Интихоби нодурусти он моро ба ташвишҳои зиёд рӯ ба рӯ мекунад!

Қадамшоҳ аз замони мактабхониаш орзу дошт, ки дар оянда ба Донишкадаи давлатии забонҳо дохил шаваду касби тарҷумониро аз худ кунад. Ӯ пайваста мекӯшид, ки донандаи хуби забонҳои русию англисӣ шавад. Ҳамин буд, ки мунтазам аз паи омӯзиши ду забон шуд. Иштирокчии фаъоли озмунҳои байнимактабӣ аз ин ду забон буд. Соли 2012 баъди хатми макбати миёна мехоҳад, ки ҳуҷҷатҳояшро ба Донишкадаи давлатии забонҳо супорад, аммо волидонаш розӣ намешаванд ва барои таҳсилаш дар Донишкадаи молия ва иқтисод мусоидат мекунанд. Қадамшоҳ ҳарчанд исрор меварзад, ки дар ин ҷо таҳсил кардан намехоҳад, аммо падару модараш ба гуфтаҳои ӯ аҳамият намедиҳанд. Ӯ аз аввали таҳсил бо донишкада бо дили нохоҳам ба дарс мерафт. Баъди як соли таҳсил аллакай ба дарс намерафтагӣ шуд. Дар курси сеюм аз шуъбаи рӯзона ба шуъбаи ғоибона интиқол ёфт. Дар ин вақт Қадамшоҳ дар мағоза ба кор даромад. Дигар ҳавсалаи ба дарс рафтан надошт. Ахиран донишгоҳро тарк карду роҳи муҳоҷиратро пеш гирифта ба Русия рафт...

Аксари вақт фарзандон хостгори он ҳастанд, ки касбашонро худашон интихоб кунанду волидайн монеи онҳо нашаванд. Ба мисли Қадамшоҳ зиёданд ҷавононе, ки дар донишгоҳу донишкадаҳо на бо хости худ, балки бо хоҳишу майли волидон таҳсил мекунанд. Ҳамин аст, ки ба касби интихобкардаи волидон чандон рағбат надоранд. Зиёданд ҷавононе, ки шиква мекунанд, онҳоро волидайн маҷбур кардаанд, то ин ё он касбро интихоб намоянд.

Дар ҳамин ҳол сармутахассиси раёсати тарбияи Донишгоҳи миллӣ Бахтиёр Раҳмонов ба ин андеша аст, ки бедор кардани завқи интихоби касби мувоффиқ дар вуҷуди фарзандон вазифаи асосии падару модар аст. Аз он ки аксари волидони мо имрӯзҳо аз ин истеъдод камтар бархӯрдоранд, ҳади ақал дар мактаби миёна рӯҳияи интихоби касби мувофиқро омӯзгорони фанни таълими меҳнат бояд дар вуҷуди хонандагон бикоранд. Ӯ бо таассуф изҳор медорад, ки: “Қариб дар ҳама мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумии мо фанни таълими меҳнат чун дарси гӯё нодаркор таълим дода мешавад. Кадом омӯзгоре, ки соати дарсияш камтар аст, бар дӯшаш дарси таълими меҳнат бор карда мешавад. Ба замми он дар ками андар кам мактабҳо синфхонаҳои муҷаҳҳаз бо асбобҳои таълими меҳнат фароҳаманд. Ҳамчунин муаллимони ин самт касбӣ буданашон шарт ва зарур аст.Онҳо бояд дониши баланди завқиву равонӣ дошта бошанд, то тавонанд меҳри интихоби дилхоҳ касбро дар вуҷуди хонандагон бедор кунанд”. Бахтиёр Раҳмонов дар идома қайд намуд, ки маҳз ҳамин омилҳост, ки имрӯз фарзандони мо дар интихоби касб роҳгум мезананд. На дар мактаб ва на дар хона ба онҳо роҳи дурусти интихоби касбро ёд намедиҳанд:

- Баъзе волидайн барои фарзандонашонро аз сафи артиш халос кардан бо мабалағи гарон онҳоро ба дилхоҳ донишгоҳ шомил месозанд. Ҳамин муносибат аст, ки ин гуна ҷавонон он қадар ба донишҷӯӣ иштиёқманд нестанд. Ин падида дар назари аввал шояд одӣ намояд, вале ояндааш барои миллат бисёр гарон хоҳад буд. Фикр мекунам, ки бояд ҳанӯз дар боғча ба воситаи бозичаҳои хусусияти касбҳои гуногунро дошта, дар вуҷуди фарзандон майли интихоби касби мувофиқро бедор созем,- мегӯяд ӯ.

Чунин ҳолатҳо низ бисёр мешавад, ки фарзандон як касбро интихоб мекунанду волидон барои фарзандашон дигар касбро. Баъзан иштибоҳи ҳарду ҷониб ба назар мерасад. Яъне, фарзандон ба қобилият ва шавқу ҳаваси худ нигоҳ карда, як касбро интихоб мекунанд, падару модар бошанд, ба он нигоҳ мекунанд, ки фарзандашон дар оянда бо кадом касб кор пайдо карда метавонанд. Ба гуфтаи Саъдӣ Исматов, декани факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон: “Волидон ҳамеша таъсиррасони шавқу завқи фарзандонанд. Ҳеҷ гоҳ эшон бетараф нестанд, ҳамеша нигаронанд, ки фарзанд кӣ шудан мехоҳад. Баъзан ҷавонон худ камҳаракатанд ва фаъол нестанд. Аз ин рӯ падару модар барои ба мактабҳои гуногун даромаданшон кӯмак мекунанд”.

Интихоб  намудани  пешаи  манфиатбахш  ба кас  ҳам фоидаи иқтисодӣ ва ҳам обрӯю эътибори баланд меорад. Интихоби касби мувофиқ барои иҷрои вазифаҳои муҳимтарини ҳаёти имрӯза ва ояндаи ҳам худамон ва ҳам ҷомеа, аҳамияти калон дорад. Интихоби бошуурона ва дурусти пеша ба ҷавонон имкон медиҳад, ки дар зиндагӣ мавқеи устувору арзандаро ишғол кунанд. Дилхоҳ шахс вақте касбашро бо хости дилаш интихоб кунад, то ба охир бо майлу рағбати том ва босамар кору фаъолият мекунад. Ба таъкиди Саъдӣ Исматов касб ки ояндасози ҷавонон мебошад, онҳо дар интихоби касб набояд саросема шаванд.

- Интихоби касб ояндаи онҳоро таъмин мекунад. Он ӯ ва оилаи ӯро нон хохад дод. Беҳуда нагуфтаанд: "Бадтарин касб нонат медиҳад". Дар интихоби касб ҷавонон бояд аз чанд чиз кор бигиранд: ба касби интихобкарда шавқу завқ дошта бошанд; ҳунари худро бисанҷанд; имкониятҳои зеҳнӣ, иҷтимоӣ, физиологӣ ва рӯҳии худро ба инобат бигиранд; касбро аз рӯи ҳавас интихоб накунанд; имконитяҳои молии худро ба назар гиранд, то ки тавонанд, ки касби интихобкардаашонро то ба охир омӯзанд. Ҳамчунин имкониятҳои ҷисмонӣ низ дар ҷои аввал меистад. Масалан, як нафар мехоҳад, ки ҳавонавард шавад, вале саломатии ӯ ба ин чиз тобовар нест. Ё як нобино ҳеҷ имкон надорад, ки орзуи ронанда шуданро кунад, - мегӯяд Саъдӣ Исматов декани факултети журналистикаи ДМТ.

Интихоби дурусту мустақилона ва озоди касб шахсро ба қуллаҳои баланди мурод мерасонаду бемасъулиятона ва нодуруст пеша кардани он боиси дилмондагию пушаймонӣ шуда, дар оянда моро ба ташвишҳои зиёд рӯ ба рӯ месозад.

Хуршед МАВЛОНОВ, “ҶТ”