ҶОМЕА
Панҷшанбе 16 Апрел 2026 06:31
Барои бартарафсозии он чӣ бояд кард?
Солҳои охир содир кардани ҷиноятҳои авбошии ашаддӣ, яъне бо истифода аз корд ва олоти дигар бештар ба мушоҳида расида, задухӯрдҳои гурӯҳии байни хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва наврасону ҷавонон боиси ташвиши аҳли ҷомеа гардидаанд.
Эмомалӣ Раҳмон
Бо вуҷуди талошҳои мақомоти кишвар баҳри коҳиш додани ҷинояткорӣ миёни нав-расону ҷавонон, то ҳол шумораи онҳо дар ҳоли афзоиш аст. Мувофиқи иттилои маркази матбуотии Вазорати корҳои дохилии кишвар дар 6 моҳи соли 2025 дар ҷумҳурӣ зиёда аз 13 ҳазор (2024-11804) ҷиноят ба қайд гирифта шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 1285 адад зиёд мебошад.
Бино ба иттилои манбаъ, ошкоршавии ҷиноятҳо 72 фоизро ташкил медиҳад.
Дар ин маврид Рамазон Раҳимзода, вазири корҳои дохилии Тоҷикистон, зимни нишасти хабарии нимсолаи ин ниҳод, ки 7-уми августи соли 2025 баргузор гардида буд, аз ҷинояткории ҷавонону ноболиғон изҳори нигаронӣ карда, гуфт, ки ин раванд аз ҷониби ҷомеа тарбияи насли наврасро тақозо мекунад.
Аз ҷумла, ӯ изҳор дошт: “Дар шаш моҳи аввали соли 2025 дар кишвар 333 ҳолати ҷиноят аз тарафи ноболиғон ва 1574 ҳолат аз ҷониби ҷавонон ба қайд гирифта шуда, ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта зиёд шудааст".
Яке аз мисолҳои рӯшан ин чанде қабл ба қатл расидани ҷавони 15-сола дар натиҷаи задухӯрди гурӯҳӣ буд, ки боиси нигаронии ҷомеаи тоҷик гардид. Ҳодисаи мазкур рӯзи 11 январ дар яке аз марказҳои бозии компютерӣ дар шаҳри Кӯлоб рӯх дод. Муҳаммадалӣ Саъдуллоеви 15-сола, қаҳрамони Тоҷикистон оид ба ММА дар соли 2024, дар пайи занозанӣ бо корд захмӣ шуда, фавтид.
ОМИЛҲОИ ДАСТ ЗАДАНИ ҶАВОНОН БА ҶИНОЯТКОРӢ
Дар ин ҷо саволҳо ба миён меоянд, ки чӣ сабаб мешавад, ки ҷавонони мо ба ҷинояткорӣ даст мезананд? Чаро сол то сол шумораи онҳо меафзояд? Аз нигоҳи равонӣ чӣ омилҳое вуҷуд доранд? Ин амалҳои номатлуб кай роҳи ҳалли худро пайдо мекунанд?
Ҷомеашинос Баҳру Насурова яке аз омилҳои ба ҷинояткорӣ даст задани нав-расону ҷавононро дар беназоратии волидон ва омили асосии аз чаҳорчӯба баромадани ҷавононро дар ҳамдигарнофаҳмии хонавода ва парокандашавии он мебинад.
- Беназоратӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ, муҳоҷирати волидон, таъсири манфии муҳити беруна, камсаводии динӣ, нокифоя будани тарбияи дурусти оилавӣ ва мактабӣ боиси паст будани худшиносии миллӣ ва масъулиятшиносӣ мегардад, - гуфт ҷомеашинос.
- Норасоии тарбияи ватандӯстӣ, ахлоқӣ ва маънавӣ дар оила ва мактаб низ боиси паст шудани худшиносии миллӣ мешавад.
Сангин Гулов, устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон яке аз омилҳои аслиро дар камтаваҷҷуҳии хонавода ва ба ҳоли худ гузоштани ноболиғон мешуморад. Ба андешаи ӯ, оилаҳое ҳастанд, ки дар ҷинояти фарзандон бетаваҷҷуҳанд ва баъзеҳо ҳатто аз қонуншикании наврас пуштибонӣ мекунанд, ки ин дигар амалҳои қонуншиканиро ба одат табдил медиҳад.
- Бисёр хуб мешуд, агар боре падару модари ҷавонону наврасони ҷинояткору қонуншикан, новобаста аз мансабу вазифа, аз тариқи барномаҳои ҳуқуқии телевизионҳо нишон дода шудаву чораҳои қонунии нисбаташон андешидашуда расонаӣ карда мешуд. Ҳамчунин, агар ба ҷойи кори падару модари ин гуна наврасон аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мактуби иттилоотӣ фиристода мешуд, таъсираш дучанд мешуд. Ҳар падару модари навраси ба қонуншиканӣ гумонбар аз лаҳзаи ба остонаи мактаб пой гузоштан ва суҳбат бо муаллимону роҳбарони мактаб ба навор гирифтаву сабт карда шавад, - мегӯяд Сангин Гулов.
Инчунин, номбурда афзуд, ки ягон муаллими муассисаи таҳсилоти миёна шогирдашро ба роҳи ғайриқонунӣ ва ҷинояткорӣ роҳнамоӣ намекунад.
Мавҷуда Комилова, ҷомеашинос, мегӯяд, беназоратӣ ва ба бозиҳои компютерӣ машғул шудан аз омилҳои дигар аст.
- Ҷавонони мо аз сабаби бекорӣ ва беназоратӣ ба ҳар корҳои номатлуб даст мезананд. Онҳо баъд аз дарс ба хона меоянд ва ба компютербозӣ машғул мешаванд, ки ин паёмадҳои манфии худро дорад, - гуфт ӯ.
Ӯ афзуд, ки дар баробари ин ҷавононе низ ҳастанд, ки баъди дарс ба курсҳои забономӯзӣ ва таҷрибаомӯзӣ мераванд, вале шумораи онҳо хеле кам аст ва агар сафи онҳо зиёд шавад, шумораи ҷинояткорӣ низ коҳиш хоҳад ёфт.
ОМИЛҲОИ РАВОНӢ НИЗ ВУҶУД ДОРАНД
Коршиносон мегӯянд, ки ба ҷинояткорӣ даст задани нав-расону ноболиғон омилҳои равонӣ ва иҷтимоӣ низ дорад. Пошхӯрии оилаҳо, аз волидон надидани меҳру муҳаббат ва сатҳи пасти тарбия, бекорӣ, таъсири ҳамсолони бад, гурӯҳҳои ҷиноятӣ, стресс ва ноумедиҳо, нашъамандӣ аз зумраи онҳост.
Ҷомеашинос Беҳру Насурова мегӯяд, нарасидани малакаҳои иҷтимоӣ, худбаҳодиҳии паст, набудани мақсади зиндагӣ, таҷрибаи манфӣ дар кӯдакӣ, мушкилоти равонӣ ба мисли депрессия, норозигӣ аз худ боиси даст задани ҷинояткорӣ дар байни ҷавонон мегардад.
Ба андешаи Сангин Гулов аз назари равонӣ ба наврасони қонуншикан муҳити оила ва ҷомеа таъсир мерасонад. Ва баъзеашон аз фишорҳои зиёд рӯ ба корҳои номатлуб меоранд. Ба гуфтаи ӯ, вақте наврас огаҳ мешавад, ки нисбати ҳамсоли қонуншиканаш ягон чораи зарурӣ андешида намешавад, баръакс, дастгирӣ меёбад, табиист, ӯ низ ҳамон роҳро пеш мегирад.
- Кор ба ҳадде расидааст, ки хонандагону донишҷӯёни фаъолу аълохон дар баъзе муассисаҳои таълимӣ ба масхара кашида мешаванд, - гуфт ин устоди донишгоҳ.
Маҳмудшоҳ Кабирӣ равоншинос мегӯяд, барои ҷавонон дар ин синну сол идора кардани худ мушкил аст ва онҳо ба ҳар роҳ ҷалб шуданашон мумкин аст, чун мағзи онҳо хуб ташаккул наёфтааст.
- Алббата, надонистани қонуну қоида низ яке аз омилҳост, чун онҳо дар вақти ҷиноят ба оқибати корашон фикр намекунанд. Инчунин, тақлидкорӣ дар байни ҷавонон зиёд дида мешавад. Аз ҷумла, филмҳо ба тафаккури онҳо таъсири манфӣ мерасонад ва онҳо ба ҷинояткорӣ майл мекунанд, - гуфт М. Кабирӣ.
Ба гуфтаи ин равоншинос, бештар метавон бо роҳи санъат тафаккури ҷавонону наврасонро тағйир дод. Аз ҷумла, намоишҳо ва шеъру сурудҳои тарбиявӣ дар тафаккури онҳо дигаргунӣ ба вуҷуд оварда, садди роҳи ҷинояткорӣ мегардад.
ИҚДОМИ ПЕШГИРИФТАИ ВКД ЧӢ НАТИҶА МЕДИҲАД?
Дар кишвар иқдоме гирифта шудааст, ки барои пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ равона шудааст. Вазорати корҳои дохилии мамлакат гурӯҳи корӣ оид ба пешгирии ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон ва ҷавононро таъсис додааст, ки ба он намояндагони вазоратҳои корҳои дохилӣ, молия, адлия, фарҳанг, маориф ва илм, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ шомиланд.
Гуфта мешавад, ки вазифаи асосии гурӯҳ, таҳияи чораҳои таъсиррасоне хоҳад буд, ки ба муайян ва бартараф кардани ҳолатҳо ва шароитҳое оварда мерасонанд, ки метавонанд боиси вайрон кардани қонун аз ҷониби сокинони ҷавони кишвар шаванд.
Ба ақидаи Б. Насурова амалисозии ин иқдом метавонад дар саросари ҷумҳурӣ теъдоди ҷавонону ноболиғонеро, ки ба ҷинояткорӣ даст мезананд ва ҳатто ҷалб мешаванд, коҳиш диҳад. Ба гуфтаи ӯ, гарчанде ин иқдом дар як муддати кӯтоҳ амалӣ нашавад ҳам, вале бо мурури замон он василаи таъсиррасон хоҳад буд.
РОҲИ ҲАЛ ЧИСТ?
Коршиносон бар онанд, ки роҳҳои ҳалли мушкилот дар тарбияи ватандӯстона, ҷалб ба корҳои созанда, таълими касб, таҳкими оила, баланд бардоштани сатҳи маърифати динӣ ва иҷтимоӣ, инчунин таъсиси шароити мусоид барои рушди онҳо аз ҷониби давлат ва ҷомеа мебошанд.
Сангин Гулов мегӯяд, мубориза алайҳи ин амалҳои нангинро бояд волидон ва ҷомеа пурзӯр намоянд. Ба таъкиди ӯ “решаи афзоиши содиршавии ҷиноятро дар тарбияи хонавода ҷустан зарур аст. Вохӯрию мулоқот ва чорабиниҳои зиёде аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ниҳодҳои давлатӣ амалӣ карда мешаванд. Аммо агар ба иштирокчиёни ин чорабиниҳо таваҷҷуҳ намоем, мебинем, ки 90 фоизи иштирокчиёнро фаъолони ҷамъиятию вазифадорон ташкил медиҳанд. Ман надидам, ки боре падару модари ҷавонону наврасони душвортарбия ё қонуншикан дар ин чорабиниҳо муҳокимаю номбар шудан он тараф истад, иштирок намоянд”.
Ба назари коршинос Б. Насурова ташкили ҳар гуна барномаҳои ба баланд бардоштани сатҳи дониши ҳуқуқии ҷавонон равонашуда метавонанд онҳоро аз роҳи нодуруст дур кунанд. Инчунин, дастгирии иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои иҷтимоӣ кумак мерасонад, ки ҷинояткорӣ дар кишвар коҳиш ёбад.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Солҳои охир содир кардани ҷиноятҳои авбошии ашаддӣ, яъне бо истифода аз корд ва олоти дигар бештар ба мушоҳида расида, задухӯрдҳои гурӯҳии байни хонандагони мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва наврасону ҷавонон боиси ташвиши аҳли ҷомеа гардидаанд.
Эмомалӣ Раҳмон
Бо вуҷуди талошҳои мақомоти кишвар баҳри коҳиш додани ҷинояткорӣ миёни нав-расону ҷавонон, то ҳол шумораи онҳо дар ҳоли афзоиш аст. Мувофиқи иттилои маркази матбуотии Вазорати корҳои дохилии кишвар дар 6 моҳи соли 2025 дар ҷумҳурӣ зиёда аз 13 ҳазор (2024-11804) ҷиноят ба қайд гирифта шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 1285 адад зиёд мебошад.
Бино ба иттилои манбаъ, ошкоршавии ҷиноятҳо 72 фоизро ташкил медиҳад.
Дар ин маврид Рамазон Раҳимзода, вазири корҳои дохилии Тоҷикистон, зимни нишасти хабарии нимсолаи ин ниҳод, ки 7-уми августи соли 2025 баргузор гардида буд, аз ҷинояткории ҷавонону ноболиғон изҳори нигаронӣ карда, гуфт, ки ин раванд аз ҷониби ҷомеа тарбияи насли наврасро тақозо мекунад.
Аз ҷумла, ӯ изҳор дошт: “Дар шаш моҳи аввали соли 2025 дар кишвар 333 ҳолати ҷиноят аз тарафи ноболиғон ва 1574 ҳолат аз ҷониби ҷавонон ба қайд гирифта шуда, ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта зиёд шудааст".
Яке аз мисолҳои рӯшан ин чанде қабл ба қатл расидани ҷавони 15-сола дар натиҷаи задухӯрди гурӯҳӣ буд, ки боиси нигаронии ҷомеаи тоҷик гардид. Ҳодисаи мазкур рӯзи 11 январ дар яке аз марказҳои бозии компютерӣ дар шаҳри Кӯлоб рӯх дод. Муҳаммадалӣ Саъдуллоеви 15-сола, қаҳрамони Тоҷикистон оид ба ММА дар соли 2024, дар пайи занозанӣ бо корд захмӣ шуда, фавтид.
ОМИЛҲОИ ДАСТ ЗАДАНИ ҶАВОНОН БА ҶИНОЯТКОРӢ
Дар ин ҷо саволҳо ба миён меоянд, ки чӣ сабаб мешавад, ки ҷавонони мо ба ҷинояткорӣ даст мезананд? Чаро сол то сол шумораи онҳо меафзояд? Аз нигоҳи равонӣ чӣ омилҳое вуҷуд доранд? Ин амалҳои номатлуб кай роҳи ҳалли худро пайдо мекунанд?
Ҷомеашинос Баҳру Насурова яке аз омилҳои ба ҷинояткорӣ даст задани нав-расону ҷавононро дар беназоратии волидон ва омили асосии аз чаҳорчӯба баромадани ҷавононро дар ҳамдигарнофаҳмии хонавода ва парокандашавии он мебинад.
- Беназоратӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ, муҳоҷирати волидон, таъсири манфии муҳити беруна, камсаводии динӣ, нокифоя будани тарбияи дурусти оилавӣ ва мактабӣ боиси паст будани худшиносии миллӣ ва масъулиятшиносӣ мегардад, - гуфт ҷомеашинос.
- Норасоии тарбияи ватандӯстӣ, ахлоқӣ ва маънавӣ дар оила ва мактаб низ боиси паст шудани худшиносии миллӣ мешавад.
Сангин Гулов, устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон яке аз омилҳои аслиро дар камтаваҷҷуҳии хонавода ва ба ҳоли худ гузоштани ноболиғон мешуморад. Ба андешаи ӯ, оилаҳое ҳастанд, ки дар ҷинояти фарзандон бетаваҷҷуҳанд ва баъзеҳо ҳатто аз қонуншикании наврас пуштибонӣ мекунанд, ки ин дигар амалҳои қонуншиканиро ба одат табдил медиҳад.
- Бисёр хуб мешуд, агар боре падару модари ҷавонону наврасони ҷинояткору қонуншикан, новобаста аз мансабу вазифа, аз тариқи барномаҳои ҳуқуқии телевизионҳо нишон дода шудаву чораҳои қонунии нисбаташон андешидашуда расонаӣ карда мешуд. Ҳамчунин, агар ба ҷойи кори падару модари ин гуна наврасон аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мактуби иттилоотӣ фиристода мешуд, таъсираш дучанд мешуд. Ҳар падару модари навраси ба қонуншиканӣ гумонбар аз лаҳзаи ба остонаи мактаб пой гузоштан ва суҳбат бо муаллимону роҳбарони мактаб ба навор гирифтаву сабт карда шавад, - мегӯяд Сангин Гулов.
Инчунин, номбурда афзуд, ки ягон муаллими муассисаи таҳсилоти миёна шогирдашро ба роҳи ғайриқонунӣ ва ҷинояткорӣ роҳнамоӣ намекунад.
Мавҷуда Комилова, ҷомеашинос, мегӯяд, беназоратӣ ва ба бозиҳои компютерӣ машғул шудан аз омилҳои дигар аст.
- Ҷавонони мо аз сабаби бекорӣ ва беназоратӣ ба ҳар корҳои номатлуб даст мезананд. Онҳо баъд аз дарс ба хона меоянд ва ба компютербозӣ машғул мешаванд, ки ин паёмадҳои манфии худро дорад, - гуфт ӯ.
Ӯ афзуд, ки дар баробари ин ҷавононе низ ҳастанд, ки баъди дарс ба курсҳои забономӯзӣ ва таҷрибаомӯзӣ мераванд, вале шумораи онҳо хеле кам аст ва агар сафи онҳо зиёд шавад, шумораи ҷинояткорӣ низ коҳиш хоҳад ёфт.
ОМИЛҲОИ РАВОНӢ НИЗ ВУҶУД ДОРАНД
Коршиносон мегӯянд, ки ба ҷинояткорӣ даст задани нав-расону ноболиғон омилҳои равонӣ ва иҷтимоӣ низ дорад. Пошхӯрии оилаҳо, аз волидон надидани меҳру муҳаббат ва сатҳи пасти тарбия, бекорӣ, таъсири ҳамсолони бад, гурӯҳҳои ҷиноятӣ, стресс ва ноумедиҳо, нашъамандӣ аз зумраи онҳост.
Ҷомеашинос Беҳру Насурова мегӯяд, нарасидани малакаҳои иҷтимоӣ, худбаҳодиҳии паст, набудани мақсади зиндагӣ, таҷрибаи манфӣ дар кӯдакӣ, мушкилоти равонӣ ба мисли депрессия, норозигӣ аз худ боиси даст задани ҷинояткорӣ дар байни ҷавонон мегардад.
Ба андешаи Сангин Гулов аз назари равонӣ ба наврасони қонуншикан муҳити оила ва ҷомеа таъсир мерасонад. Ва баъзеашон аз фишорҳои зиёд рӯ ба корҳои номатлуб меоранд. Ба гуфтаи ӯ, вақте наврас огаҳ мешавад, ки нисбати ҳамсоли қонуншиканаш ягон чораи зарурӣ андешида намешавад, баръакс, дастгирӣ меёбад, табиист, ӯ низ ҳамон роҳро пеш мегирад.
- Кор ба ҳадде расидааст, ки хонандагону донишҷӯёни фаъолу аълохон дар баъзе муассисаҳои таълимӣ ба масхара кашида мешаванд, - гуфт ин устоди донишгоҳ.
Маҳмудшоҳ Кабирӣ равоншинос мегӯяд, барои ҷавонон дар ин синну сол идора кардани худ мушкил аст ва онҳо ба ҳар роҳ ҷалб шуданашон мумкин аст, чун мағзи онҳо хуб ташаккул наёфтааст.
- Алббата, надонистани қонуну қоида низ яке аз омилҳост, чун онҳо дар вақти ҷиноят ба оқибати корашон фикр намекунанд. Инчунин, тақлидкорӣ дар байни ҷавонон зиёд дида мешавад. Аз ҷумла, филмҳо ба тафаккури онҳо таъсири манфӣ мерасонад ва онҳо ба ҷинояткорӣ майл мекунанд, - гуфт М. Кабирӣ.
Ба гуфтаи ин равоншинос, бештар метавон бо роҳи санъат тафаккури ҷавонону наврасонро тағйир дод. Аз ҷумла, намоишҳо ва шеъру сурудҳои тарбиявӣ дар тафаккури онҳо дигаргунӣ ба вуҷуд оварда, садди роҳи ҷинояткорӣ мегардад.
ИҚДОМИ ПЕШГИРИФТАИ ВКД ЧӢ НАТИҶА МЕДИҲАД?
Дар кишвар иқдоме гирифта шудааст, ки барои пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ равона шудааст. Вазорати корҳои дохилии мамлакат гурӯҳи корӣ оид ба пешгирии ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон ва ҷавононро таъсис додааст, ки ба он намояндагони вазоратҳои корҳои дохилӣ, молия, адлия, фарҳанг, маориф ва илм, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ шомиланд.
Гуфта мешавад, ки вазифаи асосии гурӯҳ, таҳияи чораҳои таъсиррасоне хоҳад буд, ки ба муайян ва бартараф кардани ҳолатҳо ва шароитҳое оварда мерасонанд, ки метавонанд боиси вайрон кардани қонун аз ҷониби сокинони ҷавони кишвар шаванд.
Ба ақидаи Б. Насурова амалисозии ин иқдом метавонад дар саросари ҷумҳурӣ теъдоди ҷавонону ноболиғонеро, ки ба ҷинояткорӣ даст мезананд ва ҳатто ҷалб мешаванд, коҳиш диҳад. Ба гуфтаи ӯ, гарчанде ин иқдом дар як муддати кӯтоҳ амалӣ нашавад ҳам, вале бо мурури замон он василаи таъсиррасон хоҳад буд.
РОҲИ ҲАЛ ЧИСТ?
Коршиносон бар онанд, ки роҳҳои ҳалли мушкилот дар тарбияи ватандӯстона, ҷалб ба корҳои созанда, таълими касб, таҳкими оила, баланд бардоштани сатҳи маърифати динӣ ва иҷтимоӣ, инчунин таъсиси шароити мусоид барои рушди онҳо аз ҷониби давлат ва ҷомеа мебошанд.
Сангин Гулов мегӯяд, мубориза алайҳи ин амалҳои нангинро бояд волидон ва ҷомеа пурзӯр намоянд. Ба таъкиди ӯ “решаи афзоиши содиршавии ҷиноятро дар тарбияи хонавода ҷустан зарур аст. Вохӯрию мулоқот ва чорабиниҳои зиёде аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ниҳодҳои давлатӣ амалӣ карда мешаванд. Аммо агар ба иштирокчиёни ин чорабиниҳо таваҷҷуҳ намоем, мебинем, ки 90 фоизи иштирокчиёнро фаъолони ҷамъиятию вазифадорон ташкил медиҳанд. Ман надидам, ки боре падару модари ҷавонону наврасони душвортарбия ё қонуншикан дар ин чорабиниҳо муҳокимаю номбар шудан он тараф истад, иштирок намоянд”.
Ба назари коршинос Б. Насурова ташкили ҳар гуна барномаҳои ба баланд бардоштани сатҳи дониши ҳуқуқии ҷавонон равонашуда метавонанд онҳоро аз роҳи нодуруст дур кунанд. Инчунин, дастгирии иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва барномаҳои иҷтимоӣ кумак мерасонад, ки ҷинояткорӣ дар кишвар коҳиш ёбад.
Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед