Дар ҷаҳони варзиш пирӯзӣ танҳо медал нест. Пирӯзӣ ин роҳест пур аз заҳмат, тамринҳои беохир, мағлубиятҳои талх ва иродаи шикастнопазир. Барои ҷудокорбонуи ҷавони тоҷик Александра Кан маҳз ҳамин роҳ оғози шинохта шудан дар арсаи байналмилалӣ гардид. Имрӯз номи ӯ тадриҷан дар миёни беҳтарин намояндагони ҷудои бонувони Тоҷикистон садо медиҳад ва бисёриҳо ӯро ҳамчун умеди нави ҷудои кишвар мешиносанд.

ОҒОЗИ РОҲ

Дар зиндагии ҳар як варзишгари муваффақ лаҳзае фаро мерасад, ки орзу ба ҳадаф табдил меёбад. Барои Александра Кан низ ҳамин гуна буд. Пеш аз он ки номи ӯ дар ҳайати мунтахаби ҷудои Тоҷикистон садо диҳад, солҳои зиёд паси тамринҳои вазнин, рақобатҳои душвор ва мубориза бо худ меистод.

Ӯ аз овони наврасӣ ба ҷудо шавқу муҳаббати зиёд дошт. Ин намуди варзиш барои Александра танҳо машғулият набуд, балки мактаби тарбия, ирода ва қавӣ шудани шахсият гардид. Дар толори варзишӣ ӯ на танҳо усулҳои ҷудоро меомӯхт, балки сабр кардан, баъди мағлубият дубора бархостан ва то охир мубориза бурданро низ ёд гирифт.

Солҳои аввал Александра дар Русия, дар шаҳри Иркутск тамрин мекард. Ӯ намояндаи клуби варзишии “Мори” буд, клубе, ки дар он бисёр варзишгарони ҷавон тарбия меёфтанд. Маҳз дар ҳамин муҳит истеъдоди воқеии ӯ тадриҷан ошкор шуд. Мураббиён аз рӯзҳои аввал диққат медоданд, ки Александра аз дигарон бо интизом, суръати баланд ва ҷиддияти худ фарқ мекунад.

Дар ҳоле ки аксари ҳамсолонаш баъзан тамринҳоро ҳамчун вазифаи одӣ қабул мекарданд, Александра ҳар машқро ҳамчун қадаме ба сӯи орзуҳои бузург медид. Ӯ соатҳои зиёд болои техника, партофтҳо ва омодагии ҷисмонӣ кор мекард. Тамрин барои ӯ танҳо иҷрои супориши мураббӣ набуд, балки ин мубориза бо худ, бо хастагӣ ва бо маҳдудиятҳо буд.

Он солҳо барои ҳар як варзишгари ҷавон осон набуданд. Рақобат сахт буд, барои иштирок дар мусобиқаҳо меҳнати зиёд лозим мешуд. Аммо маҳз ҳамин душвориҳо Александраро қавитар карданд. Ӯ тадриҷан таҷриба ҷамъ оварда, дар мусобиқаҳои минтақавӣ ва умумирусиягӣ фаъолона иштирок мекард.

Яке аз аввалин пирӯзиҳои ҷиддии ӯ соли 2023 дар шаҳри Челябинск ба даст омад. Дар мусобиқаи умумирусиягии ҷудо миёни наврасон Александра Кан бо ҳунарнамоии олӣ ҳамаи панҷ рақибашро мағлуб намуда, ғолиби мусобиқа гардид.

Ин пирӯзӣ барои ӯ аҳамияти махсус дошт. Он на танҳо медали навбатӣ, балки исботи он буд, ки заҳматҳои чандинсола беҳуда набуданд. Маҳз баъди ҳамин мусобиқа бисёриҳо ба Александра ҳамчун варзишгари ояндадор назар карданд.

Мураббиён ӯро ҳамчун ҷудокори дорои ҳисси хуби мубориза тавсиф мекарданд. Александра метавонист дар ҷараёни рақобат зуд қарор қабул кунад, лаҳзаи муносибро эҳсос намояд ва ҳамлаи ҳалкунанда анҷом диҳад. Илова бар ин, ӯ аз ҷиҳати руҳӣ низ устувор буд. Ҳатто дар рақобатҳои душвор оромиро нигоҳ медошт ва то сонияҳои охир барои пирӯзӣ мубориза мебурд.
Аммо шояд муҳимтарин чиз дар роҳи аввалини ӯ на медалҳо, балки шакл гирифтани шахсияташ буд. Ҷудо Александраро боинтизом, устувор ва масъулиятшинос кард. Ӯ фаҳмид, ки дар варзиш истеъдод танҳо қадами аввал аст ва муваффақияти воқеӣ танҳо ба онҳое мерасад, ки ҳар рӯз барои орзуҳои худ заҳмат мекашанд.

ТОҶИКИСТОН МАРҲИЛАИ НАВИ ЗИНДАГӢ

Пас аз солҳои омӯзишу ташаккул дар муҳити варзишии Русия, дар зиндагии Александра Кан марҳилаи комилан нав оғоз гардид. Пайвастан ба ҳайати мунтахаби ҷудои Тоҷикистон дар соли 2023 барои ӯ танҳо иваз кардани парчам набуд, балки оғози масъулияти бузург, таҷрибаи нав ва роҳи ҷиддитар дар варзиши касбӣ ба ҳисоб мерафт.

Аз ҳамон рӯзҳое, ки Александра зери парчами Тоҷикистон ба майдон баромад, ӯ худро қисми як дастаи бузург эҳсос мекард. Акнун ҳар пирӯзӣ ва ҳар рақобати ӯ на танҳо натиҷаи шахсӣ, балки ифтихори як кишвар буд. Ин эҳсос ба ӯ неру ва масъулияти бештар мебахшид.

Дар Тоҷикистон Александра ба муҳити нави варзишӣ ворид шуд, ки дар он ҷудо солҳои охир босуръат рушд мекунад. Муваффақиятҳои ҷудокорони тоҷик дар арсаи байналмилалӣ, дастгирии давлат аз соҳаи варзиш ва таваҷҷуҳи рӯзафзуни ҷавонон ба ҷудо барои ӯ фазои нави рушд фароҳам оварданд. Ӯ акнун дар паҳлуи варзишгароне тамрин мекард, ки таҷрибаи иштирок дар қаҳрамониҳои ҷаҳон ва Бозиҳои олимпиро доштанд.

Маҳз ҳамин муҳит ба Александра имкон дод, ки аз ҷиҳати техникӣ ва руҳӣ боз ҳам қавитар шавад. Тамринҳо ҷиддитар гардиданд, рақобат дар ҳайати мунтахаб бештар шуд ва ҳар рӯз аз варзишгарон меҳнати дучанд талаб мекард. Аммо Александра аз чунин мушкилот наметарсид. Баръакс, ӯ кӯшиш мекард аз ҳар машқ ва ҳар рақобат таҷриба бигирад. Дар ҳамин давра ӯ тадриҷан худро ҳамчун яке аз ҷудокорзанони умедбахши Тоҷикистон муаррифӣ намуд.

Соли 2023, яке аз аввалин мусобиқаҳои муҳими ӯ дар ҳайати Тоҷикистон “Ҷоми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон” дар Данғара гардид. Дар ин мусобиқаи байналмилалӣ Александра Кан то финал боэътимод баромад карда, соҳиби медали нуқра шуд.

Ҳарчанд ӯ дар рақобати ҳалкунанда аз варзишгари Узбекистон мағлуб гардид, баромади ӯ нишон дод, ки дар ҳайати ҷудои бонувони Тоҷикистон чеҳраи нави рақобатпазир зуҳур кардааст. Барои худи Александра ин мусобиқа аҳамияти махсус дошт, зеро маҳз дар ҳамин ҷо ӯ бори аввал эҳсос кард, ки метавонад дар сатҳи байналмилалӣ барои медал мубориза барад.
Пайвастан ба ҳайати мунтахаби ҷудои Тоҷикистон ба зиндагии ӯ танҳо тағйири варзишӣ наовард. Ӯ тадриҷан бо фарҳанг, муҳити нав ва дӯстдорони ҷудои тоҷик низ наздик шуд. Дар мусобиқаҳо мухлисон номи ӯро бо ифтихор садо мекарданд ва ин дастгирӣ ба Александра неруи иловагӣ мебахшид.

Бо гузашти вақт ӯ ба яке аз чеҳраҳои шинохтаи ҳайати бонувони мунтахаби Тоҷикистон табдил ёфт. Иштирок дар мусобиқаҳои байналмилалӣ, рақобат бо ҷудокорони пуртаҷрибаи ҷаҳон ва тамринҳои пайваста ӯро аз ҷиҳати касбӣ боз ҳам обутоб доданд.

МЕДАЛИ ТАЪРИХӢ ДАР ҲОНКОНГ

Яке аз муҳимтарин саҳифаҳои фаъолияти Александра Кан мусобиқаи Asian Open Hong Kong-2025 гардид. Дар он мусобиқа ӯ дар вазни то 57 килограмм ҳунарнамоӣ карда, соҳиби медали биринҷӣ шуд. Ин аввалин медали байналмилалии ҷиддии ӯ дар сатҳи қораӣ ба ҳисоб меравад. Роҳи ӯ ба медал осон набуд. Александра баъди мағлубият дар чорякфинал руҳафтода нашуд. Баръакс, дар даври тасаллобахш боз ҳам ҷасуртар мубориза бурд. Ӯ рақибонашро аз Ҳонконг ва Кореяи Ҷанубӣ мағлуб намуда, ба зинаи сеюми ифтихорӣ баромад

Ин пирӯзӣ танҳо як дастоварди шахсӣ набуд. Он нишон дод, ки Тоҷикистон дар ҷудои бонувон низ метавонад чеҳраҳои рақобатпазир дошта бошад. Ба даст овардани 50 имтиёзи олимпӣ барои Александра қадами муҳим ба сӯи мусобиқаҳои сатҳи олӣ гардид.

ТИЛЛОИ ТОШКАНД

Соли 2026 барои Александра Кан боз ҳам бобарор оғоз шуд. Дар Ҷоми кушоди Осиё миёни наврасон ва ҷавонон, ки рӯзҳои 28-31 май дар шаҳри Тошканд баргузор гардид, ӯ медали тилло ба даст овард. Дар он мусобиқа ҷудокорони зиёде аз кишварҳои гуногуни Осиё иштирок доштанд, аммо маҳз Александра тавонист ягона медали тиллои ҳайати Тоҷикистонро соҳиб шавад.

Он рӯз барои ҷудои Тоҷикистон махсус буд. Дар ҳоле ки мунтахаби кишвар 12 медал ба даст овард, маҳз пирӯзии Александра бештар таваҷҷуҳро ҷалб кард. Ӯ исбот намуд, ки метавонад дар сатҳи қора низ барои ҷойи аввал мубориза барад.

ДАР МАЙДОН БО БЕҲТАРИНҲОИ ҶАҲОН

Бо муваффақиятҳои пайдарпай Александра Кан ба ҳайати расмии Тоҷикистон барои иштирок дар мусобиқаҳои сатҳи ҷаҳонӣ шомил гардид. Ӯ дар Tashkent Grand Slam ва Dushanbe Grand Slam баромад кард. Мусобиқаҳое, ки беҳтарин ҷудокорони ҷаҳонро ҷамъ меоранд.

Ҳарчанд рақобат дар чунин мусобиқаҳо бисёр сахт аст, иштирок дар онҳо барои ҳар як варзишгари ҷавон мактаби бузурги таҷриба мебошад. Александра имрӯз дар муқобили ҷудокорони соҳибноми ҷаҳон мубориза мебарад ва ҳар як рақобат ӯро қавитар месозад.

ОРЗУҲОИ БУЗУРГ

Имрӯз Александра Кан ҳанӯз дар оғози роҳи бузурги варзишии худ қарор дорад. Аммо аллакай мутахассисон ӯро яке аз умедҳои асосии ҷудои бонувони Тоҷикистон барои солҳои оянда медонанд. Бо назардошти синну соли ҷавон, таҷрибаи байналмилалӣ ва пешрафти босуръат, ӯ метавонад дар оянда дар мусобиқаҳои қаҳрамонии ҷаҳон ва ҳатто Бозиҳои олимпӣ барои Тоҷикистон натиҷаҳои таърихӣ ба даст орад.

Шояд ҳоло роҳи ӯ танҳо оғоз шудааст. Вале аллакай маълум аст, ки Александра Кан яке аз ситораҳои нави ҷудои Тоҷикистон мебошад, ки бо меҳнат, ирода ва ҷасорати худ номи кишварро дар арсаи байналмилалӣ баланд мебардорад.

Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”