ФАРҲАНГ
Шанбе 09 Май 2026 01:11
Чанде пеш меҳмони идораи рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” буд Ҳунарманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, роҳбари Театри бачагонаи “Афсона” Бегмуҳаммади Асомиддин. Ҳунарманде, ки кулли ҳаёти пурбаракати хешро сарфи пешаи актёрӣ кардааст. Ҳунарманде, ки маънии ҳаётро ҳангоми нақшофарӣ дар саҳнаи театр дарёфтааст. Ҳунарманде, ки тавассути саҳна кӯшиш мекунад, атфолро тарбият кунад. Ҳунарманде, ки мисли оина аст ва бо нақшҳои ҷолибу хотирмон ба кӯдакон нишон медиҳад паҳлуҳои хубу бади рӯзгори онҳоро. Ҳунарманде, ки ҳаёташ саҳна асту саҳна ҳаёти ӯ. Чанде сайр намудем дар олами эҷоди ин ҳунарманд ва суҳбате оростем бо ӯ атрофи кору эҷодаш, ки пешкаши хонанда мегардад.
- Чӣ дунёест дунёи як ҳунарманд? Аз куҷо омадаед ва бо кадом пайроҳа равонаед?
- Аз рӯзе, ки худамро мешиносам, худро дар дунёи ҳунар эҳсос мекунам. Кӯдак будам, аз падарам хоҳиш кардам, ки бароям асбоби мусиқӣ харад. Падарам хоҳишамро иҷро кард. Ягон чорабинии фарҳангии мактаб бе ман намегузашт. Аз чӣ бошад, ки волидон зидди санъаткор шуданам буданд. Аммо ман баъди хатми мактаби миёна бе огаҳ кардани онҳо ҳуҷҷатҳоямро аз Донишгоҳи техникӣ гирифта, ба Донишкадаи санъати Тоҷикистон супоридаму донишҷӯ шудам. Ҳангоми донишҷӯӣ дар намоишномаҳо нақш меофаридам, дар сафарҳои ҳунарӣ иштирок мекардам. Аз солҳои 70-уми асри гузашта то ба имрӯз дар хизмати халқу Ватани худ ҳастам.
“УНВОН” – И НАХУСТИН
- Ҳамагон шуморо бо лақаби “Дев” мешиносанд ва ҳангоми диданатон нахустин калимае, ки ба забон меоранд, ҳамин аст. Бигӯед, ки ин “унвон” - ро чӣ гуна соҳиб шудед?
- Ин лақабро ман аз бозидани нақши дев дар намоишномаи “Мануки шикорчӣ” гирифтаам. Баъди хатми Донишгоҳи санъати Тоҷикистон дар Театри давлатии ҷавонони ба номи Маҳмудҷон Воҳидов фаъолият мекардам. Ҳар нақше, ки ба ман месупориданд, хоҳ нақши манфӣ, хоҳ мусбат, кӯшиш мекардам, то ба хубӣ ва бо маҳорати баланд иҷро намоям.
Барои таҳияи намоишномаи “Мануки шикорчӣ” Эргаш Мустафоев, коргардони хеле маъруфи он замон, аз Тошканд ба Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон даъват шуд. Ӯ кормандони театрро ҷамъ оварда, гуфт барои бачаҳо як намоишнома таҳия мекунем ва нақшҳоро як-як ба ҳунармандон тақсим намуд.
Вақте коргардон ба ман нақши девро супорид, ман якбора пурсидам: “Чаро дев?” (Охир, ман он замон як ҷавони қоматбаланди зебосурате будам...). Гуфт: “Ман аз маҳорати нақшофарии шумо хуб огаҳ ҳастам ва медонам, ки ҳеҷ нафаре ин нақшро беҳтар аз шумо бозида наметавонад. Агар аз уҳдаи иҷрои ҳамин нақш ба хубӣ баромада тавонӣ, пас аз уҳдаи иҷрои ҳама гуна нақш баромада метавонӣ”.
Ин нақши калон ва мушкил буд. Ҳамарӯза бегоҳиҳо дар боғи пушти ҳавлии бародарам машқ мекардам. Вақте нахустин бор дар назди коргардон ба саҳна баромадем, ӯ гуфт “танҳо Асомиддинов ҳама қоидаҳои нақшро ба хубӣ иҷро карда тавонист”.
Баъди ба саҳна гузоштани ин намоишнома худи ҳамон рӯз кормандони Телевизиони Тоҷикистон наздам омада хоҳиш карданд, ки дар намоишномаи “Духтари ҷасур”-и Шамсӣ Қиёмов нақши девро бозӣ кунам. Ин дев аз деви саҳнаи театр куллан фарқ дошт. Чун маро мебоист, бо сари калу қиёфаи хеле даҳшатнок нақш мебозидам. Ман гуфтам, ки бояд дар ин нақш мусиқии шарқӣ бошаду назди дев духтарҳои ансамбли “Зебо” рақс кунанд. Чи шарте, ки мегузоштам, розӣ мешуданд ва оқибат онҳо низ маро барои иҷрои нақши “Дев” дар “Духтари ҷасур” розӣ кунонданд. Ҳамин тариқ, беҳтарин намоишнома сабт шуда, пешкаши бинанда гардонида шуд. Бегаҳ ин нақшро бозидам, субҳ унвони “Дев”-ро соҳиб шудам.
Дар кӯчаҳо мардум маро дида, “Ана дев” гӯён ба якдигар нишон медоданд. Ҳатто модарон бачаҳояшонро “Агар ба гапам гӯш накунӣ, туро ба дасти ана ҳамон дев медиҳам” – гӯён метарсонданд.
СОҲИРИ ҲУНАРМАНД Ё ҲУНАРМАНДИ СОҲИР
- Шумо ҳунари аҷибу нотакрори сеҳргарӣ низ доред. Онро аз куҷо омӯхтаед?
- Воқеан, ҳунари сеҳргариам каме маро аз “Дев” дур кард. Дар авлоди мо ҳамин истеъдод вуҷуд доштааст, он аз бобоям ба ман мерос мондааст. Хеле сеҳрҳоро медонам ва агар ин корро накунам, наметавонам.
- Имрӯз аз шабакаҳои иҷтимоӣ мебинем, ки ҳунармандон чашмбандӣ мекунанду баргашта асрори онро ба тамошобин нишон медиҳанд.
- Дуруст аст. Инро чашмбандӣ бо ёрии дасту фиреби назар меноманд. Чобукдас-тию фиреби назар ва таъсир расондан ба бинанда ҳунар аст ва ҷомеа ба он ҳамеша ниёз дорад. Албатта, баъзеҳо ҳунари фиреби чашму чолокии дастро доранд. Аммо ҳунаре ҳаст, ки он асил аст. Масалан, муайян кардани санаи таваллуди шахс, ки инро телепатия-тасаввуроти ғайриилмӣ оид ба имконияти аз дур дарк кардани ҳодисаю фикрҳо меноманд. Ин табиист ва на ба ҳар кас аз ҷониби Худованд насиб мегардад.
РӮЗГОРИ АФСОНАВӢ ДАР “АФСОНА”
- Аз соли 1991 инҷониб роҳбарии Театри бачагонаи “Афсона”-ро ба уҳда доред. Чӣ рӯзгоре дорад “Афсона”?
- Рӯзгори афсонавӣ. Имрӯз дар Теат-ри “Афсона” як муҳити созгору хеле мусоид ва хушоянд барои фаъолияти эҷодӣ муҳайё аст. Ҳунармандони театри мо мунтазам ба сафарҳои ҳунарӣ баромада, намоишномаҳои ҷолибу диданиро пешкаши тамошобинони хурдсоли худ менамоянд.
Хеле миннатдорам аз роҳбарияти Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки давоми фаъолияти чандинсола мудом ба мо дасти кӯмак дароз мекунад. Айни ҳол дар студияи актёрии Маркази кӯдакон ва наврасони шаҳри Душанбе кор хеле пурсамар идома дорад. Чанд муддат намоишномаи “Зангӯлаи сеҳрнок “ - ро дар хонаҳои кӯдакон, боғчаҳо, мактаб-интернатҳо, хонаҳои пиронсолон намоиш додем, ки хеле хуб истиқбол шуд.
Ҳоло намоишномаи кӯдаконаи “Баҳодур” – ро ба навор гирифта истодаем ва умедворам, ки бо пайдо шудани сарпарасти хуб ин намоишнома низ рӯи саҳна омада, пешкаши бинанда хоҳад шуд.
- Нақш бозидан ва умуман эҷод кардан барои кӯдакон кадом вижагиҳо дорад?
- Барои тамошобини хурдсол ҳунарнамоӣ кардан осон нест. Зеро онҳо дарки баланд доранд ва ҳунарнамоии содаро намепазиранд. Аз дастгирӣ ва тамошои бошавқи кӯдакону наврасон бармеояд, ки мо дар кори худ то андозае муваффақ шудаем. Ғайр аз ин, мо чашмбандӣ, телепатия барин барномаҳои ҷолиб дорем, ки аз ҷониби бинандаи хурдсол хеле хуб пазироӣ мешавад.
- Тавре маълум аст, дар кишварҳои дигар театрҳои ҳунармандони кӯтоҳқад (лилипутҳо) маъруфанду тамошобинони худро доранд. Дар Тоҷикистон бошад, ягона нафаре, ки барои таъсиси чунин як театр тасмим гирифт, шумо будед. Душвор набуд ба саҳнаи театр ҷалб кардани чунин нафарони имконияташон маҳдуд?
- Аслан ҷалби афроди кӯтоҳқад ё пакана ба саҳна кори хеле мушкил буд. Чун нигоҳи ботамасхури атрофиён, худбаҳодиии онҳоро паст карда, чунин нафаронро гӯшанишин мекунад. Онҳо қобилияти кор кардан надоранд, чун қадашон хеле паст аст. Ҳамаи онҳо аз зиндагӣ ҷабрдида ва маъюбони дараҷаи якуманд. Ман онҳоро дар кӯчаҳо мушоҳида карда, тасмим гирифтам, ки театри паканаҳоро ташкил мекунам. Аслан, чунин нафарон, ки наметавонанд ба корҳои ҷисмонӣ машғул шаванд ва имкони пайдо кардани ҷойи корро надоранд, аксаран дар хона бекор мешинанд. Фикр кардам, беҳтар аст, ки мо чунин нафаронеро, ки аз қисмат озурда ҳастанд, ба ҷомеа ворид кунем. Ман ин нафаронро аз кӯчаҳо, аз омӯзишгоҳҳо, аз навоҳии мухталифи кишвар ҷамъ оварда, ба театр ҷалб намудам.
- Барои таъминоти моддии кормандон мушкил пеш намеояд?
- Албатта, ҳама кор мушкилиҳо дорад. Аммо мақомоти салоҳиятдор, роҳбарони корхонаву муассисаҳо ва шахсони алоҳида ҳамеша моро дастгирӣ ва кумак мекунанд.
ТЕАТРИ МОРО СУРАТУ СИРАТИ МИЛЛӢ МЕБОЯД
- Ақидае, ки гӯё театрро русҳо ба кишвари мо ворид намудаанд, то куҷо ҳақиқат дорад?
- Ин ақида куллан ғалат аст. Солҳои қабл аз инқилоб дар Бухорою Самарқанд театрҳои миллӣ амал мекарданд. Ин шохобҳои театри касбӣ буданд, тамоми маъракаҳо бе ҳунармандӣ намегузашт. Ҳарчанд театрҳо ва ҳунармандон расман дар биноҳои алоҳида фаъолият намекарданд, вале дар байни мардум театр амал мекард. Ҳунармандон миёни халқ гашта, ширинкорӣ, лӯхтакбозӣ, дорбозӣ, шуъбадабозӣ, чашмбандӣ барин ҳунарҳоро пешкаши онҳо мегардонданд, ки анбуҳи одамон бо шавқи хеле зиёд тамошо мекарданд. Бо ташкили театрҳои расмӣ ба намоишномаҳои мо низ як навъ тобиши ғайримиллӣ ворид шуд, ки шояд ҳамин мардумро аз театр тадриҷан дур карда бошад.
- Яъне метавон гуфт, ки модоме мардум ба театр кам меравад, пас, театрро миёни мардум бояд бурд.
- Оре, дуруст аст, театри моро куллан сурату сирати миллӣ бояд бахшид.
- Ба андешаи шумо театри тоҷик имрӯз то куҷо аз иҷрои рисолати худ баромада истодааст?
- Театри тоҷик имрӯз он рисолати аслии худро иҷро намекунад. Он карахт шуда мондааст.
- Сабаб дар чист?
- Набудани коргардонҳои асил. Ба театр нарафтани тамошобин гуноҳи театр аст, на тамошобин.
- Аммо аксар ҳунармандон иллати инро ноҷурии вазъи иқтисодии ҳунармандон медонанд.
- Вазъи иқтисодӣ ҳеҷ гоҳ наметавонад монеи равнақ додани ҳунари ҳунарманд бошад. Ман инро бо итминони комил мегӯям. Барои ҳунарманд вазъи моддӣ дар ҷойи аввал нест, балки хоҳиш аст, завқ аст, як оташак аст, ки ҳатман бояд дар умқи қалб барои ҳамеша шуълавар бошад. Агар ҳамон оташак набошад, ҳунарманд бояд масирашро дигар кунад.
- Шумо ҳамин гуна оташакро дар кадом ҳунарманд мушоҳида мекунед?
- Қурбони Собир.
- Аз ҳунармандони ҷавон чӣ?
- ...
- Чаро ҳамасола ҷавонони зиёд донишгоҳҳои театрии кишвари мо ва кишварҳои хориҷро хатм мекунанду фаъолияти чандон пурсамар надоранд?
- Чунки шавқ надоранд, ҳамон оташак нест. Аҳволи актёрро мебинанд, кору зиндагиашро мебинанд, ин касбро партофта аз паси дигар корҳо мераванд. Барои ман бошад, кори дигар, касби дигар вуҷуд надорад. Дар ҳама вазъу ҳолат, ҳатто дар рӯзҳои душвортарини ҳаёт низ аз ҳамин касбу кор даст накашидам, чунки онро сидқан дӯст медорам.
- Ба одамон хушҳолӣ бахшидан, роҳ нишон додан, тарбия кардан... Инҳоро метавон рисолати ҳунарманд номид?
- Албатта. Шахс ба театр на танҳо барои вақтхушӣ меравад, аз театр таълим бояд гирифт. Театр мактаби ҳаёт аст, ҳунарманд бояд бо нақшофарии худ дар тинати тамошобин хислатҳои хуби инсониро парвариш додаву аз хислатҳои бад канораҷӯӣ карданро омӯзад. Мақсади театр бояд аввалан тарбия бошад.
АЗ ТОҶИКИСТОН ДИЛ КАНДА НАМЕТАВОНАМ
- Шумо дар филмҳо низ нақшҳои зиёде офаридаед. Мегуфтед, ки нақшофарӣ дар саҳнаи театр душвортар аст ё дар синамо?
- Нақшофарӣ дар саҳнаи театр душвортар аст, чун дар театр ҳама чиз пеши назари бинанда мегузарад, ҳамон лаҳза эҷод мешавад, тамошобин ҳар дафъа нав мешавад. Кори синамо осон аст. Ҳар нафаре, ҳатто ашхоси ҳама гуна касбу кор низ метавонад, дар филм нақш офарад. Масалан, ман ҳунармандони филми “Ҳамсинфон” – ро аз кӯча (албатта бо хоҳиши худашон) интихоб кардам. Ва филми хубе низ ба навор гирифта, намоиш додем.
- Чанде пеш шуморо барои нақш офаридан дар як филми эрониҳо даъват карданд, вале шумо рад кардед. Чаро?
- Оре, аз театри Порси Эрон даъват шуда будам. Ҳамчунин, аз ҷониби дигар театрҳои бузурги ҷаҳонӣ, масалан, Театри Никулини шаҳри Маскав низ ба кор даъват шуда будам, аммо аз чӣ бошад, ки аз Тоҷикистони азизи худ дил канда наметавонам. Қариб тамоми ҳаёти ман дар театрҳои Тоҷикистону бо халқи азизам сипарӣ шудааст ва ҳеҷ ҷойи оламро бо Душанбеи азизам, бо миллати тоҷики тоҷдорам иваз карда наметавонам.
КАСБИ АКТЁРӢ БО ПӮШИДА ШУДАНИ ПАРДА БА ОХИР НАМЕРАСАД
- То кай актёр будан мехоҳед?
- То охири умр. Касбам, ихтисосам бароям аз ҳама молу сарвати дунё болотару азизтар аст. Агар бори дигар ба дунё омадан муяссарам гардад, боз ҳам ҳамин пешаро интихоб хоҳам кард. Дар ҳама вазъу шароит аз ин пешаи худ даст накашидам, чун корамро сидқан дӯст медорам. Бароям касби актёрӣ яке аз касбҳои басо шавқовару романтикӣ аст.
Дар ҳақиқат, бо ҳаёти ҳазорон одамон зистан, азият кашидан, мубориза бурдан, ҳамарӯза чизи наву номаълумеро кашф кардан ва дастболо шудан, хушбахтиест беназир. Актёрро дили бузург, хаёлоти бой ва ҷасорати бемисли одамӣ лозим аст. Касби актёрӣ бо тамом шудани намоишнома ва пӯшида шудани пардаи саҳна, тамом шудани филм дар рӯйи экрани синамову телевизион, саҳнаи сирку театр ба охир намерасад. Ҳунарманд дар ҳаёт ҳам бояд ҷорикунанда ва талқинкунандаи зебоиҳо бошад. Дар акси ҳол, аз як тараф эҷод мекунаду аз тарафи дигар чизи офаридаашро хароб мегардонад.
Шаҳло ЭШОНОВА, "ҶТ"
- Чӣ дунёест дунёи як ҳунарманд? Аз куҷо омадаед ва бо кадом пайроҳа равонаед?
- Аз рӯзе, ки худамро мешиносам, худро дар дунёи ҳунар эҳсос мекунам. Кӯдак будам, аз падарам хоҳиш кардам, ки бароям асбоби мусиқӣ харад. Падарам хоҳишамро иҷро кард. Ягон чорабинии фарҳангии мактаб бе ман намегузашт. Аз чӣ бошад, ки волидон зидди санъаткор шуданам буданд. Аммо ман баъди хатми мактаби миёна бе огаҳ кардани онҳо ҳуҷҷатҳоямро аз Донишгоҳи техникӣ гирифта, ба Донишкадаи санъати Тоҷикистон супоридаму донишҷӯ шудам. Ҳангоми донишҷӯӣ дар намоишномаҳо нақш меофаридам, дар сафарҳои ҳунарӣ иштирок мекардам. Аз солҳои 70-уми асри гузашта то ба имрӯз дар хизмати халқу Ватани худ ҳастам.
“УНВОН” – И НАХУСТИН
- Ҳамагон шуморо бо лақаби “Дев” мешиносанд ва ҳангоми диданатон нахустин калимае, ки ба забон меоранд, ҳамин аст. Бигӯед, ки ин “унвон” - ро чӣ гуна соҳиб шудед?
- Ин лақабро ман аз бозидани нақши дев дар намоишномаи “Мануки шикорчӣ” гирифтаам. Баъди хатми Донишгоҳи санъати Тоҷикистон дар Театри давлатии ҷавонони ба номи Маҳмудҷон Воҳидов фаъолият мекардам. Ҳар нақше, ки ба ман месупориданд, хоҳ нақши манфӣ, хоҳ мусбат, кӯшиш мекардам, то ба хубӣ ва бо маҳорати баланд иҷро намоям.
Барои таҳияи намоишномаи “Мануки шикорчӣ” Эргаш Мустафоев, коргардони хеле маъруфи он замон, аз Тошканд ба Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон даъват шуд. Ӯ кормандони театрро ҷамъ оварда, гуфт барои бачаҳо як намоишнома таҳия мекунем ва нақшҳоро як-як ба ҳунармандон тақсим намуд.
Вақте коргардон ба ман нақши девро супорид, ман якбора пурсидам: “Чаро дев?” (Охир, ман он замон як ҷавони қоматбаланди зебосурате будам...). Гуфт: “Ман аз маҳорати нақшофарии шумо хуб огаҳ ҳастам ва медонам, ки ҳеҷ нафаре ин нақшро беҳтар аз шумо бозида наметавонад. Агар аз уҳдаи иҷрои ҳамин нақш ба хубӣ баромада тавонӣ, пас аз уҳдаи иҷрои ҳама гуна нақш баромада метавонӣ”.
Ин нақши калон ва мушкил буд. Ҳамарӯза бегоҳиҳо дар боғи пушти ҳавлии бародарам машқ мекардам. Вақте нахустин бор дар назди коргардон ба саҳна баромадем, ӯ гуфт “танҳо Асомиддинов ҳама қоидаҳои нақшро ба хубӣ иҷро карда тавонист”.
Баъди ба саҳна гузоштани ин намоишнома худи ҳамон рӯз кормандони Телевизиони Тоҷикистон наздам омада хоҳиш карданд, ки дар намоишномаи “Духтари ҷасур”-и Шамсӣ Қиёмов нақши девро бозӣ кунам. Ин дев аз деви саҳнаи театр куллан фарқ дошт. Чун маро мебоист, бо сари калу қиёфаи хеле даҳшатнок нақш мебозидам. Ман гуфтам, ки бояд дар ин нақш мусиқии шарқӣ бошаду назди дев духтарҳои ансамбли “Зебо” рақс кунанд. Чи шарте, ки мегузоштам, розӣ мешуданд ва оқибат онҳо низ маро барои иҷрои нақши “Дев” дар “Духтари ҷасур” розӣ кунонданд. Ҳамин тариқ, беҳтарин намоишнома сабт шуда, пешкаши бинанда гардонида шуд. Бегаҳ ин нақшро бозидам, субҳ унвони “Дев”-ро соҳиб шудам.
Дар кӯчаҳо мардум маро дида, “Ана дев” гӯён ба якдигар нишон медоданд. Ҳатто модарон бачаҳояшонро “Агар ба гапам гӯш накунӣ, туро ба дасти ана ҳамон дев медиҳам” – гӯён метарсонданд.
СОҲИРИ ҲУНАРМАНД Ё ҲУНАРМАНДИ СОҲИР
- Шумо ҳунари аҷибу нотакрори сеҳргарӣ низ доред. Онро аз куҷо омӯхтаед?
- Воқеан, ҳунари сеҳргариам каме маро аз “Дев” дур кард. Дар авлоди мо ҳамин истеъдод вуҷуд доштааст, он аз бобоям ба ман мерос мондааст. Хеле сеҳрҳоро медонам ва агар ин корро накунам, наметавонам.
- Имрӯз аз шабакаҳои иҷтимоӣ мебинем, ки ҳунармандон чашмбандӣ мекунанду баргашта асрори онро ба тамошобин нишон медиҳанд.
- Дуруст аст. Инро чашмбандӣ бо ёрии дасту фиреби назар меноманд. Чобукдас-тию фиреби назар ва таъсир расондан ба бинанда ҳунар аст ва ҷомеа ба он ҳамеша ниёз дорад. Албатта, баъзеҳо ҳунари фиреби чашму чолокии дастро доранд. Аммо ҳунаре ҳаст, ки он асил аст. Масалан, муайян кардани санаи таваллуди шахс, ки инро телепатия-тасаввуроти ғайриилмӣ оид ба имконияти аз дур дарк кардани ҳодисаю фикрҳо меноманд. Ин табиист ва на ба ҳар кас аз ҷониби Худованд насиб мегардад.
РӮЗГОРИ АФСОНАВӢ ДАР “АФСОНА”
- Аз соли 1991 инҷониб роҳбарии Театри бачагонаи “Афсона”-ро ба уҳда доред. Чӣ рӯзгоре дорад “Афсона”?
- Рӯзгори афсонавӣ. Имрӯз дар Теат-ри “Афсона” як муҳити созгору хеле мусоид ва хушоянд барои фаъолияти эҷодӣ муҳайё аст. Ҳунармандони театри мо мунтазам ба сафарҳои ҳунарӣ баромада, намоишномаҳои ҷолибу диданиро пешкаши тамошобинони хурдсоли худ менамоянд.
Хеле миннатдорам аз роҳбарияти Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки давоми фаъолияти чандинсола мудом ба мо дасти кӯмак дароз мекунад. Айни ҳол дар студияи актёрии Маркази кӯдакон ва наврасони шаҳри Душанбе кор хеле пурсамар идома дорад. Чанд муддат намоишномаи “Зангӯлаи сеҳрнок “ - ро дар хонаҳои кӯдакон, боғчаҳо, мактаб-интернатҳо, хонаҳои пиронсолон намоиш додем, ки хеле хуб истиқбол шуд.
Ҳоло намоишномаи кӯдаконаи “Баҳодур” – ро ба навор гирифта истодаем ва умедворам, ки бо пайдо шудани сарпарасти хуб ин намоишнома низ рӯи саҳна омада, пешкаши бинанда хоҳад шуд.
- Нақш бозидан ва умуман эҷод кардан барои кӯдакон кадом вижагиҳо дорад?
- Барои тамошобини хурдсол ҳунарнамоӣ кардан осон нест. Зеро онҳо дарки баланд доранд ва ҳунарнамоии содаро намепазиранд. Аз дастгирӣ ва тамошои бошавқи кӯдакону наврасон бармеояд, ки мо дар кори худ то андозае муваффақ шудаем. Ғайр аз ин, мо чашмбандӣ, телепатия барин барномаҳои ҷолиб дорем, ки аз ҷониби бинандаи хурдсол хеле хуб пазироӣ мешавад.
- Тавре маълум аст, дар кишварҳои дигар театрҳои ҳунармандони кӯтоҳқад (лилипутҳо) маъруфанду тамошобинони худро доранд. Дар Тоҷикистон бошад, ягона нафаре, ки барои таъсиси чунин як театр тасмим гирифт, шумо будед. Душвор набуд ба саҳнаи театр ҷалб кардани чунин нафарони имконияташон маҳдуд?
- Аслан ҷалби афроди кӯтоҳқад ё пакана ба саҳна кори хеле мушкил буд. Чун нигоҳи ботамасхури атрофиён, худбаҳодиии онҳоро паст карда, чунин нафаронро гӯшанишин мекунад. Онҳо қобилияти кор кардан надоранд, чун қадашон хеле паст аст. Ҳамаи онҳо аз зиндагӣ ҷабрдида ва маъюбони дараҷаи якуманд. Ман онҳоро дар кӯчаҳо мушоҳида карда, тасмим гирифтам, ки театри паканаҳоро ташкил мекунам. Аслан, чунин нафарон, ки наметавонанд ба корҳои ҷисмонӣ машғул шаванд ва имкони пайдо кардани ҷойи корро надоранд, аксаран дар хона бекор мешинанд. Фикр кардам, беҳтар аст, ки мо чунин нафаронеро, ки аз қисмат озурда ҳастанд, ба ҷомеа ворид кунем. Ман ин нафаронро аз кӯчаҳо, аз омӯзишгоҳҳо, аз навоҳии мухталифи кишвар ҷамъ оварда, ба театр ҷалб намудам.
- Барои таъминоти моддии кормандон мушкил пеш намеояд?
- Албатта, ҳама кор мушкилиҳо дорад. Аммо мақомоти салоҳиятдор, роҳбарони корхонаву муассисаҳо ва шахсони алоҳида ҳамеша моро дастгирӣ ва кумак мекунанд.
ТЕАТРИ МОРО СУРАТУ СИРАТИ МИЛЛӢ МЕБОЯД
- Ақидае, ки гӯё театрро русҳо ба кишвари мо ворид намудаанд, то куҷо ҳақиқат дорад?
- Ин ақида куллан ғалат аст. Солҳои қабл аз инқилоб дар Бухорою Самарқанд театрҳои миллӣ амал мекарданд. Ин шохобҳои театри касбӣ буданд, тамоми маъракаҳо бе ҳунармандӣ намегузашт. Ҳарчанд театрҳо ва ҳунармандон расман дар биноҳои алоҳида фаъолият намекарданд, вале дар байни мардум театр амал мекард. Ҳунармандон миёни халқ гашта, ширинкорӣ, лӯхтакбозӣ, дорбозӣ, шуъбадабозӣ, чашмбандӣ барин ҳунарҳоро пешкаши онҳо мегардонданд, ки анбуҳи одамон бо шавқи хеле зиёд тамошо мекарданд. Бо ташкили театрҳои расмӣ ба намоишномаҳои мо низ як навъ тобиши ғайримиллӣ ворид шуд, ки шояд ҳамин мардумро аз театр тадриҷан дур карда бошад.
- Яъне метавон гуфт, ки модоме мардум ба театр кам меравад, пас, театрро миёни мардум бояд бурд.
- Оре, дуруст аст, театри моро куллан сурату сирати миллӣ бояд бахшид.
- Ба андешаи шумо театри тоҷик имрӯз то куҷо аз иҷрои рисолати худ баромада истодааст?
- Театри тоҷик имрӯз он рисолати аслии худро иҷро намекунад. Он карахт шуда мондааст.
- Сабаб дар чист?
- Набудани коргардонҳои асил. Ба театр нарафтани тамошобин гуноҳи театр аст, на тамошобин.
- Аммо аксар ҳунармандон иллати инро ноҷурии вазъи иқтисодии ҳунармандон медонанд.
- Вазъи иқтисодӣ ҳеҷ гоҳ наметавонад монеи равнақ додани ҳунари ҳунарманд бошад. Ман инро бо итминони комил мегӯям. Барои ҳунарманд вазъи моддӣ дар ҷойи аввал нест, балки хоҳиш аст, завқ аст, як оташак аст, ки ҳатман бояд дар умқи қалб барои ҳамеша шуълавар бошад. Агар ҳамон оташак набошад, ҳунарманд бояд масирашро дигар кунад.
- Шумо ҳамин гуна оташакро дар кадом ҳунарманд мушоҳида мекунед?
- Қурбони Собир.
- Аз ҳунармандони ҷавон чӣ?
- ...
- Чаро ҳамасола ҷавонони зиёд донишгоҳҳои театрии кишвари мо ва кишварҳои хориҷро хатм мекунанду фаъолияти чандон пурсамар надоранд?
- Чунки шавқ надоранд, ҳамон оташак нест. Аҳволи актёрро мебинанд, кору зиндагиашро мебинанд, ин касбро партофта аз паси дигар корҳо мераванд. Барои ман бошад, кори дигар, касби дигар вуҷуд надорад. Дар ҳама вазъу ҳолат, ҳатто дар рӯзҳои душвортарини ҳаёт низ аз ҳамин касбу кор даст накашидам, чунки онро сидқан дӯст медорам.
- Ба одамон хушҳолӣ бахшидан, роҳ нишон додан, тарбия кардан... Инҳоро метавон рисолати ҳунарманд номид?
- Албатта. Шахс ба театр на танҳо барои вақтхушӣ меравад, аз театр таълим бояд гирифт. Театр мактаби ҳаёт аст, ҳунарманд бояд бо нақшофарии худ дар тинати тамошобин хислатҳои хуби инсониро парвариш додаву аз хислатҳои бад канораҷӯӣ карданро омӯзад. Мақсади театр бояд аввалан тарбия бошад.
АЗ ТОҶИКИСТОН ДИЛ КАНДА НАМЕТАВОНАМ
- Шумо дар филмҳо низ нақшҳои зиёде офаридаед. Мегуфтед, ки нақшофарӣ дар саҳнаи театр душвортар аст ё дар синамо?
- Нақшофарӣ дар саҳнаи театр душвортар аст, чун дар театр ҳама чиз пеши назари бинанда мегузарад, ҳамон лаҳза эҷод мешавад, тамошобин ҳар дафъа нав мешавад. Кори синамо осон аст. Ҳар нафаре, ҳатто ашхоси ҳама гуна касбу кор низ метавонад, дар филм нақш офарад. Масалан, ман ҳунармандони филми “Ҳамсинфон” – ро аз кӯча (албатта бо хоҳиши худашон) интихоб кардам. Ва филми хубе низ ба навор гирифта, намоиш додем.
- Чанде пеш шуморо барои нақш офаридан дар як филми эрониҳо даъват карданд, вале шумо рад кардед. Чаро?
- Оре, аз театри Порси Эрон даъват шуда будам. Ҳамчунин, аз ҷониби дигар театрҳои бузурги ҷаҳонӣ, масалан, Театри Никулини шаҳри Маскав низ ба кор даъват шуда будам, аммо аз чӣ бошад, ки аз Тоҷикистони азизи худ дил канда наметавонам. Қариб тамоми ҳаёти ман дар театрҳои Тоҷикистону бо халқи азизам сипарӣ шудааст ва ҳеҷ ҷойи оламро бо Душанбеи азизам, бо миллати тоҷики тоҷдорам иваз карда наметавонам.
КАСБИ АКТЁРӢ БО ПӮШИДА ШУДАНИ ПАРДА БА ОХИР НАМЕРАСАД
- То кай актёр будан мехоҳед?
- То охири умр. Касбам, ихтисосам бароям аз ҳама молу сарвати дунё болотару азизтар аст. Агар бори дигар ба дунё омадан муяссарам гардад, боз ҳам ҳамин пешаро интихоб хоҳам кард. Дар ҳама вазъу шароит аз ин пешаи худ даст накашидам, чун корамро сидқан дӯст медорам. Бароям касби актёрӣ яке аз касбҳои басо шавқовару романтикӣ аст.
Дар ҳақиқат, бо ҳаёти ҳазорон одамон зистан, азият кашидан, мубориза бурдан, ҳамарӯза чизи наву номаълумеро кашф кардан ва дастболо шудан, хушбахтиест беназир. Актёрро дили бузург, хаёлоти бой ва ҷасорати бемисли одамӣ лозим аст. Касби актёрӣ бо тамом шудани намоишнома ва пӯшида шудани пардаи саҳна, тамом шудани филм дар рӯйи экрани синамову телевизион, саҳнаи сирку театр ба охир намерасад. Ҳунарманд дар ҳаёт ҳам бояд ҷорикунанда ва талқинкунандаи зебоиҳо бошад. Дар акси ҳол, аз як тараф эҷод мекунаду аз тарафи дигар чизи офаридаашро хароб мегардонад.
Шаҳло ЭШОНОВА, "ҶТ"
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед