ҶОМЕА
Чоршанбе 10 Июн 2026 08:35
Ин суол ба он хотир аст, ки дар филмҳои банаворгирифтаи синамогарони мо ба хотири таърихро нишон додан ҳатман хар, буз, саг, гов, хонаҳои гилӣ, кастюми куҳнаву деҳаҳои нообод, дегҳои сиёҳу ошу ошхӯрӣ, инчунин шиками калон нишон дода мешавад. Дар ин баробар, боз чандин камбудиҳоест, ки дар синамои тоҷик ҳамеша ба назар гирифта намешаванд. Бо харро нишон додан чӣ мехоҳанд? Бо намоиш додани хонаҳои вайронаву деҳаҳои нообод мардуми қадимӣ ва шаҳрдор будани моро зери суол намебаранд? Синамои мо ба куҷо равона аст? Магар таъриху фарҳанги ҳазорсолаи моро дар назди ҷаҳониён бо чунин филмҳо зери суол намебаранд?
Дар филмҳои туркӣ ҳамеша сари ҳар қадам пули калонтарин, хонаҳои зебо, қаҳрамониҳои занони турк, инчунин, беҳтарин либосҳоро мебинем. Ҳиндустон, ки яке аз давлатҳои сатҳи зиндагии мардумаш вазнин ба шумор меравад, дар филмҳояшон ҳамеша суруду рақс, пурқувватӣ, либосҳои миллияшон нишон дода мешавад. Ҳатто дар филмҳои ҳиндӣ шатта мезанан аз зарби шаттаашон поезд чаппа мешавад. Аксар филмҳои ҳарду давлат на хонаи вайронро мебинӣ ва на хару дигару дигар ҳайвонҳоро. Аммо дар мо чӣ? Ашки модар, бечоранолӣ, нотавонӣ, хару ароба ва ғ... Бо ин гуна филмҳо мо худро дар сатҳи ҷаҳонӣ чӣ гуна муаррифӣ мекунем? Харсавор? Ё харфурӯш?!
Дар шабакаи иҷтимоии Фейсбук доир ба ин мушкилии №1-и синамои миллӣ мо назари чанде аз корбаронро бо саволи “Чаро дар филмҳои тоҷикӣ хару дучарха нишон дода мешавад, магар фарҳанги мо аз хару ароба ва дучарха иборат аст?” пурсон шудем, ки назарҳои ҷолибу мухталифи худро дар зершарҳи савол нигоштанд.
Аз ҷумла, корбаре бо номи Шаҳло Ҳидоятова нигоштааст, ки дар филмҳои мо доимо шароити зиндагиро хеле паст нишон медиҳанд.
Ҳамчунин ӯ нигоштааст: “Фарҳанги хонадории мо озодагӣ ва олуфтагиву ободии мо буду ҳаст. Шаҳрҳои обод доштему дорем, бофарҳангу маданиву соҳиби зиндагии мутараққӣ будему ҳастем. Аммо фақат дар филмҳоямон хонаҳои валангор, деҳаҳои нообод, таппак нишон медиҳанд. Гӯё ҳамин бошад сатҳи зиндагии мо дар дирӯзу имрӯз. Ин мо будем, ки ба арабу муғул фарҳанг омӯхтем. Фарҳанги моро хеле миллатҳо омӯхтанду соҳибӣ карданд. Туркҳоро бинед, ки тариқи филмҳояшон ғурур ва ифтихори миллиашонро чи қадар ба намоиш мегузоранд. Киносозон ҳақ надоранд, ки миллати моро ҳақиру бечораву вайронанишин нишон диҳанд”.
Шоири тоҷик Адибаи Хуҷандӣ низ дар ин мавзуъ назари худро баён намуда, гуфтааст: “Ман низ розӣ нестам, ки дар филмхои тоҷикӣ деҳаҳоро бо хонаҳои лойиву деворҳои пасту каҷу килеб нишон диҳанд. Ҳол он, ки айни ҳол деҳаҳо хеле обод шуда, хонаҳо бо таври замонавӣ ва зебо сохта шудаанд”.
Ҳамчунин ин шоири тоҷик савол дода гуфтааст, ки чаро дар филмҳои ӯзбекиву дигар миллатҳо беҳтарин хонаҳоро нишон медиҳанду, дар мо деҳаҳои қафомондаро? Ин гуна саволу назарҳои мухталиф хеле зиёд гардиданд, ҳатто дар шабакаи иҷтимоии фейсбук бо якдигар корбарон дар зершарҳ ба қавле “дастбагиребон” ҳам шуданд.
Дар баробари шарҳҳои корбарони шабакаи иҷтимоии фейсбук мо чандин филмҳои тоҷикиро, ки дар даврони истиқлолият ва пеш аз истиқлолият рӯи навор омадаанд таҳлил намудем ва дар он филмҳо гуфтаҳои ин корбарон дида мешавад.
Масалан дар 10:05 дақиқаи филми ҳунарии “Марди мутааллиқи ду зан” нишон дода мешавад, ки занон дар дег либосро партофта, бо хокистар мешӯянд. Наход, ки мардуми мо, ки дорои фарҳанги бой ва ҳунари воло аст мегӯем, солҳои 1941-1945 дар лаълии ҷомашӯӣ нею дар дег либос мешӯстанд. Ва он ҳам дар лаби дарё тӯда-тӯда ҷамъ шуда, ба тозагӣ машғул мегардиданд. Ё дар 16:46-ум дақиқаи филми мазкур яке аз занҳо дар дасташ таппакҳои калон-калон нишон дода мешавад, ки онҳоро коргардон “моҳирона” рӯи навор овардааст. Аҷиб! Таппак дар филми тоҷик, яъне чиро нишон медиҳад? Дар ин филм хар камтар, тақрибан ду маротиба нишон дода шудааст, аз ин хотир, дар мавриди хари ин филм ҳарф намезанему мегузарем ба филми дигар.
Баробари филми “Дарди ишқ”-ро тамошо кардан агар зеҳн монем ҳайрон мешавем, зеро ин филм соли 1989 таҳия гардидаасту дар оғози филм лаълии ҷомашӯӣ “тағора дар лаҳҷа” нишон дода мешавад, аммо филми болозикр дар соли 1990 рӯи навор омадаасту мардум дар деги хӯрокпазӣ либосшӯӣ доранд. Мавриди таваҷҷуҳи дигари филми “Дарди ишқ” дар он аст, ки вақте Мансур Ҳотамов ном шахс-ро раиси колхоз таъин мекунанд, дар муаррифияш мегӯянд, ки мавсуф шахси босавод ҳаст ва дар Сталинобод хондааст. Аммо, баъди таъин шуданаш ба вазифаи раиси колхоз дида мешавад, ки ӯ “их-их” гӯён бо хари худ рафта истодааст. Ҷиҳати дигари дардовари ин филм дар он аст, ки раиси колхоз баъди таъин ба ин вазифа ба дафтари кории худ рафта, муҳрро гирифта, ба монанди нодидаҳо варақи сафедеро муҳрборон мекунад. Аз ин бадтараш он аст, ки қаҳрамони марказии филм қаламро тарзе нигоҳ мекунад, ки гӯё бори якум мебинад. Чунин камбудиҳое, ки барои миллатеро аз лиҳози сиёсию фарҳангӣ миёни миллатҳои дигар паст мезанад, дар филмҳои хоҳ даврони шуравӣ ва хоҳ даврони истиқлолият кам нестанд. Дар ин филм ҳамон таппак дар деворҳо дар пушти раиси колхоз нишон дода мешавад. Дар як девори тозаи пушташ герби ҳамон вақта бо расми досу болға дар девори бари он бошад тапакҳои “навсохти давр” аст, ки он тибқи таъбу завқи коргардон ба лентаи кино ворид карда шудааст.
Ду филме, ки мо дар боло каме атрофашон ҳарф задем, филмҳое буданд, ки пеш аз истиқлолият ба навор гирифта шудаанду шояд манфиатҳои миллӣ, инъикоси фарҳанги қадимаи мо онқадар ҳам ба назар гирифта нашудааст. Ба қавле коргардонҳо “хокова” карданд ё худро дар назди Русия ба ибораи дигар “ширин” нишон доданд. Лекин филми ҳунарии “Чарх”, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ ҳамагӣ чанд сол пеш - соли 2020 рӯи навор омадааст, оғози тасмаи навораш хару ҳезуму сагу кӯчаҳои кандагист. Ҳамчунин дар ин филм мисли филмҳои қарни гузашта таппак натанҳо нишон дода мешавад, балки таппаккунӣ низ ба қавле “реклама” мешавад.
Соли 2020-ро ба хайр мегӯем, дар соли 2022 филми “Дов”, ки ба навор гирифта шудааст, ҳамоно ин ҷонвари “муаррифкунанда”-хар нишон дода мешавад. Дар қисмате аз он филм нишон дода мешавад, ки қандфурӯше бо хару ароба ба тиҷорати худ машғул аст. Дар ин баробар, одамон ба таври ҳашар лоёва “андова дар лаҳҷа” карда, ба андовамолӣ машғуланд, ки ин ҳам боз ба ҳамон хонаҳои кандагиву гилин ва бефарҳангиву бечорагӣ бурда мерасонад.
Агар ба филмҳои даврони шуравӣ ва истиқлолият назар афканем, дар ҳамаи онҳо чунин камбудиҳо дида мешавад. Ҳоло мо чуқуртар нарафтаем, ки “Марги судхӯр” тоҷикро ишкамбаву пулхӯр нишон додаасту русро бонкдор ва серу пур.
- ... Коргардонҳои ҳирфаӣ ҳеҷ гоҳ ба мавзуе даст намезананд, ки онҷо бечоранолӣ ва нотавонӣ дида шавад ё бе мантиқ хару ароба истифода гардад. Чун онҳо медонанд рисолати синамо чист. Албатта, ки интихоби мавзуъ дар таҳияи филм озод аст. Ҳар коргардон метавонад ба ҳар мавзуъ даст занад ва паёми худ-ро тавассути филм ба бинанда расонад. Вале ба чӣ тарз пешниҳод кардани он аз маҳорати ӯ вобаста аст. Воқеан имрӯзҳо мо шоҳиди филмҳое мегардем, ки коргардонҳо рӯ меоваранд ба зиндагии деҳот ва мехоҳанд аз ҳаёти мардуми русто қиссае пешниҳод кунанд. Ин гуна филмҳоро метавон ба ду самт ҷудо кард: филмҳое, ки аз ҷониби синамогарони ҳирфаӣ омода мегарданд ва филмҳое, ки аз ҷониби гурӯҳе барои контенти Ютуб таҳия мегарданд. Филмҳое, ки аз ҷониби синамогарони ҳирфаӣ омода мегарданд бо мақсади мутобиқ кардани замон ва вақт онҳо фазоеро омода мекунанд, то бинанда донад воқеа дар кадом сол сурат гирифтаст. Агар асри гузашта бошад, муайян аст, ки хонаҳои гилин, чорво ва ғайра нишон дода мешаванд. Филмҳое, ки аз ҷониби гурӯҳе барои контенти Ютуб омода мегарданд, аниқ ҳаст ки ҳар чизе истифода шуд, бемантиқ аст ва ноҷо истифода мегарданд, чун гурӯҳи ҳирфаӣ нест ва фазову вақт ба онҳо аҳамият надорад, - мегӯяд коргардони ҷавон Одина Маҳмад.
Ба назари ин коргардон агар вобаста ба солу замон бошад хару ароба ва хонаҳои гилинро нишон додан ҷойи бадие надорад, аммо онҳам касбӣ ва бо диди коргардонӣ зебо тасвир карда шавад. Аммо ин коргардон гуноҳро бисёртар ба сари ҷавононе мезанад, ки онҳо барои ба даст овардани фоида дар шароити имрӯз ба нишон додани чунин филмҳо даст мезананд.
- Бо вуҷуди ин ҳама бояд иқрор шуд, ки солҳои охир баъзе коргардонҳои мо ба мавзӯҳои замонавӣ, яъне зиндагии сарватмандона, хушбахтӣ, ҷавонони муваффақ, ҳаёти ширини кӯдакон ва ғайра рӯ намеоранд. Барои мисол ҳоло хиёбонҳои Душанберо бинед чӣ хел зебо, биноҳои баландошёна, кӯчаҳо чароғон аст ва ин ҳамаро бояд дар филмҳо ҷой кард, аммо баъзе филмофарони мо дунболи рустоҳо бо хонаҳои гилин, ё ҳаёти зани ранҷдидаи рӯзгоранд. Инҷо масъала дигар аст. Дар як сол дар кишвар 2-3 филми ҳунарии калон ва 5-6 филми кӯтоҳи ҳунарӣ таҳия карда мешавад. Мо ҳатто қудрати эҷодӣ ва техникӣ дар тамоми Тоҷикистонро надорем, ки соле 10 филми ҳунарии калон таҳия кунем. Бинобар ин, ба назар чунин мерасад, ки бештари филмҳои мо ашки модар, бечоранолӣ, нотавонӣ, хару ароба ва ба монанди чунин мавзуъҳоро пайгирӣ мекунанд. Дар асл, камбуд ин аст, ки шумораи филмҳои пурмазмуни мо хеле кам аст.
Аксарият коршиносон бар он назаранд, ки бояд тафаккури синамогарони имрӯзаро, аз хару ароба, деворҳои рехтаву кандашуда, инчунин таппаку досу болға пок сохт, вагарна тоҷикро ҳамоно дар ҷаҳон ба ҳайси як миллати нотавон, аз ҷиҳати иҷтисодӣ пеш нарафта, муаррифӣ мекунему халос.
Ҳатто далелҳои зинда низ мавҷуданд, ки филмҳои тоҷикӣ моро дар берун аз кишвар чи гуна муаррифӣ намудаанд. Масалан, яке аз дӯстони журналисти мо нақл кард, ки бинобар вазъи иқтисодияш соли 1996 дар Қазоқистон ҳамчун мардикор дар хонаи вакиле кор мекард. Рӯзе бо онҳо дар мавриди тоҷику таърихи Тоҷикистон баҳс мекунад ва онҳо мегӯянд, ки тоҷикон қашшоқанд ва ҳеҷ пешрафте надоранд. Дӯсти мо мегӯяд, ки не, дар Тоҷикистон троллейбус, хонаҳои баландошёна ва дигар чизҳо мавҷуд аст, онҳо каме бовар мекунанд, аммо боварии онҳо дер давом накард.
- Бегоҳ хӯрок мехӯрдем ва дар сари дас-турхон будем, ногоҳ дар филми “Ситораҳои сари танур” якҷо дидем, ки дар Тоҷикистон симчӯб мечаспонанд. Дигар ба ягон суханҳоям бовар накарданд, - мегӯяд дӯсти журналистамон Бобо.
Баъди ин гуфтаҳо дар сарамон ҳазорҳо суол чарх мезанад, ки бояд МД “Тоҷикфилм” ба ин ҳама саволҳо посух бигӯяд. Бо хару ароба чиро нишон додан мехоҳед? Чаро дар филмҳои мо фақат бечоранолист? Магар таърихи шаҳрсозиву тамаддуни ҳазорсолаи мо-тоҷиконро бо чунин таппаку деворҳои чаппашуда нишон медиҳед? Харро рамзи тоҷикон карданиед? Рақси ҳиндуҳо тавассути филмашон ҷаҳонӣ шуд, Русияву Амрико қудрати ҳарбияшон, Туркия хонаву ғурурашонро ба ҷаҳониён муаррифӣ карданд, шумо чиро дар филмҳои тоҷикӣ муаррифӣ карданиед? Чаро ободиҳои деҳоти мо, ба таври бесобиқа тайи чанд соли охир ободу зебо шудани Душанбеи мо ба чашми коргардонҳои мо наметобад.
Ин ҳама дар синамои мо агар ба назар гирифта шавад, ояндаи синамо гул мекунад ва агар боз ин ҳамаро нодида гиранд, фарҳанги бударо дар назди ҷаҳониён ҳамчун як фарҳанги сӯхта муаррифӣ мекунанду сина куфтанҳову даъвои фарҳанги бою ғанӣ доштанамон зери суол меравад. Па,с филмноманависону коргардонҳои моро зарур аст, ки аз нишон додани чунин наворҳо даст бикашанд, зеро ин хиёнат ба фарҳанги чандҳазорсолаи бою ғании мост.
Дар филмҳои туркӣ ҳамеша сари ҳар қадам пули калонтарин, хонаҳои зебо, қаҳрамониҳои занони турк, инчунин, беҳтарин либосҳоро мебинем. Ҳиндустон, ки яке аз давлатҳои сатҳи зиндагии мардумаш вазнин ба шумор меравад, дар филмҳояшон ҳамеша суруду рақс, пурқувватӣ, либосҳои миллияшон нишон дода мешавад. Ҳатто дар филмҳои ҳиндӣ шатта мезанан аз зарби шаттаашон поезд чаппа мешавад. Аксар филмҳои ҳарду давлат на хонаи вайронро мебинӣ ва на хару дигару дигар ҳайвонҳоро. Аммо дар мо чӣ? Ашки модар, бечоранолӣ, нотавонӣ, хару ароба ва ғ... Бо ин гуна филмҳо мо худро дар сатҳи ҷаҳонӣ чӣ гуна муаррифӣ мекунем? Харсавор? Ё харфурӯш?!
Дар шабакаи иҷтимоии Фейсбук доир ба ин мушкилии №1-и синамои миллӣ мо назари чанде аз корбаронро бо саволи “Чаро дар филмҳои тоҷикӣ хару дучарха нишон дода мешавад, магар фарҳанги мо аз хару ароба ва дучарха иборат аст?” пурсон шудем, ки назарҳои ҷолибу мухталифи худро дар зершарҳи савол нигоштанд.
Аз ҷумла, корбаре бо номи Шаҳло Ҳидоятова нигоштааст, ки дар филмҳои мо доимо шароити зиндагиро хеле паст нишон медиҳанд.
Ҳамчунин ӯ нигоштааст: “Фарҳанги хонадории мо озодагӣ ва олуфтагиву ободии мо буду ҳаст. Шаҳрҳои обод доштему дорем, бофарҳангу маданиву соҳиби зиндагии мутараққӣ будему ҳастем. Аммо фақат дар филмҳоямон хонаҳои валангор, деҳаҳои нообод, таппак нишон медиҳанд. Гӯё ҳамин бошад сатҳи зиндагии мо дар дирӯзу имрӯз. Ин мо будем, ки ба арабу муғул фарҳанг омӯхтем. Фарҳанги моро хеле миллатҳо омӯхтанду соҳибӣ карданд. Туркҳоро бинед, ки тариқи филмҳояшон ғурур ва ифтихори миллиашонро чи қадар ба намоиш мегузоранд. Киносозон ҳақ надоранд, ки миллати моро ҳақиру бечораву вайронанишин нишон диҳанд”.
Шоири тоҷик Адибаи Хуҷандӣ низ дар ин мавзуъ назари худро баён намуда, гуфтааст: “Ман низ розӣ нестам, ки дар филмхои тоҷикӣ деҳаҳоро бо хонаҳои лойиву деворҳои пасту каҷу килеб нишон диҳанд. Ҳол он, ки айни ҳол деҳаҳо хеле обод шуда, хонаҳо бо таври замонавӣ ва зебо сохта шудаанд”.
Ҳамчунин ин шоири тоҷик савол дода гуфтааст, ки чаро дар филмҳои ӯзбекиву дигар миллатҳо беҳтарин хонаҳоро нишон медиҳанду, дар мо деҳаҳои қафомондаро? Ин гуна саволу назарҳои мухталиф хеле зиёд гардиданд, ҳатто дар шабакаи иҷтимоии фейсбук бо якдигар корбарон дар зершарҳ ба қавле “дастбагиребон” ҳам шуданд.
Дар баробари шарҳҳои корбарони шабакаи иҷтимоии фейсбук мо чандин филмҳои тоҷикиро, ки дар даврони истиқлолият ва пеш аз истиқлолият рӯи навор омадаанд таҳлил намудем ва дар он филмҳо гуфтаҳои ин корбарон дида мешавад.
Масалан дар 10:05 дақиқаи филми ҳунарии “Марди мутааллиқи ду зан” нишон дода мешавад, ки занон дар дег либосро партофта, бо хокистар мешӯянд. Наход, ки мардуми мо, ки дорои фарҳанги бой ва ҳунари воло аст мегӯем, солҳои 1941-1945 дар лаълии ҷомашӯӣ нею дар дег либос мешӯстанд. Ва он ҳам дар лаби дарё тӯда-тӯда ҷамъ шуда, ба тозагӣ машғул мегардиданд. Ё дар 16:46-ум дақиқаи филми мазкур яке аз занҳо дар дасташ таппакҳои калон-калон нишон дода мешавад, ки онҳоро коргардон “моҳирона” рӯи навор овардааст. Аҷиб! Таппак дар филми тоҷик, яъне чиро нишон медиҳад? Дар ин филм хар камтар, тақрибан ду маротиба нишон дода шудааст, аз ин хотир, дар мавриди хари ин филм ҳарф намезанему мегузарем ба филми дигар.
Баробари филми “Дарди ишқ”-ро тамошо кардан агар зеҳн монем ҳайрон мешавем, зеро ин филм соли 1989 таҳия гардидаасту дар оғози филм лаълии ҷомашӯӣ “тағора дар лаҳҷа” нишон дода мешавад, аммо филми болозикр дар соли 1990 рӯи навор омадаасту мардум дар деги хӯрокпазӣ либосшӯӣ доранд. Мавриди таваҷҷуҳи дигари филми “Дарди ишқ” дар он аст, ки вақте Мансур Ҳотамов ном шахс-ро раиси колхоз таъин мекунанд, дар муаррифияш мегӯянд, ки мавсуф шахси босавод ҳаст ва дар Сталинобод хондааст. Аммо, баъди таъин шуданаш ба вазифаи раиси колхоз дида мешавад, ки ӯ “их-их” гӯён бо хари худ рафта истодааст. Ҷиҳати дигари дардовари ин филм дар он аст, ки раиси колхоз баъди таъин ба ин вазифа ба дафтари кории худ рафта, муҳрро гирифта, ба монанди нодидаҳо варақи сафедеро муҳрборон мекунад. Аз ин бадтараш он аст, ки қаҳрамони марказии филм қаламро тарзе нигоҳ мекунад, ки гӯё бори якум мебинад. Чунин камбудиҳое, ки барои миллатеро аз лиҳози сиёсию фарҳангӣ миёни миллатҳои дигар паст мезанад, дар филмҳои хоҳ даврони шуравӣ ва хоҳ даврони истиқлолият кам нестанд. Дар ин филм ҳамон таппак дар деворҳо дар пушти раиси колхоз нишон дода мешавад. Дар як девори тозаи пушташ герби ҳамон вақта бо расми досу болға дар девори бари он бошад тапакҳои “навсохти давр” аст, ки он тибқи таъбу завқи коргардон ба лентаи кино ворид карда шудааст.
Ду филме, ки мо дар боло каме атрофашон ҳарф задем, филмҳое буданд, ки пеш аз истиқлолият ба навор гирифта шудаанду шояд манфиатҳои миллӣ, инъикоси фарҳанги қадимаи мо онқадар ҳам ба назар гирифта нашудааст. Ба қавле коргардонҳо “хокова” карданд ё худро дар назди Русия ба ибораи дигар “ширин” нишон доданд. Лекин филми ҳунарии “Чарх”, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ ҳамагӣ чанд сол пеш - соли 2020 рӯи навор омадааст, оғози тасмаи навораш хару ҳезуму сагу кӯчаҳои кандагист. Ҳамчунин дар ин филм мисли филмҳои қарни гузашта таппак натанҳо нишон дода мешавад, балки таппаккунӣ низ ба қавле “реклама” мешавад.
Соли 2020-ро ба хайр мегӯем, дар соли 2022 филми “Дов”, ки ба навор гирифта шудааст, ҳамоно ин ҷонвари “муаррифкунанда”-хар нишон дода мешавад. Дар қисмате аз он филм нишон дода мешавад, ки қандфурӯше бо хару ароба ба тиҷорати худ машғул аст. Дар ин баробар, одамон ба таври ҳашар лоёва “андова дар лаҳҷа” карда, ба андовамолӣ машғуланд, ки ин ҳам боз ба ҳамон хонаҳои кандагиву гилин ва бефарҳангиву бечорагӣ бурда мерасонад.
Агар ба филмҳои даврони шуравӣ ва истиқлолият назар афканем, дар ҳамаи онҳо чунин камбудиҳо дида мешавад. Ҳоло мо чуқуртар нарафтаем, ки “Марги судхӯр” тоҷикро ишкамбаву пулхӯр нишон додаасту русро бонкдор ва серу пур.
- ... Коргардонҳои ҳирфаӣ ҳеҷ гоҳ ба мавзуе даст намезананд, ки онҷо бечоранолӣ ва нотавонӣ дида шавад ё бе мантиқ хару ароба истифода гардад. Чун онҳо медонанд рисолати синамо чист. Албатта, ки интихоби мавзуъ дар таҳияи филм озод аст. Ҳар коргардон метавонад ба ҳар мавзуъ даст занад ва паёми худ-ро тавассути филм ба бинанда расонад. Вале ба чӣ тарз пешниҳод кардани он аз маҳорати ӯ вобаста аст. Воқеан имрӯзҳо мо шоҳиди филмҳое мегардем, ки коргардонҳо рӯ меоваранд ба зиндагии деҳот ва мехоҳанд аз ҳаёти мардуми русто қиссае пешниҳод кунанд. Ин гуна филмҳоро метавон ба ду самт ҷудо кард: филмҳое, ки аз ҷониби синамогарони ҳирфаӣ омода мегарданд ва филмҳое, ки аз ҷониби гурӯҳе барои контенти Ютуб таҳия мегарданд. Филмҳое, ки аз ҷониби синамогарони ҳирфаӣ омода мегарданд бо мақсади мутобиқ кардани замон ва вақт онҳо фазоеро омода мекунанд, то бинанда донад воқеа дар кадом сол сурат гирифтаст. Агар асри гузашта бошад, муайян аст, ки хонаҳои гилин, чорво ва ғайра нишон дода мешаванд. Филмҳое, ки аз ҷониби гурӯҳе барои контенти Ютуб омода мегарданд, аниқ ҳаст ки ҳар чизе истифода шуд, бемантиқ аст ва ноҷо истифода мегарданд, чун гурӯҳи ҳирфаӣ нест ва фазову вақт ба онҳо аҳамият надорад, - мегӯяд коргардони ҷавон Одина Маҳмад.
Ба назари ин коргардон агар вобаста ба солу замон бошад хару ароба ва хонаҳои гилинро нишон додан ҷойи бадие надорад, аммо онҳам касбӣ ва бо диди коргардонӣ зебо тасвир карда шавад. Аммо ин коргардон гуноҳро бисёртар ба сари ҷавононе мезанад, ки онҳо барои ба даст овардани фоида дар шароити имрӯз ба нишон додани чунин филмҳо даст мезананд.
- Бо вуҷуди ин ҳама бояд иқрор шуд, ки солҳои охир баъзе коргардонҳои мо ба мавзӯҳои замонавӣ, яъне зиндагии сарватмандона, хушбахтӣ, ҷавонони муваффақ, ҳаёти ширини кӯдакон ва ғайра рӯ намеоранд. Барои мисол ҳоло хиёбонҳои Душанберо бинед чӣ хел зебо, биноҳои баландошёна, кӯчаҳо чароғон аст ва ин ҳамаро бояд дар филмҳо ҷой кард, аммо баъзе филмофарони мо дунболи рустоҳо бо хонаҳои гилин, ё ҳаёти зани ранҷдидаи рӯзгоранд. Инҷо масъала дигар аст. Дар як сол дар кишвар 2-3 филми ҳунарии калон ва 5-6 филми кӯтоҳи ҳунарӣ таҳия карда мешавад. Мо ҳатто қудрати эҷодӣ ва техникӣ дар тамоми Тоҷикистонро надорем, ки соле 10 филми ҳунарии калон таҳия кунем. Бинобар ин, ба назар чунин мерасад, ки бештари филмҳои мо ашки модар, бечоранолӣ, нотавонӣ, хару ароба ва ба монанди чунин мавзуъҳоро пайгирӣ мекунанд. Дар асл, камбуд ин аст, ки шумораи филмҳои пурмазмуни мо хеле кам аст.
Аксарият коршиносон бар он назаранд, ки бояд тафаккури синамогарони имрӯзаро, аз хару ароба, деворҳои рехтаву кандашуда, инчунин таппаку досу болға пок сохт, вагарна тоҷикро ҳамоно дар ҷаҳон ба ҳайси як миллати нотавон, аз ҷиҳати иҷтисодӣ пеш нарафта, муаррифӣ мекунему халос.
Ҳатто далелҳои зинда низ мавҷуданд, ки филмҳои тоҷикӣ моро дар берун аз кишвар чи гуна муаррифӣ намудаанд. Масалан, яке аз дӯстони журналисти мо нақл кард, ки бинобар вазъи иқтисодияш соли 1996 дар Қазоқистон ҳамчун мардикор дар хонаи вакиле кор мекард. Рӯзе бо онҳо дар мавриди тоҷику таърихи Тоҷикистон баҳс мекунад ва онҳо мегӯянд, ки тоҷикон қашшоқанд ва ҳеҷ пешрафте надоранд. Дӯсти мо мегӯяд, ки не, дар Тоҷикистон троллейбус, хонаҳои баландошёна ва дигар чизҳо мавҷуд аст, онҳо каме бовар мекунанд, аммо боварии онҳо дер давом накард.
- Бегоҳ хӯрок мехӯрдем ва дар сари дас-турхон будем, ногоҳ дар филми “Ситораҳои сари танур” якҷо дидем, ки дар Тоҷикистон симчӯб мечаспонанд. Дигар ба ягон суханҳоям бовар накарданд, - мегӯяд дӯсти журналистамон Бобо.
Баъди ин гуфтаҳо дар сарамон ҳазорҳо суол чарх мезанад, ки бояд МД “Тоҷикфилм” ба ин ҳама саволҳо посух бигӯяд. Бо хару ароба чиро нишон додан мехоҳед? Чаро дар филмҳои мо фақат бечоранолист? Магар таърихи шаҳрсозиву тамаддуни ҳазорсолаи мо-тоҷиконро бо чунин таппаку деворҳои чаппашуда нишон медиҳед? Харро рамзи тоҷикон карданиед? Рақси ҳиндуҳо тавассути филмашон ҷаҳонӣ шуд, Русияву Амрико қудрати ҳарбияшон, Туркия хонаву ғурурашонро ба ҷаҳониён муаррифӣ карданд, шумо чиро дар филмҳои тоҷикӣ муаррифӣ карданиед? Чаро ободиҳои деҳоти мо, ба таври бесобиқа тайи чанд соли охир ободу зебо шудани Душанбеи мо ба чашми коргардонҳои мо наметобад.
Ин ҳама дар синамои мо агар ба назар гирифта шавад, ояндаи синамо гул мекунад ва агар боз ин ҳамаро нодида гиранд, фарҳанги бударо дар назди ҷаҳониён ҳамчун як фарҳанги сӯхта муаррифӣ мекунанду сина куфтанҳову даъвои фарҳанги бою ғанӣ доштанамон зери суол меравад. Па,с филмноманависону коргардонҳои моро зарур аст, ки аз нишон додани чунин наворҳо даст бикашанд, зеро ин хиёнат ба фарҳанги чандҳазорсолаи бою ғании мост.
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед