаҳри Душанбе мегӯяд, кӯдаке, ки бо ноз ва дар муҳити ғамхорию муҳаббат парварида мешавад, фардо ҳамин гуна муҳаббатро ба наздикони худ ва аҳли ҷомеа дода метавонад. Аммо кӯдаке, ки дар овони тифлӣ аз муҳаббату ғамхории наздикон бархӯрдор нашудааст, чӣ гуна метавонад онро ба дигарон баргардонад? Дар ниҳоди чунин кӯдакон ба ҷои меҳру муҳаббат нафрату бадбинӣ ва ба ҷои самимият ҷаҳолат ташаккул меёбад.

Ҳамсуҳбати дигари мо Рустам Валиев эҳтироми дуҷонибаро миёни волидону фарзандон хеле муҳим мешуморад. “Волидоне ҳастанд, ки дар масъалаҳои оилавӣ андешаву хостаҳои кӯдаконро умуман ба инобат намегиранд. Дар ҳоле, ки кӯдакон низ аз аъзои комилҳуқуқи оила ба шумор мераванд”, - мегӯяд номбурда.

Воқеан, падару модар дар тарбия ва таълими кӯдакон ва таъминоти ҳамаҷонибаи онҳо масъулияти асосӣ доранд. Кӯдакон муҳимтарин воситаи бақои оила мебошанд. Аз ин рӯ, барои тарбияи дурусти онҳо дар оила муҳити боварӣ ва эҳтироми ҳамдигариро фароҳам овардан зарур аст.

Муҳиммияти ин масъала ҳамеша дар мадди назари Ҳукумати кишвар қарор дода шудааст. Ин аст, ки аз ҷониби Ҳукумати Тоҷикистон бо мақсади пуштибонии иҷтимоии оилаҳои камбизоат ва ҳавасманд гардондани кӯдакону наврасон ба раванди таълим санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои зиёде қабул шудаанд, ки онҳо барои ҳимояи ҳуқуқ ва манфиатҳои кӯдакон заминаи мусоиди ҳуқуқӣ гузоштаанд.

Абдулхайрзода Ҷамила, аспиранти факултети ҳуқуқшиносии ДМТ андешаҳои худро дар боби таълиму тарбияи кӯдакон чунин баён намуд: “Фаромӯш набояд кард, ки таълиму тарбияи кӯдак, дар баробари ин ки самти муҳими фаъолияти муассисаҳои таълимӣ мебошад, вазифаи муқаддаси ҳар як падару модар, созмону иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва умуман давлату аҳли ҷомеа низ ба шумор меравад.”

Кӯдакон ояндаи дурахшони миллату давлатанд. Пас, мо ҳамон вақт дилсӯзи миллату давлат шуда метавонем, ки кӯдаконро дар роҳи илму ҳунар ва касбомӯзӣ таълиму тарбия ва ҳуқуқҳои онҳоро ҳифз намоем.