Шуруъ аз 4 марти соли 2005 то инҷониб тибқи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нишастҳои матбуотӣ баргузор мегарданд. Дар асоси Фармони мазкур намояндагони тамоми ниҳодҳои давлатӣ муваззаф гардидаанд, ки ҳар шаш моҳ (қаблан ҳар се моҳ) нишасти матбуотӣ баргузор намуда, аз фаъ-олияти ниҳоди худ ба намояндагони ВАО ҳисобот диҳанд.

Нишастҳои матбуотии нимсолаи аввали соли 2024, аз ҷониби вазорату ниҳодҳои давлатии кишвар аз 22-юми июл оғоз мегардад.

Баргузор намудани нишастҳои матбуотӣ аз ҷониби вазорату идораҳо яке аз роҳҳои судманд ва хуби ба даст овардани маълумоти дасти аввал аз ҷониби роҳбарони ниҳодҳои давлатӣ арзёбӣ мешавад. Вале то кадом андоза рӯзноманигорон метавонанд маълумотҳои дасти аввалро дастрас кунанд, ё ба суолҳои додаи хеш ҷавоби дақиқ гиранд? Ё то куҷо журналистон аз имкониятҳои нишастҳои матбуотӣ пурсамар истифода мекунанд?

ЖУРНАЛИСТОН ГУНАҲГОР Ё НИҲОДҲОИ ДАХЛДОР?

Бояд гуфт, ки рӯзноманигорони тоҷик тули чанд соли ахир атрофи гузаронидани нишастҳои матбуотӣ изҳори норозигӣ мекунанд. Бархе аз онҳо нигаронӣ аз он менамоянд, ки роҳбарон аз ҷавоб ба суолҳои онҳо худдорӣ мекунанд ва ба таври зарурӣ маълумоти лозимаро гирифта наметавонанд.

- Вале на ҳама роҳбарон мехоҳанд, ки ба саволҳо ҷавоб диҳанд ва бештар кӯшиш мекунанд, ки аз суол гурезанд, - зикр менамояд. - Неъматулло Мирсаидов, рӯзноманигор аз вилояти Суғд.

Ӯ аз он нигарон аст, ки чанд соли ахир ҳангоми тартиби нақшаи нишастҳои матбуотӣ нишастҳои мақомоту идораи муҳим дар як рӯз ва соатҳояш низ пайи ҳам гузошта мешавад, ки журналист имкони иштирок дар ҳамаи онро надорад.

- Яъне, вақте рӯйхат тартиб дода мешавад, нишасти вазорату идораҳое, ки муҳиманд, хуб мешуд, дар рӯзҳои гуногун гузаронида шаванд, то ин ки аксари журналистон тавонанд дар нишастҳои матбуотии ин сохторҳо иштирок намоянд. Яъне, имконияти журналист аз рӯи нақшаи рӯйхати нишастҳои матбуотӣ каме маҳдуд мегардад, - мегӯяд ӯ.

Ҳамзамон, ба гуфтаи ин ҳамсуҳбати мо, мушкили дигар ин аст, ки қисми зиёди нишасти матбуотӣ бо маърӯзаи аксар роҳбарони вазорату идораҳо ба охир мерасад. Ин дар ҳолест, ки варақаҳои иттилоотиро журналистон аллакай дар даст доранд.

- Дигар эҳтиёҷ ба он нест, ки 30 дақиқа баромад кунанд, барои умуман гуфтани паҳлуҳои аслии фаъолияти идора 10 -12 дақиқа кифоя аст, - иброз намуд Мирсаидов.

Вале баъзе аз рӯзноманигорон бар он боваранд, имкониятҳое, ки онҳо ҳангоми баргузории нишастҳои матбуотӣ дар ихтиёр доранд, онро самаранок истифода намебаранд.

Неъматулло Мирсаидов бар он назар аст, ки айб дар худи рӯзноманигорон низ ҳаст, чун баъзан ҳаққи худро талаб намекунанд.

- Агар дар масъалаи вақт бошад, бояд онҳо талаб намоянд, ки вақти асосӣ барои саволу ҷавоб сарф шавад. Чун чунин нишастҳо дар ним сол як маротиба баргузор мешавад ва аз ин имконияти хуб бояд журналистон самаранок истифода баранд ва ҳуқуқҳоеро, ки қавонини кишвар ба онҳо додааст, ба кор баранд. Роҳбарони вазорату идораҳо дар навбати худ вазифадоранд, ки ба суолҳои журналистон посух диҳанд, - илова намуд номбурда.

Инчунин, Мирсаидов зикр кард, ки дар аксар ҳолатҳо маълумотҳои дақиқу лозима аз ҷониби масъулини вазорату идораҳо пешниҳод мешавад, ки барои омода намудани матлабҳои касбӣ сарчашмаи хубе аст. Дар ҳолате, ки аксар вақт аз мақомотҳои дахлдор иттилооти лозимаро дастрас кардан барои журналистон душвор аст.

Вале, Раҳмоналӣ Додархӯҷаев рӯзноманигор аз вилояти Хатлон мегӯяд, ки дар ин минтақа нишастҳои матбуотӣ нисбати солҳои қабл рӯ ба беҳбудӣ овардааст.

Ба гуфтаи ӯ, дар нашастҳои матбуотие, ки чанд соли ахир баргузор мегарданд, аксарияти роҳбарон бо омодагии хуб ҳозир шуда, бе хондани варақаи матбуотӣ ба саволу ҷавоб мегузаранд.

Ба андешаи ин рӯзноманигор, аксарияти намояндагони васоити ахбори омма аз нишастҳо иттилооти лозимаро ба даст меоранд ва матлабҳои ҷолиб низ омода мекунанд.

- Дар ин минтақа ба ҷуз нишастҳои матбуотӣ роҳбарон пайваста бо намояндагони ВАО ҳамкории зич дошта, ҳар маълумоте, ки лозим аст, дастрас мекунанд, - зикр намуд ӯ.

МУРОҶИАТНОМАИ ШУРОИ ВАО ДАР МАВРИДИ НИШАСТҲОИ МАТБУОТӢ

Дар як муроҷиатномаи худ Раёсати Шурои воситаҳои ахбори оммаи Тоҷикистон, дар мавриди нишастҳои матбуотии вазорату идораҳои давлатӣ, ки ба Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар вазорату идораҳои дахлдор равона гардидааст, якчанд пешниҳоду мулоҳизаҳо дар мавриди нишастҳои матбуотӣ ироа гардид, аз ҷумла пешниҳод шуда буд, ки бо пеш омадани вазъи имрӯза зарур аст, ки ҳамон таъиноти аввалӣ, яъне ҳар се моҳ баргузор кардани нишастҳо дигарбора барқарор шавад.

Инчунин, дар муроҷиатнома муҳиммияти иштироки шахсони аввали ниҳодҳо дарҷ гардида, ҳатмӣ будани ин меъёр қайд гардида буд.

- Агар бо далелҳои бисёр ҷиддӣ шахси аввал ширкат намекунад, ин нукта ба рӯзноманигорон бояд ба таври асоснок дар нишастҳо тавзеҳ дода шавад,-зикр шуда буд дар муроҷиатнома.

Масъалаи дигаре, ки дар муроҷиатнома дарҷ гардида буд, ин бо журналистон холисона иттилоотро пешниҳод намоянд ва имтиёзҳое ба монанди пешниҳоди маблағу додани туҳфаҳо аз миён бардошта шавад. Инчунин аз додани зиёфат ба рӯзноманигорон худдорӣ кунанд.

- Мутаассифона, ҳоло мешунавем, ки дар бархе вазорату идора ва шаҳру ноҳияҳо ба журналистон пул ва ё туҳфаҳои дигар медиҳанд, ки ба холисона пешниҳод шудани иттилоъ таъсири манфӣ мерасонад, - омадааст дар яке аз бандҳои он.

Бояд гуфт, ки ба ҷуз санади имзокардаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамзамон оид ба дастрасӣ ба иттилоот ва ҳуқуқи хабарнигорон дар ин росто дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи матбуоти даврӣ ва дигар воситаҳои ахбори омма” низ гуфта шудааст. Ҳамзамон Роҳбари давлат соли 2009 Фармон “Дар бораи вокуниши шахсони мансабдор ба маводҳои танқидӣ ва таҳлилии воситаҳои ахбори омма”-ро имзо карданд (аз 7 феврали соли 2009 №622), ки ин ҳам бо мақсади мустаҳкам намудани интизоми иҷроия, баланд бардоштани нақши ВАО дар ҳаёти ҷамъиятию сиёсӣ ва иҷтимоию иқтисодӣ нигаронида шудааст.

Фарзонаи УМАРАЛӢ,
"ҶТ"