ҶАВОНОН
Ҷумъа 22 Май 2026 01:21
Ҳамасола дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзи ҷавонон ҳамчун ҷашни созандагӣ, ҷашни неру ва ҷашни эҳтиром ба насли ояндасоз бо шукуҳу шаҳомати хоса таҷлил мешавад. Ин сана на танҳо як рӯзи ид, балки рамзи таваҷҷуҳи давлат ва ҳукумати кишвар ба ҷавонон, эътимод ба иқтидори онҳо ва нақши бузурги ҷавонон дар рушди кишвари азиз мебошад. Ин рӯз имконияти муносибест, то ба нақши ҷавонон дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар баҳои воқеӣ дода, дастовардҳо, мушкилот ва вазифаҳои пешорӯи ин қишри фаъоли ҷомеаро мавриди таҳлил қарор диҳем.
Имрӯз ҷавонон захираи бузургтарини зеҳнӣ ва иҷтимоии давлат маҳсуб ёфта, ҳамчун қувваи фаъолу пешбаранда дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоию фарҳангии мамлакат ҷойгоҳи махсус доранд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, рушди босуръати технология ва тағйирёбии муносибатҳои байналмилалӣ сарнавишти ҳар давлат пеш аз ҳама ба сатҳи донишу маърифат, масъулият ва ҷаҳонбинии ҷавонони он вобаста аст. Аз ин рӯ, масъалаи ҷавонон танҳо як бахши сиёсати иҷтимоӣ набуда, масъалаи стратегии рушди давлат низ маҳсуб меёбад.
Мусаллам аст, ки дар тарбияи ҷавонон ба масъалаҳои рушди малакаҳои рақамӣ, инноватсия, зеҳни сунъӣ ва ҷалби ҷавонон ба ташаббусҳои муосир таваҷҷуҳи хоса зоҳир мегардад. Ташкили форумҳо, озмунҳои зеҳнӣ, чорабиниҳои варзишӣ, вохӯриҳо бо ҷавонони фаъол, барномаҳои омӯзишӣ ва лоиҳаҳои рушди малакаҳо аз ҷумлаи иқдомҳои муҳим дар ин самт мебошанд.
Сиёсати давлатии ҷавонон дар кишвар дар заминаи эътимод ба нерӯи ҷавонон ташаккул ёфтааст. Солҳои соҳибистиқлолии мамлакат барои рушди ҷавонон санадҳои муҳим, барномаҳои давлатӣ ва механизмҳои дастгирӣ қабул гардиданд, ки дар робита ба ин муҳити мусоид барои иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ фароҳам оварда шудааст.
Дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ бо дастгирии давлату Ҳукумати кишвар зери сиёсати хирадмандонаи Пешвои маҳбуби миллат як қатор барномаҳои давлатӣ дар самти кор бо ҷавонон “Барномаи миллии “Ҷавонони Тоҷикистон” барои солҳои 1999 – 2000”, “Барномаи рушди саломатии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2006-2010”, Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Барномаи давлатии тарбияи ватандўстии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои солҳои 2002-2005, 2006-2010”, “2011-2013”), Барномаи рушди саломатии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои солҳои 2006-2010, 2011-2013) ва Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонони Тоҷикистон (барои солҳои 2004-2006, 2006-2010, 2010-2012, 2013-2015, 2016-2018, 2019-2021 ва марҳилаи навбатии “Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонон барои солҳои 2022-2026”, “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстии ҷавонон барои солҳои 2018-2022” ва “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ, эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон барои солҳои 2023-2027” бо қарорҳои дахлдори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардида, мавриди татбиқ қарор дода шуданд, ки ин барномаҳо рушди иҷтимоию иқтисодии ҷавононро дар ҷомеа таъмин намуда истодаанд.
Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҷавонон ва сиёсати давлатии ҷавонон”, ки дар таҳрири нав аз 23 декабри соли 2021, №1830 ба имзо расидааст, барои ҷавонон ҳуқуқу уҳдадориҳо ва вазифаю имтиёзҳои назаррас пешбинӣ намуда, беш аз 40 имконияту шароити арзандаро барои ҷавонон муҳайё сохтааст.
Илова бар ин, 24 декабри соли 2024, №1920 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” қабул гардида, барои ташаккули маънавию ахлоқӣ ва таҳкиму тақвияти ҳисси ватандӯстии шаҳрвандон, махсусан насли наврасу ҷавон заминаи мусоид фароҳам оварда истодааст.
Ҳадафи мо тарбияи насли фаъол, соҳибмаърифат ва рақобатпазир мебошад.
Агар ба таҷрибаи ҷаҳонӣ назар андозем, кишварҳое, ки тавонистаанд сиёсати дурусти ҷавононро роҳандозӣ намоянд, имрӯз дар рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ натиҷаҳои назаррас доранд.
Дар шароити имрӯза, ки ҷаҳон ба марҳилаи нави рушди технологӣ, рақамикунонӣ ва истифодаи васеи технологияи муосир ворид шудааст, масъалаи баланд бардоштани савияи дониш, ҷаҳонбинӣ ва омода намудани ҷавонон ба талаботи замон, яке аз самтҳои афзалиятноки фаъ-олияти мо ба ҳисоб меравад. Имрӯз пешрафти давлатҳо на танҳо аз захираҳои табиӣ, балки пеш аз ҳама аз сатҳи дониш, қобилияти навоварӣ ва иқтидори инсонии ҷавонон вобаста мебошад. Аз ин лиҳоз, як қатор тадбирҳои мушаххас ҷиҳати ҷалби ҷавонон ба илм, ихтироъкорӣ ва соҳибкорӣ амалӣ карда мешаванд. Аз ҷумла. бо мақсади дастгирии олимони ҷавон дар соҳаи илму техника, ки корҳои намоён анҷом додаанд, аз соли 1998 Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ таъсис дода шуда, дар аввал 6 Ҷоиза бо маблағи ҷоизапулӣ дар ҳаҷми 2000 доллари амрикоӣ, ва аз соли 2012 теъдоди ҷоизаҳо 12 адад ва маблағи он 1000 доллари амрикоӣ муқаррар карда шуда, то соли 2025 дар маҷмуъ 240 нафар олимони ҷавон бо ин ҷоиза сарфароз гардида, аз ҷониби Пешвои маҳбуби миллат қадрдонӣ карда шуданд.
Ҳамзамон, аз соли 1998 инҷониб аз ҷониби Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷоизаи Кумита дар соҳаи адабиёт, санъат, меъморӣ, рӯзноманигорӣ ва барномасозӣ роҳандозӣ гардида, то соли 2017 ҳамасола 7 нафар дар ин самтҳо бо ҷоиза сарфароз гардонида мешуданд. Аз соли 2018 теъдоди онҳо ба 20 нафар расонида шуда, то соли 2025 266 нафар соҳиби ин ҷоиза гардидаанд.
Стипендияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои дастгирию ҳавасмандсозии хонандагону донишҷӯёни аълохон аз ҳисоби фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1998 таъсис дода шудааст.
То соли 2021 теъдоди Стипендияи президентӣ 400 адад ва маблағи он ба 500 сомонӣ баробар буд.
Дар асоси Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2021 теъдоди стипендияҳо ба 3000 адад ва маблағи он ба 600 сомонӣ баробар карда шуд.
Дар соли 2023 маблағи стипендияҳо 30 фоиз карда шуда, дар 1 моҳ 840 сомонӣ барои 1 нафар ва дар нуҳ моҳи соли таҳсил 7560 сомониро ташкил медод.
Аз 1 сентябри соли 2025 бо назардошти зиёд гардидани ҳаҷми маошу стипендия, Стипендияи президентӣ низ барои хонандагону донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ 20 % зиёд гардида, аз 840 сомонӣ ба 1008 сомонӣ дар як моҳ ва дар нуҳ моҳи соли таҳсил 9072 сомониро ташкил дод.
Дар соли таҳсили 2025-2026 барои 3000 гирандаи Стипендияи президентӣ 27 миллиону 216 ҳазор сомонӣ пешбинӣ гардидааст.
Инчунин, Стипендияи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дурахшандагон» барои тайёр намудани кадрҳо дар муассисаҳои таълимӣ ва илмии хориҷи кишвар барои хонандагони лаёқатманд бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 апрели соли 2009 таъсис дода шудааст, ки аз ҷониби Муассисаи давлатии “Маркази барномаҳои байналмилалӣ” танзим мегардад. То ба имрӯз ҳазорҳо нафар ҷавонони мо тавассути бурсияи “Дурахшандагон” дар донишгоҳҳои бонуфузи хориҷи кишвар таҳсили илм доранд. Ғайр аз ин, наздик ба 44 000 нафар донишҷӯёни тоҷик тавассути барномаҳои байналмилалӣ дар хориҷи мамлакат ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.
Бо мақсади баланд бардоштани масъулияти шаҳрвандии ҷавонон ва тарбияи онҳо дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва худогоҳӣ, дар ҳамин давраи татбиқи сиёсати давлатии ҷавонон, грантҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ташкилотҳои ҷамъиятии ҷавонон таъсис дода мешаванд ва ҳамасола дар ҳаҷми 5 адад, ҳар кадом бо арзиши 5 ҳазор сомонӣ, тариқи озмун татбиқ мегарданд.
Ин ташаббус, пеш аз ҳама, ба сифати механизми рушди имконоти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки яке аз институтҳои фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ мебошанд, равона гардида, зимни мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони ҷавон — 21 майи соли 2005 бо дастгирии ташкилотҳои ҷамъиятии ҷавонон дар самти тарбияи ватандӯстии ҷавонон таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда мешавад ва дар натиҷа бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 майи соли 2005, №167 теъдоди грантҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии ҷавонони Тоҷикистон аз 5 ба 6 адад ва маблағи он аз 5000 то ба 10000 сомонӣ зиёд карда шуд.
Таъсисёбӣ ва баргузории ҷаласаи нахустини Шӯрои миллии кор бо ҷавонон дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҷавоникунонии сиёсати кадрӣ ва дар зинаҳои роҳбарикунанда таъин гардидани шумораи зиёди ҷавонони лаёқатманд, эълон гардидани соли 2017 “Соли ҷавонон”, азнавсозӣ ва ободу зебо гардонидани боғҳои фарҳангӣ, бунёду мавриди баҳрабардорӣ қарор додани марказҳои ҷавонон дар шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ, инчунин сохтмони мактабу донишгоҳҳо ва китобхонаҳои сатҳи байналмилалӣ, толорҳои варзишӣ, мавзеву гулгаштҳои фароғатӣ, бунёди майдончаҳои варзишии муҷаҳҳаз бо талаботи замони муосир аз тадбирҳои муҳим ва дастовардҳои назаррас дар татбиқи сиёсати давлатии ҷавонон маҳсуб меёбанд.
Ҳамаи ин дастовардҳо бо шарофати Истиқлолияти давлатӣ муяссар гардидааст. Зеро Истиқлолияти давлатӣ арзишмандтарин дастоварди миллӣ маҳсуб мешавад, ки кишвари моро ҳамчун давлати соҳибихтиёри миллӣ ва пуштибону ҳимоятгари ҷавонон ба ҷаҳониён муаррифӣ кардааст.
Ҳадафи чунин ташаббусҳо кашф ва дастгирӣ намудани ҷавонони лаёқатманд, рушди тафаккури эҷодӣ ва ҳавасманд намудани онҳо ба корҳои тадқиқотӣ мебошад.
Ҷавонони имрӯз бояд ташаббускор ва ба рақобатҳои ҷаҳонӣ омода бошанд ва тавонанд дониш ва малакаи худро дар сатҳи байналмилалӣ муаррифӣ намоянд.
Бояд гуфт, ки нақши ҷавонон дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии мамлакат рӯз то рӯз амиқтару муассиртар мегардад. Ҷавонони фаъоли мо дар мақомоти давлатӣ, ташкилоту муассисаҳо, сохторҳои ҷамъиятӣ ва самтҳои дигари идоракунии давлатӣ ширкат намуда, саҳми худро дар рушди давлат мегузоранд. Ҳузури ҷавонон дар қабули қарорҳои муҳим, пешниҳоди ташаббусҳои созанда ва иштирок дар равандҳои ҷамъиятӣ нишон медиҳад, ки насли ҷавон соҳиби андешаи мустақил ва масъулияти баланд аст.
Аммо дар ҷомеаи муосир танҳо ҳузури ҷавонон дар чорабиниҳо ё сохторҳо кофӣ нест. Муҳим он аст, ки дар қабули қарорҳои муҳим, ташаккули афкори ҷамъиятӣ ва рушди ҷомеа нақши калидӣ дошта бошанд. Ҷавонони моро мебояд, ки тадриҷан аз мавқеи иштирокчии одӣ ба сатҳи ташаббускор ва таъсиргузор гузаранд.
Имрӯз дар шароити рушди босуръати технология ва шабакаҳои иҷтимоӣ ҷавонон ҳамарӯза бо ҳаҷми зиёди иттилоот рӯ ба рӯ мешаванд. Дар баробари имкониятҳо, фазои иттилоотӣ хатарҳо низ дорад, ки паҳншавии маълумоти бардурӯғ, ифротгароӣ, таъсиррасонии иттилоотӣ ва идеологӣ, коҳиши тафаккури таҳлилӣ аз зумраи онҳо мебошанд.
Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа тарбияи ҷавонони насли дорои тафаккури мустақил ва фарҳанги баланди сиёсӣ мебошад. Давлату ҳукумати мамлакат дар ин самт ҳамарӯза тадбирҳои мушаххасро роҳандозӣ менамояд.
Ҳифзи иҷтимоии ҷавонон низ имрӯз дар меҳвари таваҷҷуҳи давлату ҳукумат қарор дорад. Дастгирии ҷавонон дар самти таълиму тарбия, таъмини шароити муносиб барои таҳсил, рушди соҳибкорӣ, фароҳамсозии ҷойҳои нави корӣ ва ташкили имкониятҳои ҷадид барои худшиносию худтакмилдиҳии ҷавонон аз зумраи вазифаҳои муҳими сиёсати давлатии ҷавонон маҳсуб меёбад.
Имрӯз ҷаҳон ба марҳилаи иқтисоди рақамӣ ворид шудааст. Касбҳое, ки даҳ сол пеш муҳим ва зарурӣ буданд, имрӯз талабот ба онҳо тағйир ёфтааст ва касбу ихтисосҳои нав пайдо шудаанд. Аз ин рӯ, ҷавононро мебояд, на танҳо соҳиби маълумоти назариявӣ, балки дорои донишҳои мукаммали технологӣ ва қобилияти мутобиқшавӣ бошанд.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҷавонони муосир танҳо довталаби ҷои кор нестанд. Онҳо метавонанд худ офарандаи ҷои кор бошанд. Ин аст, ки рушди соҳибкории ҷавонон, дастгирии лоиҳаҳо ва рушди иқтисоди инноватсионӣ яке аз самтҳои муҳим мебошад. Дар ин радиф, тарзи ҳаёти солим, солимии равонӣ, фарҳанги истифодаи интернет ва баланд бардоштани масъулияти иҷтимоӣ аз масоили мубрами замони муосир маҳсуб меёбанд.
Яке аз соҳаҳое, ки ҷавонон дар он ба дастовардҳои назаррас ноил мегарданд, соҳаи варзиш мебошад. Варзиш дар замони соҳибистиқлолии кишвар ба яке аз воситаҳои муҳими тарбияи насли ҷавон табдил ёфтааст. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҷавононе, ки ба варзиш машғул мешаванд, бештар дорои интизом, масъулиятшинос ва бо рӯҳияи рақобатпазир мебошанд. Варзиш инсонро на танҳо аз ҷиҳати ҷисмонӣ, балки аз ҷиҳати равонӣ ва иҷтимоӣ низ ташаккул медиҳад.
Солҳои охир варзишгарони тоҷик дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ширкат намуда, шаъну шараф ва обруву нуфузи давлати моро дар арсаи ҷаҳон баланд мебардоранд. Боиси ифтихор аст, ки варзишгарони ҷавони мамлакат дар чемпионатҳои ҷаҳон, Осиё ва мусобиқаҳои байналмилалӣ ба пирӯзиҳои назаррас ноил гардидаанд.
Имрӯз тамоми мардуми кишвар аз пирӯзиву комёбиҳои варзишгарону паҳлавононамон дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ва дигар мукофоту дастовардҳои назарраси онҳо ифтихор доранд.
Дар даврони соҳибистиқлолӣ 8000 маротиба Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мусобиқаҳои сатҳи байналмилалӣ бо шарофати дастоварди варзишгарони кишвар баланд бардошта шуда, зиёда аз 3000 маротиба суруди миллӣ ба хотири дастоварди онҳо дар мусобиқаҳои сатҳи байналмилалии дохиливу хориҷӣ садо додааст.
Ин дастовардҳо натиҷаи сиёсати варзишпарваронаи Сарвари давлат, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, инчунин муҳайё гардидани инфрасохтори муосири варзишӣ, талош ва меҳнати пайвастаи ҷавонони боистеъдоди кишвар мебошад.
Варзиш имрӯз на танҳо майдони рақобат, балки мактаби тарбияи ирода, ватандӯстӣ, интизом ва худшиносӣ мебошад. Маҳз тавассути варзиш ҷавонон метавонанд неруи худро ба самти созандагӣ равона намуда, зиндагии солим ва фаъоли иҷтимоиро интихоб намоянд.
Имрӯз аз ҳар ҷавони кишвар масъулияти бештар талаб карда мешавад. Чун ҷаҳони муосир пур аз тағйирот, табаддулот ва имкониятҳои ҷадид аст, ҷавононро мебояд бо дониши мукаммал, маърифати воло, ҷаҳонбинии васеъ ва ҳисси баланди ватандӯстӣ мусаллаҳ гардида, дар рушду пешрафти Ватани азиз саҳми арзанда гузоранд.
Ҷавони имрӯз бояд дорои тафаккури таҳлилӣ, қобилияти омӯзиши пайваста, малакаи муошират ва ҷаҳонбинии васеъ буда, арзишҳои миллӣ ва масъулияти шаҳрвандиро ҳифз намояд. Зеро ҷомеаи муваффақ он ҷомеаест, ки тавонистааст миёни пешрафти технологӣ ва арзишҳои миллӣ тавозун пайдо кунад.
Дар ин раванд масъулияти оила, мактаб, ҷомеа ва худи ҷавонон бузург аст. Ташаккули шахсияти ҷавон танҳо вазифаи як ниҳод нест, балки он вазифаи умумимиллӣ аст.
Бо истифода аз фурсати муносиб ҳама ҷавонони кишварро ба муносибати Рӯзи ҷавонони Тоҷикистон самимона муборакбод гуфта, барояшон саломатӣ, комёбиҳои нав ва дастовардҳои рӯзафзуну беназир таманно дорам. Бигзор, ҷавонони тоҷик ҳамеша неруи пешбарандаи ҷомеа ва ифтихори миллат боқӣ бимонанд.
Рӯзи ҷавонон муборак бод!
Зулфиқор ГУЛАҲМАДЗОДА,
раиси Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши
назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Имрӯз ҷавонон захираи бузургтарини зеҳнӣ ва иҷтимоии давлат маҳсуб ёфта, ҳамчун қувваи фаъолу пешбаранда дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоию фарҳангии мамлакат ҷойгоҳи махсус доранд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, рушди босуръати технология ва тағйирёбии муносибатҳои байналмилалӣ сарнавишти ҳар давлат пеш аз ҳама ба сатҳи донишу маърифат, масъулият ва ҷаҳонбинии ҷавонони он вобаста аст. Аз ин рӯ, масъалаи ҷавонон танҳо як бахши сиёсати иҷтимоӣ набуда, масъалаи стратегии рушди давлат низ маҳсуб меёбад.
Мусаллам аст, ки дар тарбияи ҷавонон ба масъалаҳои рушди малакаҳои рақамӣ, инноватсия, зеҳни сунъӣ ва ҷалби ҷавонон ба ташаббусҳои муосир таваҷҷуҳи хоса зоҳир мегардад. Ташкили форумҳо, озмунҳои зеҳнӣ, чорабиниҳои варзишӣ, вохӯриҳо бо ҷавонони фаъол, барномаҳои омӯзишӣ ва лоиҳаҳои рушди малакаҳо аз ҷумлаи иқдомҳои муҳим дар ин самт мебошанд.
Сиёсати давлатии ҷавонон дар кишвар дар заминаи эътимод ба нерӯи ҷавонон ташаккул ёфтааст. Солҳои соҳибистиқлолии мамлакат барои рушди ҷавонон санадҳои муҳим, барномаҳои давлатӣ ва механизмҳои дастгирӣ қабул гардиданд, ки дар робита ба ин муҳити мусоид барои иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ фароҳам оварда шудааст.
Дар зарфи 35 соли соҳибистиқлолӣ бо дастгирии давлату Ҳукумати кишвар зери сиёсати хирадмандонаи Пешвои маҳбуби миллат як қатор барномаҳои давлатӣ дар самти кор бо ҷавонон “Барномаи миллии “Ҷавонони Тоҷикистон” барои солҳои 1999 – 2000”, “Барномаи рушди саломатии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2006-2010”, Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Барномаи давлатии тарбияи ватандўстии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои солҳои 2002-2005, 2006-2010”, “2011-2013”), Барномаи рушди саломатии ҷавонон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои солҳои 2006-2010, 2011-2013) ва Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонони Тоҷикистон (барои солҳои 2004-2006, 2006-2010, 2010-2012, 2013-2015, 2016-2018, 2019-2021 ва марҳилаи навбатии “Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонон барои солҳои 2022-2026”, “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстии ҷавонон барои солҳои 2018-2022” ва “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ, эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон барои солҳои 2023-2027” бо қарорҳои дахлдори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардида, мавриди татбиқ қарор дода шуданд, ки ин барномаҳо рушди иҷтимоию иқтисодии ҷавононро дар ҷомеа таъмин намуда истодаанд.
Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи ҷавонон ва сиёсати давлатии ҷавонон”, ки дар таҳрири нав аз 23 декабри соли 2021, №1830 ба имзо расидааст, барои ҷавонон ҳуқуқу уҳдадориҳо ва вазифаю имтиёзҳои назаррас пешбинӣ намуда, беш аз 40 имконияту шароити арзандаро барои ҷавонон муҳайё сохтааст.
Илова бар ин, 24 декабри соли 2024, №1920 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” қабул гардида, барои ташаккули маънавию ахлоқӣ ва таҳкиму тақвияти ҳисси ватандӯстии шаҳрвандон, махсусан насли наврасу ҷавон заминаи мусоид фароҳам оварда истодааст.
Ҳадафи мо тарбияи насли фаъол, соҳибмаърифат ва рақобатпазир мебошад.
Агар ба таҷрибаи ҷаҳонӣ назар андозем, кишварҳое, ки тавонистаанд сиёсати дурусти ҷавононро роҳандозӣ намоянд, имрӯз дар рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ натиҷаҳои назаррас доранд.
Дар шароити имрӯза, ки ҷаҳон ба марҳилаи нави рушди технологӣ, рақамикунонӣ ва истифодаи васеи технологияи муосир ворид шудааст, масъалаи баланд бардоштани савияи дониш, ҷаҳонбинӣ ва омода намудани ҷавонон ба талаботи замон, яке аз самтҳои афзалиятноки фаъ-олияти мо ба ҳисоб меравад. Имрӯз пешрафти давлатҳо на танҳо аз захираҳои табиӣ, балки пеш аз ҳама аз сатҳи дониш, қобилияти навоварӣ ва иқтидори инсонии ҷавонон вобаста мебошад. Аз ин лиҳоз, як қатор тадбирҳои мушаххас ҷиҳати ҷалби ҷавонон ба илм, ихтироъкорӣ ва соҳибкорӣ амалӣ карда мешаванд. Аз ҷумла. бо мақсади дастгирии олимони ҷавон дар соҳаи илму техника, ки корҳои намоён анҷом додаанд, аз соли 1998 Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ таъсис дода шуда, дар аввал 6 Ҷоиза бо маблағи ҷоизапулӣ дар ҳаҷми 2000 доллари амрикоӣ, ва аз соли 2012 теъдоди ҷоизаҳо 12 адад ва маблағи он 1000 доллари амрикоӣ муқаррар карда шуда, то соли 2025 дар маҷмуъ 240 нафар олимони ҷавон бо ин ҷоиза сарфароз гардида, аз ҷониби Пешвои маҳбуби миллат қадрдонӣ карда шуданд.
Ҳамзамон, аз соли 1998 инҷониб аз ҷониби Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷоизаи Кумита дар соҳаи адабиёт, санъат, меъморӣ, рӯзноманигорӣ ва барномасозӣ роҳандозӣ гардида, то соли 2017 ҳамасола 7 нафар дар ин самтҳо бо ҷоиза сарфароз гардонида мешуданд. Аз соли 2018 теъдоди онҳо ба 20 нафар расонида шуда, то соли 2025 266 нафар соҳиби ин ҷоиза гардидаанд.
Стипендияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои дастгирию ҳавасмандсозии хонандагону донишҷӯёни аълохон аз ҳисоби фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1998 таъсис дода шудааст.
То соли 2021 теъдоди Стипендияи президентӣ 400 адад ва маблағи он ба 500 сомонӣ баробар буд.
Дар асоси Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2021 теъдоди стипендияҳо ба 3000 адад ва маблағи он ба 600 сомонӣ баробар карда шуд.
Дар соли 2023 маблағи стипендияҳо 30 фоиз карда шуда, дар 1 моҳ 840 сомонӣ барои 1 нафар ва дар нуҳ моҳи соли таҳсил 7560 сомониро ташкил медод.
Аз 1 сентябри соли 2025 бо назардошти зиёд гардидани ҳаҷми маошу стипендия, Стипендияи президентӣ низ барои хонандагону донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, ибтидоӣ ва миёнаи касбӣ 20 % зиёд гардида, аз 840 сомонӣ ба 1008 сомонӣ дар як моҳ ва дар нуҳ моҳи соли таҳсил 9072 сомониро ташкил дод.
Дар соли таҳсили 2025-2026 барои 3000 гирандаи Стипендияи президентӣ 27 миллиону 216 ҳазор сомонӣ пешбинӣ гардидааст.
Инчунин, Стипендияи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дурахшандагон» барои тайёр намудани кадрҳо дар муассисаҳои таълимӣ ва илмии хориҷи кишвар барои хонандагони лаёқатманд бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 апрели соли 2009 таъсис дода шудааст, ки аз ҷониби Муассисаи давлатии “Маркази барномаҳои байналмилалӣ” танзим мегардад. То ба имрӯз ҳазорҳо нафар ҷавонони мо тавассути бурсияи “Дурахшандагон” дар донишгоҳҳои бонуфузи хориҷи кишвар таҳсили илм доранд. Ғайр аз ин, наздик ба 44 000 нафар донишҷӯёни тоҷик тавассути барномаҳои байналмилалӣ дар хориҷи мамлакат ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.
Бо мақсади баланд бардоштани масъулияти шаҳрвандии ҷавонон ва тарбияи онҳо дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва худогоҳӣ, дар ҳамин давраи татбиқи сиёсати давлатии ҷавонон, грантҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ташкилотҳои ҷамъиятии ҷавонон таъсис дода мешаванд ва ҳамасола дар ҳаҷми 5 адад, ҳар кадом бо арзиши 5 ҳазор сомонӣ, тариқи озмун татбиқ мегарданд.
Ин ташаббус, пеш аз ҳама, ба сифати механизми рушди имконоти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки яке аз институтҳои фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ мебошанд, равона гардида, зимни мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони ҷавон — 21 майи соли 2005 бо дастгирии ташкилотҳои ҷамъиятии ҷавонон дар самти тарбияи ватандӯстии ҷавонон таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда мешавад ва дар натиҷа бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 майи соли 2005, №167 теъдоди грантҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии ҷавонони Тоҷикистон аз 5 ба 6 адад ва маблағи он аз 5000 то ба 10000 сомонӣ зиёд карда шуд.
Таъсисёбӣ ва баргузории ҷаласаи нахустини Шӯрои миллии кор бо ҷавонон дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҷавоникунонии сиёсати кадрӣ ва дар зинаҳои роҳбарикунанда таъин гардидани шумораи зиёди ҷавонони лаёқатманд, эълон гардидани соли 2017 “Соли ҷавонон”, азнавсозӣ ва ободу зебо гардонидани боғҳои фарҳангӣ, бунёду мавриди баҳрабардорӣ қарор додани марказҳои ҷавонон дар шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ, инчунин сохтмони мактабу донишгоҳҳо ва китобхонаҳои сатҳи байналмилалӣ, толорҳои варзишӣ, мавзеву гулгаштҳои фароғатӣ, бунёди майдончаҳои варзишии муҷаҳҳаз бо талаботи замони муосир аз тадбирҳои муҳим ва дастовардҳои назаррас дар татбиқи сиёсати давлатии ҷавонон маҳсуб меёбанд.
Ҳамаи ин дастовардҳо бо шарофати Истиқлолияти давлатӣ муяссар гардидааст. Зеро Истиқлолияти давлатӣ арзишмандтарин дастоварди миллӣ маҳсуб мешавад, ки кишвари моро ҳамчун давлати соҳибихтиёри миллӣ ва пуштибону ҳимоятгари ҷавонон ба ҷаҳониён муаррифӣ кардааст.
Ҳадафи чунин ташаббусҳо кашф ва дастгирӣ намудани ҷавонони лаёқатманд, рушди тафаккури эҷодӣ ва ҳавасманд намудани онҳо ба корҳои тадқиқотӣ мебошад.
Ҷавонони имрӯз бояд ташаббускор ва ба рақобатҳои ҷаҳонӣ омода бошанд ва тавонанд дониш ва малакаи худро дар сатҳи байналмилалӣ муаррифӣ намоянд.
Бояд гуфт, ки нақши ҷавонон дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии мамлакат рӯз то рӯз амиқтару муассиртар мегардад. Ҷавонони фаъоли мо дар мақомоти давлатӣ, ташкилоту муассисаҳо, сохторҳои ҷамъиятӣ ва самтҳои дигари идоракунии давлатӣ ширкат намуда, саҳми худро дар рушди давлат мегузоранд. Ҳузури ҷавонон дар қабули қарорҳои муҳим, пешниҳоди ташаббусҳои созанда ва иштирок дар равандҳои ҷамъиятӣ нишон медиҳад, ки насли ҷавон соҳиби андешаи мустақил ва масъулияти баланд аст.
Аммо дар ҷомеаи муосир танҳо ҳузури ҷавонон дар чорабиниҳо ё сохторҳо кофӣ нест. Муҳим он аст, ки дар қабули қарорҳои муҳим, ташаккули афкори ҷамъиятӣ ва рушди ҷомеа нақши калидӣ дошта бошанд. Ҷавонони моро мебояд, ки тадриҷан аз мавқеи иштирокчии одӣ ба сатҳи ташаббускор ва таъсиргузор гузаранд.
Имрӯз дар шароити рушди босуръати технология ва шабакаҳои иҷтимоӣ ҷавонон ҳамарӯза бо ҳаҷми зиёди иттилоот рӯ ба рӯ мешаванд. Дар баробари имкониятҳо, фазои иттилоотӣ хатарҳо низ дорад, ки паҳншавии маълумоти бардурӯғ, ифротгароӣ, таъсиррасонии иттилоотӣ ва идеологӣ, коҳиши тафаккури таҳлилӣ аз зумраи онҳо мебошанд.
Аз ин рӯ, яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа тарбияи ҷавонони насли дорои тафаккури мустақил ва фарҳанги баланди сиёсӣ мебошад. Давлату ҳукумати мамлакат дар ин самт ҳамарӯза тадбирҳои мушаххасро роҳандозӣ менамояд.
Ҳифзи иҷтимоии ҷавонон низ имрӯз дар меҳвари таваҷҷуҳи давлату ҳукумат қарор дорад. Дастгирии ҷавонон дар самти таълиму тарбия, таъмини шароити муносиб барои таҳсил, рушди соҳибкорӣ, фароҳамсозии ҷойҳои нави корӣ ва ташкили имкониятҳои ҷадид барои худшиносию худтакмилдиҳии ҷавонон аз зумраи вазифаҳои муҳими сиёсати давлатии ҷавонон маҳсуб меёбад.
Имрӯз ҷаҳон ба марҳилаи иқтисоди рақамӣ ворид шудааст. Касбҳое, ки даҳ сол пеш муҳим ва зарурӣ буданд, имрӯз талабот ба онҳо тағйир ёфтааст ва касбу ихтисосҳои нав пайдо шудаанд. Аз ин рӯ, ҷавононро мебояд, на танҳо соҳиби маълумоти назариявӣ, балки дорои донишҳои мукаммали технологӣ ва қобилияти мутобиқшавӣ бошанд.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҷавонони муосир танҳо довталаби ҷои кор нестанд. Онҳо метавонанд худ офарандаи ҷои кор бошанд. Ин аст, ки рушди соҳибкории ҷавонон, дастгирии лоиҳаҳо ва рушди иқтисоди инноватсионӣ яке аз самтҳои муҳим мебошад. Дар ин радиф, тарзи ҳаёти солим, солимии равонӣ, фарҳанги истифодаи интернет ва баланд бардоштани масъулияти иҷтимоӣ аз масоили мубрами замони муосир маҳсуб меёбанд.
Яке аз соҳаҳое, ки ҷавонон дар он ба дастовардҳои назаррас ноил мегарданд, соҳаи варзиш мебошад. Варзиш дар замони соҳибистиқлолии кишвар ба яке аз воситаҳои муҳими тарбияи насли ҷавон табдил ёфтааст. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҷавононе, ки ба варзиш машғул мешаванд, бештар дорои интизом, масъулиятшинос ва бо рӯҳияи рақобатпазир мебошанд. Варзиш инсонро на танҳо аз ҷиҳати ҷисмонӣ, балки аз ҷиҳати равонӣ ва иҷтимоӣ низ ташаккул медиҳад.
Солҳои охир варзишгарони тоҷик дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ширкат намуда, шаъну шараф ва обруву нуфузи давлати моро дар арсаи ҷаҳон баланд мебардоранд. Боиси ифтихор аст, ки варзишгарони ҷавони мамлакат дар чемпионатҳои ҷаҳон, Осиё ва мусобиқаҳои байналмилалӣ ба пирӯзиҳои назаррас ноил гардидаанд.
Имрӯз тамоми мардуми кишвар аз пирӯзиву комёбиҳои варзишгарону паҳлавононамон дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ва дигар мукофоту дастовардҳои назарраси онҳо ифтихор доранд.
Дар даврони соҳибистиқлолӣ 8000 маротиба Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мусобиқаҳои сатҳи байналмилалӣ бо шарофати дастоварди варзишгарони кишвар баланд бардошта шуда, зиёда аз 3000 маротиба суруди миллӣ ба хотири дастоварди онҳо дар мусобиқаҳои сатҳи байналмилалии дохиливу хориҷӣ садо додааст.
Ин дастовардҳо натиҷаи сиёсати варзишпарваронаи Сарвари давлат, Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, инчунин муҳайё гардидани инфрасохтори муосири варзишӣ, талош ва меҳнати пайвастаи ҷавонони боистеъдоди кишвар мебошад.
Варзиш имрӯз на танҳо майдони рақобат, балки мактаби тарбияи ирода, ватандӯстӣ, интизом ва худшиносӣ мебошад. Маҳз тавассути варзиш ҷавонон метавонанд неруи худро ба самти созандагӣ равона намуда, зиндагии солим ва фаъоли иҷтимоиро интихоб намоянд.
Имрӯз аз ҳар ҷавони кишвар масъулияти бештар талаб карда мешавад. Чун ҷаҳони муосир пур аз тағйирот, табаддулот ва имкониятҳои ҷадид аст, ҷавононро мебояд бо дониши мукаммал, маърифати воло, ҷаҳонбинии васеъ ва ҳисси баланди ватандӯстӣ мусаллаҳ гардида, дар рушду пешрафти Ватани азиз саҳми арзанда гузоранд.
Ҷавони имрӯз бояд дорои тафаккури таҳлилӣ, қобилияти омӯзиши пайваста, малакаи муошират ва ҷаҳонбинии васеъ буда, арзишҳои миллӣ ва масъулияти шаҳрвандиро ҳифз намояд. Зеро ҷомеаи муваффақ он ҷомеаест, ки тавонистааст миёни пешрафти технологӣ ва арзишҳои миллӣ тавозун пайдо кунад.
Дар ин раванд масъулияти оила, мактаб, ҷомеа ва худи ҷавонон бузург аст. Ташаккули шахсияти ҷавон танҳо вазифаи як ниҳод нест, балки он вазифаи умумимиллӣ аст.
Бо истифода аз фурсати муносиб ҳама ҷавонони кишварро ба муносибати Рӯзи ҷавонони Тоҷикистон самимона муборакбод гуфта, барояшон саломатӣ, комёбиҳои нав ва дастовардҳои рӯзафзуну беназир таманно дорам. Бигзор, ҷавонони тоҷик ҳамеша неруи пешбарандаи ҷомеа ва ифтихори миллат боқӣ бимонанд.
Рӯзи ҷавонон муборак бод!
Зулфиқор ГУЛАҲМАДЗОДА,
раиси Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши
назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед