СИЁСАТ
Чоршанбе 22 Август 2018 04:53
4673
(Идома аз шумораҳои гузашта)

Мухтасари он чи ки дар шумораҳои гузашта ба нашр расид: Яке аз гаронарзиштарин ширкатҳои олам - фейсбук баҳори соли ҷорӣ даҳ дарсад қиммати худро аз даст дод. Лек дар ин баробар рӯйдодҳои муҳими дигаре ҳам ба амал омаданд. Маълум гардид, ки акнун манипулятсия (сӯиидора) шудани одамон аз тариқи шабакаҳои иҷтимоӣ, хоса дар рафти маъракаҳои интихоботӣ афсона не, ҳақиқат будааст. Ва ба ин то андозае худи истифодабарандагони шабакаҳои иҷтимоӣ, бахусус фейсбук низ айбдоранд...

Фейсбук як хазинаи бузурги маълумот, (маълумоти садҳо миллион одамон) ва яке аз панҷ шмркати бузурги дунё ба ҳисоб меравад. Вале ин маълумот, агарчи бениҳоят зиёд ҳам бошад, дар ҷои худ истода ба дарде намехӯрд. То он замон ки ба миён супер-оқилон ворид нашуданд. Бо ҳамроҳ шудани чанд заковатманди бузург (гений) ба ин кор бузургтарин амалиёти истифодаи маълумот дар таърихи дунё сурат гирифт. Ва ба назар мерасад, ки ин бозӣ гашта-гашта худи бозингаронро ба бало гирифтор карданист...

Баробари ба ҳаёти инсонҳо ворид шудани фейсбук ба намоиш гузоштани маҳрамият низ пеш омад. Вале барои фаҳмидани он ки ҳар як ҳисса кардан (share) ва маъқул намудан (like)-и мо дар фейсбук чи натиҷаҳо дошта метавонад, каме вақт гузаштанаш лозим буд. Зимнан референдуми Брексит ва интихоботи президентии ИМА ба таърих ҳамчун нахустин интихоботҳои аз тариқи шабакаҳои иҷтимоӣ манипулиятсияшуда роҳ ёфтаанд. Лек моҷаро чандон одӣ набуд ва бо ин тамом намешуд...

КОГАН ВА БОЗ ЯК ДОМИ НАВ

Чун Михал Косинский аз Алекс Коган ба таври ҷиддӣ шубҳа карда, ба вай, ба қавле, часпида мемонад, Коган ва шариконаш роҳи дигар меҷӯянд: барои SCL модели нави “маълумотситонӣ” аз одамонро бар ивази 800 ҳазор доллар месозанд. Модели нав комилан нусхаи ҳамон замимаи “MyPersonality” мебошад, ки Косинский сохта буд. Вале барои он ки то куҷо коромад будани барномаи (модели) навашонро муайян намоянд, маълумотгирандагон бояд онро бисанҷанд. Барои санҷиш бошад, як гиганти дигар - платформаи “Amazon” ба бозӣ ҳамроҳ мегардад.

Хато намебуд, агар платформаи “Amazon”-ро ба як майдон ташбеҳ медодем. Ба майдоне, ки он ҷо қувваҳои корӣ ҷамъ омадаанд ва ҳар корфармо барои коргар гирифтан метавонад ба ин “бозори мардикорон” ворид шавад. Албатта, барои Алекс Когани ҳарис ҷиҳати санҷидани барномаи навсохташ ин майдон айни муддао буд.

Бо эҳтимоли зиёд барнома ё худ модели нави Алекс Коган замимаи “This Is Your Digital Life” (Ин ҳаёти рақамии шумост) бошад, ки назар ба изҳороти роҳбарияти фейсбук соли 2015 барои роҳандозӣ кардан дар шабакаҳои иҷтимоӣ сохта шудааст ва аз истифодабарандагони шабакаҳои иҷтимоӣ, хусусан фейсбук даъват мекунад, ки аз санҷишҳои (пурсишномаҳои) психологӣ гузаранд. (www.snob.ru, www.unian.net)

Албатта, барои ҷавоб додан ба пурсишномаҳо ҳар истифодабарандаи фейсбук аввал бояд замимаи “This Is Your Digital Life”-ро дар саҳифаи худ насб кунад. Баъд аз насб кардани он аз истифодабаранда маълумоти шахсӣ талаб карда мешавад. Чунончи маълумот дар бораи ҷои иқомат, рӯйхати дӯстон, постҳо (ҳар он чи ки мо дар саҳифаи фейсбукамон мегузорем), инчунин постҳое, ки ба мо маъқул шудаанд.

Лекин командаи фейсбук ба замимаи нав дар “қаламрав”-и худ бо назари шубҳа менигарад. Зеро замимаи “MyPersonality”-и Михал Косинский аллакай ба онҳо дарс шудааст. Ё тавре мегӯянд, “моргазида аз банди ало метарсад”. Азбаски Алекс Коган як нафарест, ки заъфи инсонҳоро хуб омӯхтааст (ӯ ҳам мисли Косинский дар риштаи равоншиносӣ докторантура хатм кардааст), бинобар ин интизор намешавад, ки кай истифодабарандагони фейсбук ба пурсишномаҳояш ҷавоб дода, ба доми вай меафтанд. Балки кори аҷиб, ҳамзамон муқаррарие мекунад: ба ҳар нафари ба пурсишномаи вай ҷавобдиҳанда маблағ медиҳад. Ин ҳам заъфи мо инсонҳост, ки осон ба даст овардани маблағро дӯст медорем ва суроғ намекунем, ки пушти ҳар инъоми муфт чи меистад. Бинобар ин бар ивази 1-2 доллар, агарчи он аз тариқи маҷозӣ (манзур интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ) ҳам бошад, розием ба ҳар пурсишнома ҷавоб гардонем. Чи фарқ дорад, ки пурсанда маълумоти бобоямонро мепурсад ё аз худамонро ва ё аз кадом дӯстамонро, муҳим ки пул диҳад!

Усули нав ба Коган кор медиҳад. Дере нагузашта, чунонки селаи гунҷишкон бехабар аз дом ба сӯи дона меоянд, одамони зиёде дар фейсбук бар ивази 1-2 доллар замимаи Коган ҷорикардаро ба саҳифаи худ насб мекунанд. Ва дар як муддати кӯтоҳ ҳудуди 300 ҳазор нафар ба пурсишномаҳои ӯ ҷавоб медиҳанд. Албатта, пул ширин аст, ба сӯи худ мекашад!

Дар асл саволу пурсишномаҳо афсонаанд. Мақсади асосӣ дастрасӣ ёфтан ба мушаххасот ё худ маълумоти шахсии истифодабарандагони фейсбук ва дӯстони онҳост. Ҳамон тавре ки гуфтем, вақте дар миёна пул меистад, кам нафароне ёфт мешаванд, ки бипурсанд: бар ивази ҳадя аз мо чи мехоҳанд? Ва ҳар нафаре, ки замимаро дар саҳифаи худ насб карда, ба пурсишномаҳо ҷавоб медиҳад, бешубҳа дари маълумотҳои худро ба рӯи Коган ва ӯ баринҳо боз мекунад. Бар ивази 1-2 доллар! Ин қадар ночиз фурӯхта шудани ҳаёт ва афзалиятҳо, интихобу иродаи мо аҷибу ҳайратовар нест?

Гуфта мешавад, ки дар интиҳои соли 2015 ва соли 2016 Коган ном қаллоби шабакаҳои иҷтимоӣ, ба туфайли заковати баландаш дар як фосилаи кӯтоҳи вақт ҳама гуна маълумоти маҳрам ва асрори ҳудуди 30 то 50 миллион истифодабарандагони амрикоии фейсбукро ба компютери худ гирдоварӣ кардааст. Маълумотҳое чун кӣ ба навиштаҳои кӣ таваҷҷуҳ дорад, ё ба ибораи дигар кӣ киро дар фейсбук пайгирӣ мекунад (пайгирӣ - ба маънои мусбати ин калима), ба чи ё киҳо шарҳ менависад, чиҳоро маъқул дорад ё худ ба чиҳо ё киҳо “like” мегузорад, бо киҳо муколама мекунад, ба куҷоҳо ба сайру гашт мебарояд, ахбори воситаҳои иттилоотиро кадом ҳиссаи рӯз мехонад, ба чиҳо майл дорад ва ғайра. Замимаи Коган он қудратеро доштааст, ки ҳатто реҷаи ду соли пеши ҳар як истифодабарандаро дар фейсбук (агарчи фейсбук онро баста ҳам бошад) берун оварда ва ба худ гирифта метавонад.

...ВА МАЪРАКАҲОИ ИНТИХОБОТӢ

Акнун Алекс Коган медонист, ки ба чи гуна як “хазинаи нодир” соҳиб гаштааст. Бинобар ин, дар фурӯхтани он ба ширкати SCL ё худ ҳамон Кембриҷ Аналитика душворӣ накашид. Кембриҷ Аналитика бошад, баъдтар мушаххасоти харидаашро (маълумоти одамонро) барои мувофиқ гардонидан ба модели психометрикии худ (айнан монанди ҳамон алгоритмае, ки Косинский сохта буд) истифода мекард. Хоса дар айни авҷи маъракаҳои интихоботӣ. Лек то расидан ба ин марҳила номзад ба президентии ИМА – Трамп, ки гуфтем яке аз се тарафи моҷарои фейсбук шумурда мешавад, дар бораи ин олами маҷозӣ ва ин қаллобигариву маълумотрабоӣ тамоман фаҳмише надошт. Ба ибораи дигар, Доналд Трамп он замон як сарватманде буд, ки ба олами маҷозӣ, ба дунёи рақамӣ ё худ технологияи муосир ошно набуд. Агарчи ҳоло доим ӯро смартфон ба даст мебинему зуд-зуд аз тариқи “Twitter” паёмҳои аҷибу ғарибашро мехонем, вале ёвари худи ӯ иқрор шуда буд, ки Трамп дар мизи кориаш на ин ки компютер надорад, балки то 70-солагиаш почтаи электронӣ (e-mail) ҳам истифода намебурд. (www.gizmodo.com) Ӯ замоне, ки номзадиашро ба президентии ИМА эълон медошт, ба дунёи маҷозӣ чандон эътибор намедод. Ба ҳадде, ки мегӯянд, барои кушодани сомонаи интернетӣ ҷиҳати роҳандозии маъракаи номзадиаш ӯро ба зӯр розӣ кардаанд ва сарватманд барои ин кор ҳамагӣ 1500 доллар пардохт намудааст. Баъдан сари ҳар қадам нозарур будани ин корро ба ёрдамчиаш таънаомез таъкид мекардааст. Дар ибтидо тими вай ки масъалаҳои тарғиботиро аз тариқи “олами маҷозӣ” ё худ шабакаҳои иҷтимоӣ роҳандозӣ менамуд, ҳамагӣ се нафарро ташкил медод.

Баръакси Трамп рақибаш дар интихоботи президентии ИМА дар соли 2016 - Ҳиллари Клинтон ба шабакаҳои иҷтимоӣ, ба қудрати “олами маҷозӣ” боварии том дошт. Вай дар ин бобат ба президент Барак Обама, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз лиҳози ҳаводори зиёд доштанаш ӯро “аввалин президенти шабакаҳои иҷтимоӣ” меномиданд, пайравӣ мекард. Инчунин Ҳ. Клинтон рӯйхати тамоми суроғаҳои ҳизби демократи ИМА-ро дар ихтиёри худ дошт, бо бахши таҳлилгарии “Big Data” мансуб ба “BlueLab” ҳамкорӣ менамуд. Гузашта аз ин аз тарафи ширкати “Google” ва ширкати филмсозии “DreamWorks” дастгирӣ меёфт.

Вақте Трамп дид, ки рақибаш ба тарғибот аз тариқи “олами маҷозӣ” диққати бештар дода, ба ин самт маблағи ҳангуфт сарф кардан дорад, зоҳиран ӯ ҳам ҷиддияти масъаларо пайхас намуд. Ин ҳам бошад як анъанаи маъмул барои ҳар тоҷир аст, ки вақте мебинад рақибаш ба як бозор ворид шуд, ӯ ҳам кӯшиш мекунад, ба он бозор дарояд ва бенасиб намонад. Бинобар ин, бо вуҷуди он ки ба шабакаҳои иҷтимоӣ ва қудрати онҳо чандон бовар надошт, вале “модоме ки даркор аст, пас бигзор ки бошад” гуфта (www.nytimes.com), соли 2016 ҳамкориро бо ширкати Кембриҷ Аналитика қабул, балки пинҳонӣ ба роҳ монд.

(Давом дорад)

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм

Рӯзнома

Назарсанҷӣ

  1. Ба фикри Шумо “Соли ҷавонон” чӣ гуна сипарӣ шудаистодааст?

Тақвим

Дш Сш Чш Пш Ҷ Ш Яш
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2

Август 2018 c.